22 Pułk Artylerii Lekkiej (II RP)

22 Pułk Artylerii Lekkiej
Historia
Państwo	II Rzeczpospolita Polska
Sformowanie	kwiecień 1919
Rozformowanie	1939
Tradycje
Święto	5 maja
Nadanie sztandaru	29 maja 1938
Dowódcy
Pierwszy	ppłk Kołyszko
Organizacja
Dyslokacja	Rzeszów; Przemyśl
Podporządkowanie	22 Dywizja Piechoty Górskiej
Rodzaj wojsk	Artyleria

22 Pułk Artylerii Lekkiej (22 pal) – oddział artylerii lekkiej Armii Polskiej we Francji i Wojska Polskiego II RP.

Pułk stacjonował w garnizonach Rzeszów i Przemyśl (od września 1933).

Był organiczną jednostką artylerii 22 Dywizji Piechoty Górskiej. Pod względem wyszkolenia podporządkowany był dowódcy 10 Grupy Artylerii.

Święto pułkowe obchodzono – 5 maja (data powrotu pułku do Polski w 1919).

Pułk powstał w kwietniu 1919 jako 2 Pułk Artylerii Lekkiej Błękitnej Armii gen. Józefa Hallera.

W maju 1919 przybył do Polski, a 1 września 1919 roku został przemianowany na 11 Kresowy Pułk Artylerii Polowej.

Pułk brał udział w zajmowaniu Pomorza, uczestniczył również w wojnie polsko-bolszewickiej w 1920.

W czerwcu 1920 roku przemianowany na 22 Pułk Artylerii Polowej, a następnie w związku ze zmianą nazw wszystkich pułków artylerii otrzymał nazwę 22 Pułk Artylerii Lekkiej.

W latach dwudziestych III dywizjon uzbrojony był w 8 cm armaty polowe wzór 1905.

8 cm armata polowa wzór 1905

Walki w kampanii wrześniowej

W kampanii wrześniowej Pułk wziął udział w ramach 22 Dywizji Piechoty Górskiej, która była odwodem naczelnego wodza. Poszczególne jego dywizjony zostały przydzielone do pułków 22 Dywizji Piechoty: I – 6 Pułku Strzelców Podhalańskich, II – 5 Pułku Strzelców Podhalańskich, III – 2 Pułku Strzelców Podhalańskich.

3 września 1939 pułk wraz z całą 22 Dywizją Piechoty Górskiej zajął pozycje obronne w rejonie Olkusza na linii Klucze – Bolesław. Następnie w nocy 4 września rozpoczyna odwrót przez Wolbrom, Działoszyce, Skalbmierz nad rzekę Nidę.

6 września walczy w rejonie Racławic z niemieckimi podjazdami pancernymi, a następnego dnia powstrzymuje natarcie wojsk niemieckich na pozycjach opóźniających nad rzeką Nida. W dniach 8-10 września prowadzi wspólnie z jednostkami dywizji ciężkie walki w rejonie Jurkowa, Bronina, Owczar i Rytwian. 10 września dywizja w rejonie Rytwian poniosła tak ciężkie straty, że przestaje istnieć jako wielka jednostka.

Resztki oddziałów piechoty i artylerii przeprawia się przez Wisłę walczy w dniu 19 września w Puszczy Sandomierskiej, a 22 września 1939 w rejonie Bojanowa następuje rozwiązanie resztek pułku wraz z całą dywizją.

Jedna z baterii I dywizjonu po przekroczeniu Wisły weszła w skład 23 Pułku Artylerii Lekkiej i 19 września 1939 roku brała udział w bitwie pod Tomaszowem Lubelskim.

