21 Pułk Piechoty „Dzieci Warszawy”

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy 21 Pułku Piechoty Dzieci Warszawy. Zobacz też: 21 Pułk Piechoty – inne pułki piechoty z numerem 21.
21 Warszawski Pułk Piechoty „Dzieci Warszawy”
Ag virtuti.jpg
Historia
Państwo II Rzeczpospolita
Sformowanie 11 listopada 1918
Rozformowanie 1939
Nazwa wyróżniająca Warszawski
Patron Dzieci Warszawy
Tradycje
Święto 18 sierpnia
Nadanie sztandaru 18 sierpnia 1932
Tradycje jednostki kontynuuje lub kontynuowały 8 Brygada Zmechanizowana
Dowódcy
Pierwszy płk Bolesław Jaźwiński
Ostatni płk dypl. Stanisław Sosabowski
Działania zbrojne
wojna polsko-bolszewicka, kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja Warszawa
Podległość 8 Dywizja Piechoty
Rodzaj wojsk piechota
Rodzaj sił zbrojnych Wojska Lądowe
Schemat działań pułku w latach 1919-1921
Obrona modlina 1939.png
Warszawa obrona 1939 1.PNG
Warszawa obrona 1939.png

21 Warszawski Pułk Piechoty „Dzieci Warszawy” (21 pp) – oddział piechoty Wojska Polskiego II RP.

Pułk stacjonował w garnizonie Warszawa w Cytadeli. Wchodził w skład 8 Dywizji Piechoty.

W wojnie obronnej 1939 w składzie Armii „Modlin” wziął udział w ostatniej fazie bitwy pod Mławą. Od 10 września 1939 r. w obronie Warszawy.

Pułk w walce o granice[edytuj | edytuj kod]

Pułk formowano od 11 listopada 1918 w Warszawie, jako 1 Okręgowy Warszawski Pułk. Kadrę w większości stanowili żołnierze I Korpusu Polskiego gen. Józefa Dowbora-Muśnickiego w Rosji oraz POW. Pułk złożył przysięgę 13 grudnia 1918 w Warszawie na placu Saskim.

9 stycznia 1919 jego II batalion wyruszył na front ukraiński. 17 stycznia stoczył swój pierwszy zwycięski bój pod Rawą Ruską. Po zajęciu 22 lutego Bełza prowadził walki pozycyjne. 16 marca wyruszył na front III batalion. Uczestniczył w zdobywaniu Siedlisk, Rogoźna, Jaworowa i Wiszenki Wielkiej. W sierpniu II bp przerzucony został na front wołyński i dotarł do Styru. 15 sierpnia, po przekroczeniu Horynia, osiągnął linię Słuczy, zajął Sarny, a pod Suszczanami przełamał przełamał silną nieprzyjaciela. W tym czasie I i III batalion walczyły na froncie litewsko-białoruskim, biorąc udział w walkach o Raków. W czasie kontrofensywy rosyjskiej w 1920 pułk wycofał się pod Warszawę. Tu bronił przedmościa stolicy na odcinku Okuniew - Leśniakowizna. Po odparciu nieprzyjaciela przeszedł do pościgu. Dotarł do Ostrołęki, skąd 12 września wyruszył do Stanisławowa. 14 sierpnia sforsował Dniestr pod Haliczem, a 18 października zdobył Miropol nad Słuczą.

Do Warszawy Pułk powrócił w kwietniu 1921. Za walki o granice żołnierze pułku otrzymali 22 Krzyże Virtuti Militari i 386 Krzyży Walecznych.

Pułk w okresie pokoju[edytuj | edytuj kod]

Pułk stacjonował w garnizonie Warszawa w Cytadeli.

Po wprowadzeniu w 1930 nowej organizacji piechoty na stopie pokojowej,[1] pułk szkolił rekrutów dla potrzeb batalionu Korpusu Ochrony Pogranicza[2].

