1 Pułk Strzelców Podhalańskich AK

1 Pułk Strzelców Podhalańskich AK – jednostka sił zbrojnych Armii Krajowej utworzona na początku 1944 w ramach akcji odtwarzania struktur Wojska Polskiego sprzed 1939.

Akcja Burza

W ramach planu odtwarzania Sił Zbrojnych w Kraju 1. Pułk Strzelców Podhalańskich mobilizowany był w Inspektoracie Armii Krajowej Nowy Sącz, który obejmował teren Podhala, Gorców. W skład Pułku, formowanego na wiosnę 1944 r., weszły działające już na tym terenie oddziały partyzanckie AK. Cztery bataliony Pułku działały w poszczególnych Obwodach Inspektoratu. Na początku września Pułk został skoncentrowany w rejonie Turbacza w Gorcach, a 24 września złożył przysięgę. Jego głównym zadaniem była osłona zrzutowisk zaopatrzenia dla oddziałów Armii Krajowej w rejonie Gorców.

Pułk walczył do stycznia 1945 r. z oddziałami niemieckimi. Ostatnią bitwę z Niemcami stoczył 1. Batalion 13-14 stycznia w rejonie Szczawy. Zgodnie z rozkazem komendanta Krakowskiego Okręgu Armii Krajowej Pułk został rozwiązany 19 stycznia, a jego oddziały zdemobilizowane.

Julian Krzewicki, dowódca II batalionu

Pułk na dzień 1 października 1944 r. liczył 1 029 ludzi i miał następujące uzbrojenie:

• 2 granatniki PIAT
• 9 ciężkich karabinów maszynowych
• 37 ręcznych karabinów maszynowych
• 85 pistoletów maszynowych
• 188 pistoletów
• 401 granatów
• 568 karabinów

Skład i obsada pułku 24 września 1944

• Dowództwo Pułku – dowódca ppłk Stanisław Mirecki ps. "Pociej" (do sierpnia 1944 – ciężko ranny, zmarł w więzieniu w Nowym Sączu); mjr Adam Stabrawa ps. "Borowy" (dowódca Inspektoratu AK Nowy Sącz)
• I batalion (Obwód Nowy Sącz) – dowódca por. Jan Lipczewski ps. "Wierzyca"
• II batalion (Obwód Limanowa) – dowódca kpt. Julian Krzewicki ps. "Filip"
• III batalion (Obwód Gorlice) – dowódca kpt. Mieczysław Przybylski ps. "Michał"
• IV batalion (Obwód Nowy Targ) – dowódca mjr Julian Zapała ps. "Lampart"