Armata 75 mm wz. 1897

Żołnierze pułku

Dowódcy pułku:

• ppłk Kołyszko – 1 IV 1919 – X 1919
• płk Mikołaj Teodor Majewski – X 1919 – 10 VIII 1920
• płk Jan Suzin – 10 VIII 1920 – 1923
• ppłk Antoni de Meraviglia Crivelli – 1923 – 1924
• płk dypl. Henryk Kreiss – 1924 – 17 II 1927
• płk dr Roman Jan Woll – 17 II 1927 – VI 1934
• ppłk dypl. Włodzimierz Ludwig – VI 1934 – IV 1937
• płk Jan Stefan Woźniakowski – IV 1937 – 27 VIII 1939
• ppłk mgr Marian Surman – od 27 VIII 1939

Oficerowie pułku:

• Anatol Sawicki
• Antoni Wereszczyński (oficer nadetatowy)
• kpt. Leon Bukojemski

Obsada personalna pułku we wrześniu 1939

• dowództwo pułku:
  • dowódca – ppłk mgr Marian Surman
    • adiutant – kpt. Teodor Dobrowolski
    • oficer zwiadowczy – kpt. Marian Słotołowicz
    • oficer obserwacyjny – por. Zdzisław Rybiański
    • oficer łączności – ppor. Zbigniew Kołowski
    • szef kancelarii pułku – st. ogn. Józef Kostoń

• pluton topograficzno-ogniowy
  • dowódca plutonu – ppor. Tadeusz German

• I dywizjon (12 armat 75 mm)
  • dowódca dywizjonu – kpt. Grzegorz Wiśniewski
    • adiutant – NN
    • oficer zwiadowczy – ppor. rez. Jerzy Josse
    • oficer obserwacyjny – ppor. rez. Stefan Hoszowski
    • oficer łączności – ppor. rez. Adam Józef Studzieniecki
    • oficer płatnik – por. rez. Jan Teibels
    • lekarz – kpt. rez. lek. Stanisław Lewicki
    • lekarz weterynarii – ppor. rez. lek. wet. Sywański
    • dowódca kolumny amunicyjnej – por. rez. Jan Gaweł
  • 1 bateria
    • dowódca baterii – kpt. Marcin Hydzik
      • oficer zwiadowczy – NN
      • oficer ogniowy – ppor. rez. Edward Bigda
      • dowódca I plutonu – NN
      • dowódca II plutonu – ppor. Euzebiusz Odon Stróżek
      • szef baterii – st. ogn. Piotr Urbanowicz
      • podoficer zaprzęgowy – plut. Stefan Matuszewski
  • 2 bateria
    • dowódca baterii – kpt. Bronisław Olbrycht
      • oficer zwiadowczy – NN
      • oficer ogniowy – ppor. rez. Stanisław Andrzej Turek
      • dowódca I plutonu – ppor. rez. Mieczysław Stanisław Chorążykiewicz
      • dowódca II plutonu – NN
      • szef baterii – NN
      • podoficer zaprzęgowy – NN
  • 3 bateria
    • dowódca baterii – por. Bonifacy Adamski
      • oficer zwiadowczy – ppor. rez. Adolf Bródka
      • oficer ogniowy – ppor. rez. Zbigniew Jan Haluza
      • dowódca I plutonu – NN
      • dowódca II plutonu – NN
      • szef baterii – NN
      • podoficer zaprzęgowy – NN

• II dywizjon (12 armat 75 mm)
  • dowódca dywizjonu – mjr Jan Michał Mareczek
    • adiutant – NN
    • oficer zwiadowczy – NN
    • oficer obserwacyjny – NN
    • oficer łączności – NN
    • oficer płatnik – NN
    • lekarz – NN
    • lekarz weterynarii – sierż. pchor. rez. lek. wet. Bohdan Ładyżyński
    • dowódca kolumny amunicyjnej – NN
  • 4 bateria
    • dowódca baterii – ppor. Jerzy Damian Braun
      • oficer zwiadowczy – NN
      • oficer ogniowy – ppor. rez. Bolesław Jan Janusz
      • dowódca I plutonu – ppor. rez. Wilcz
      • dowódca II plutonu – ogn. pchor. rez. Kazimierz Czech
      • szef baterii – NN
      • podoficer zaprzęgowy – NN
  • 5 bateria
    • dowódca baterii – por. Stanisław Sierakowski
      • oficer zwiadowczy – st. ogn. pchor. rez. Jan Krasicki
      • oficer ogniowy – ppor. rez. Skowronek
      • dowódca I plutonu – NN
      • dowódca II plutonu – NN
      • szef baterii – ogn. Anger
      • podoficer zaprzęgowy – NN
  • 6 bateria
    • dowódca baterii – por. rez. Stanisław Jan Wilczyński
      • oficer zwiadowczy – NN
      • oficer ogniowy – ppor. Norbert Karol Rzazonka
      • dowódca I plutonu – NN
      • dowódca II plutonu – NN
      • szef baterii – NN
      • podoficer zaprzęgowy – NN