Kampania wrześniowa 1939[edytuj | edytuj kod]

3 września w bitwie pod Mławą Pułk w składzie armii „Modlin” pułk nacierał po osi Koziczyn-Chrostowo, Wielkie-Czerwice, Borowe-Chojnowo odrzucił nieprzyjaciela w kierunku północnym i zdobył rubież szosy Grudusk-Przasnysz. Umożliwiło to oddziałom 8 i 20 Dywizji Piechoty wycofanie się na linię Bugu i Narwi. Dalej prowadząc działania opóźniające, wycofał się do Modlina. Tam otrzymał zadanie wzmocnienia obrony Warszawy. W czasie marszu poniósł dotkliwe straty wskutek niemieckiego bombardowania pod Jabłonną. Walczył w rejonie Grochowa. Jego dwa bataliony drugiego rzutu mobilizacyjnego odpierały niemieckie ataki na Mokotowie i Czerniakowie.

We wrześniu 1939 pułk stracił około 1500 zabitych, rannych i zaginionych żołnierzy

„Dzieci Warszawy”[edytuj | edytuj kod]

Dowódcy pułku:

Pułk stacjonował w Cytadeli

Zastępcy dowódcy pułku:

Oficerowie pułku:

Obsada personalna pułku we wrześniu 1939

Dowództwo

  • dowódca pułku – płk dypl. Stanisław Sosabowski
  • I adiutant - kpt. Stanisław Loewenstamm
  • kwatermistrz - kpt. Jan Moraczewski

I batalion

II batalion

  • dowódca batalionu – mjr Wisław Pius Teodor Radziszewski
  • dowódca 2 kompanii ckm - por. Eugeniusz Pokrowski

III batalion

Pododdziały specjalne

  • dowódca kompanii przeciwpancernej - por. Marian Kamiński
  • dowódca kompanii zwiadu - ppor. Jan Płuczkiewicz
  • dowódca plutonu artylerii piechoty - kpt. Piotr Kowalski
  • dowódca plutonu pionierów - por. Jan Bochiński [8]

Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari za wojnę 1918-1920
Spis utworzony na podstawie "Zarys historji wojennej 21-go warszawskiego pułku piechoty " s. 39

ppor. Zygmunt Burago
por. Bolesław Ciechanowski
por. Stanisław Godycki-Cwirko
plut. Ludwik Jackowski
st. szer. Julian Kamiński
plut. Henryk Kapiński
por. Kazimierz Konopacki
por. Józef Kozłowski
sierż. Zygmunt Kukliński
por. Albin Leszczyński
ppor. Tadeusz Orłowski
kpr. Józef Potkański
mjr Zdzisław Przyjałkowski
ppor. Stanisław Sadowski
st. szer. Piotr Śliwiński
kpr. Bronisław Szbelak
plut. Tadeusz Szreter
sierż. Teofil Tendorf
plut. Józef Tybel
por. Mieczysław Wierzejski
mjr Ludwik Żuławski
mjr Romuald Żurakowski

Symbole pułkowe[edytuj | edytuj kod]

Sztandar

Sztandar był darem społeczeństwa Warszawy. Wręczył go pułkowi 18 sierpnia 1932 r. w Warszawie marszałek Józef Piłsudski[9].

Inaczej sprawę przedstawia dokument przedstawiony w książce E. Pawłowski (i inni) "8 Dywizja Piechoty" . Wg autorów dokumentu: 21 lipca [1921] Naczelnik Państwa, marszałek Józef Piłsudski wręczył Pułkowi sztandar. Od tego dnia pełna nazwa 21 Pułku Piechoty brzmiała: 21 Warszawski Pułk Piechoty "Dzieci Warszawy". Służbą pokojową w stolicy Pułk zyskał sympatię jej mieszkańców, czego wyrazem było ufundowanie mu po raz drugi sztandaru. Aktu wręczenia dokonał Prezydent Rzeczypospolitej Ignacy Mościcki 18 sierpnia 1932 roku. [10]

Na jego sztandarze, obok chlubnie stoczonych bojów w latach 19-1920: "Bełz" 1919, "Raków" 1919, "Halicz" 1920, "Okuniew" 1920 zostały później dopisane: "Ciechanów" 1939, "Grochów" 1939, "ZWZC" 1940, "Żoliborz" 1944. Sztandar został udekorowany Orderem Virtuti Militari[11].