• III dywizjon (12 haubic 100 mm)
  • dowódca dywizjonu – mjr Walenty Lewicki
    • adiutant – NN
    • oficer zwiadowczy – NN
    • oficer obserwacyjny – NN
    • oficer łączności – NN
    • oficer płatnik – NN
    • lekarz – NN
    • lekarz weterynarii – NN
    • dowódca kolumny amunicyjnej – NN
  • 7 bateria
    • dowódca baterii – kpt. Mieczysław Herde
      • oficer zwiadowczy – NN
      • oficer ogniowy – NN
      • dowódca I plutonu – NN
      • dowódca II plutonu – NN
      • szef baterii – ogn. Walenty Gwiżdż
      • podoficer zaprzęgowy – plut. Władysław Cichy
  • 8 bateria
    • dowódca baterii – kpt. rez. Michał Mazurek
      • oficer zwiadowczy – ppor. rez. Stanisław Jerzy Godziński
      • oficer ogniowy – ppor. ppor. Leon Mendyka
      • dowódca I plutonu – ppor. rez. Tadeusz Stanisław Rosół
      • dowódca II plutonu – ppor. rez. Jan Słomiany
      • szef baterii – ogn. Wojciech Ryczan
      • podoficer zaprzęgowy – plut. Michał Złamonicz
  • 9 bateria
    • dowódca baterii – por. Władysław Szubiński
      • oficer zwiadowczy – NN
      • oficer ogniowy – NN
      • dowódca I plutonu – NN
      • dowódca II plutonu – NN
      • szef baterii – ogn. Marcin Białek
      • podoficer zaprzęgowy – plut. Józef Szczudło

Symbole pułkowe

Sztandar

Nadanie sztandaru i zatwierdzenie jego wzoru ujęte zostało w Dodatku Tajnym nr 6 do Dziennika Rozkazów MSWojsk. z 5 maja 1938 , nr 6, poz. 63.

Sztandar, ufundowany przez społeczeństwo Przemyśla, wręczył pułkowi gen. Juliusz Rómmel na Błoniach Krakowskich 29 maja 1938 w czasie ceremonii wręczania sztandarów oddziałem artylerii OK Krakowskiego i Przemyskiego.

Odznaka

20 stycznia 1930 roku Minister Spraw Wojskowych, Marszałek Polski Józef Piłsudski zatwierdził wzór i regulamin odznaki pamiątkowej 22 pal. Odznaka o wymiarach 38x38 mm ma kształt krzyża o wciętych półokrągło końcach ramion pokrytych ciemnozieloną emalią z czarną obwódką. Na ramionach krzyża wpisano numer i inicjały 22 P.A.P. oraz datę powstania pułku 5.V.1919. Środek krzyża wypełnia okrągła tarcza ze srebrnym orłem wz. 1927 w otoku z czarnej emalii. Między ramionami krzyża dwie skrzyżowane lufy armatnie barwy złotej. Godło mocowane na dwa sztyfty. Jednoczęściowa – oficerska wykonana w srebrze i emaliowana. Na rewersie próba srebra i imiennik grawera. Projekt: Adam Bednarczyk Wykonanie: Wiktor Gontarczyk – Warszawa.

Bibliografia

• Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów, Instytut Wydawniczy Pax, Warszawa 1990 ISBN-83-211-1104-1.
• Steblik Władysław : Armia Kraków 1939. Wydawnictwo MON, Warszawa 1989
• Karol Lucjan Galster: Księga Pamiątkowa Artylerii Polskiej 1914 – 1939. Londyn: 1975. 
• Zdzisław Sawicki: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918-1939: Polskie Siy Zbrojne Na Zachodzie. Pantera Books. ISBN 83-204-3299-5.