Odznaka

Zatwierdzona przez Ministra Spraw Wojskowych w 1929 roku. Odznaka ma kształt krzyża tzw. palowego o ostro ściętych końcach ramion emaliowanych w kolorze białym. Na ramionach krzyża wpisano numer i inicjały 21 P.P. oraz nałożono na dolnym ramieniu herb Warszawy. W centrum krzyża znajduje się srebrny orzeł jagielloński w otoku srebrnego i oksydowanego wieńca dębowo-laurowego. Czteroczęściowa - oficerska, wykonana w tombaku srebrzonym, emaliowana, na rewersie numerowana. Wymiary: 42x42 mm. Wykonanie: Stanisław Reising - Warszawa[12].

Odtworzenie pułku w ramach Armii Krajowej[edytuj | edytuj kod]

Pomimo kapitulacji Warszawy we wrześniu 1939 pułk nie przestał istnieć. Działał w konspiracji jako pułk kadrowy, podporządkowany Komendzie Głównej ZWZ, a następnie AK pod kryptonimem "Żaglowiec" . W powstaniu warszawskim walczył w rejonie centralnego Żoliborza. Stracił w tym czasie 450 żołnierzy. Jako zwarta jednostka przestał istnieć 30 września 1944.

 Osobny artykuł: Zgrupowanie Żaglowiec .

Przypisy

  1. Rozkaz wykonawczy MSWojsk PS 10-50 z 1930
  2. Zdzisław. Jagiełło: Piechota Wojska Polskiego 1918-1939. Warszawa: Bellona, 2007, s. 64. ISBN 978-83-11-10206-4.
  3. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 33 z 21 sierpnia 1926 roku, s. 268.
  4. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 33 z 21 sierpnia 1926 roku, s. 269.
  5. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 14 z 22 grudnia 1934 roku, s. 254.
  6. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 14 z 22 grudnia 1934 roku, s. 257.
  7. Nowi dowódcy i zastępcy dowódców pułków. „Gazeta Lwowska”, s. 4, Nr 155 z 11 lipca 1935. 
  8. Dokumenty dostępne w Centralnym Archiwum Wojskowym syg. Tap.1047/64/8. Bochiński Jan. Kopia w posiadaniu rodziny.
  9. T. Satora Opowieści.. s.59
  10. 8 Dywizja Piechoty…s.209
  11. Zarządzenie gen. W Andersa z 11 listopada 1966 r. Instytut Polski i Muzeum im. gen Sikorskiego w Londynie, sygn. A XII 77.
  12. Zdzisław Sawicki: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945. s. 50.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Edward Kospath-Pawłowski: 8 dywizja piechoty w dziejach oręża polskiego. Pruszków: Oficyna Wydawnicza "Ajaks", 1995. ISBN 83-85621-71-7.
  • Tadeusz Jurga: Obrona Polski 1939. Instytut Wydawnictw PAX. Warszawa 1990
  • Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów, Instytut Wydawniczy Pax, Warszawa 1990 ISBN 83-211-1104-1
  • Mieczysław Fularski: ZARYS HISTORJI WOJENNEJ 21-GO WARSZAWSKIEGO PUŁKU PIECHOTY. Warszawa: z polecenia Wojskowego Biura Historycznego, 1929.
  • Zdzisław Sawicki, Adam Wielechowski: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918-1939: Polskie Siy Zbrojne Na Zachodzie. Pantera Books. ISBN 83-204-3299-5.