23 Pułk Ułanów Grodzieńskich

23 Pułk Ułanów Grodzieńskich
Historia
Państwo	II Rzeczpospolita
Sformowanie	1920
Rozformowanie	1939
Nazwa wyróżniająca	ułanów grodzieńskich
Tradycje
Święto	1 czerwca
Nadanie sztandaru	1922
Dowódcy
Pierwszy	płk Franciszek Kaczkowski
Ostatni	ppłk dypl. Zygmunt Miłkowski
Działania zbrojne
wojna polsko-bolszewicka, kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja	Postawy
Podporządkowanie	Wileńska Brygada Kawalerii
Rodzaj wojsk	kawaleria
Rodzaj sił zbrojnych	Wojska lądowe

23 Pułk Ułanów Grodzieńskich (23 p.uł.) – oddział kawalerii Wojska Litwy Środkowej i Wojska Polskiego II RP oraz Armii Krajowej.

Pułk stacjonował w garnizonie Postawy.

Święto pułkowe obchodzono 1 czerwca w rocznicę powstania pułku.

Oddział sformowany został w wyniku połączenia 3 Dywizjonu Strzelców Konnych, 211 Pułku Ułanów i 2 Dywizjonu Huzarów Litwy Środkowej. Numer "23" otrzymał 1 czerwca 1921.

Jednostka nawiązywała do tradycji 23 Pułku Ułanów Litewskich z powstania listopadowego.

Walki w kampanii wrześniowej

Kampanię wrześniową pułk odbył w ramach Wileńskiej BK. Pierwszą walkę stoczył w okolicach m. Lubień. 5 września otrzymał rozkaz skierowania się w rejon Przedborza. Pułk został wzmocniony II baterią 3 Dywizjonu Artylerii Konnej dotarł tam 6 września po południu. Po przeprowadzeniu rozpoznania 2 szwadronem okazało się, że miejscowość zajęta jest przez piechotę i oddziały zmotoryzowane wroga. W tej sytuacji ppłk Miłkowski postanowił przeprowadzić atak z zaskoczenia i opanować Przedbórz. Podczas przygotowywania ataku pułk otrzymał drogą radiową rozkaz powrotu do brygady, która miała znajdować się w marszu na Niewierszyn. Zgodnie z rozkazem pułk znalazł się w nakazanym rejonie przed świtem 7 września. Nie zastając tam własnych oddziałów, przemaszerował do lasów w okolicy Jaksonka. Tego samego dnia około południa wyruszył drogą na Opoczno. W czasie przemarszu atakowany był przez lotnictwo nieprzyjaciela, które jednak nie zdołało wyrządzić większych szkód. Kiedy okazało się, że Opoczno zajęte jest przez Niemców płk Miłkowski wydał rozkaz przejścia swego zgrupowania do lasów brudzewickich. W nocy z 8 na 9 września pułk skierował się z rejonu Studzianny do lasów pod Przysuchą. W czasie przemarszu doszło do potyczki z niewielkim oddziałem niemieckim w okolicy Gielniowa, który po krótkiej walce został odrzucony, ale tabor pułku podczas tej potyczki uległ rozproszeniu. W nocy z 9 na 10 września oddziały polskie zostały otoczone w lasach w okolicy Przysuchy. Aby umożliwić wyjście z okrążenia, żołnierze 2 baterii 3 dak-u na rozkaz dowódcy zdemontowali i zniszczyli działa w okolicy Przysuchy i Ruskiego Brodu. W celu wydostania się z okrążenia dowódca zarządził nocne natarcie, po którym pułk miał kierować się w Góry Świętokrzyskie. W nocy z 9 na 10 września doszło do walki z piechotą niemiecką. Po tym starciu oddział niemiecki został odrzucony, ale jednocześnie okazało się, że szwadrony 3 i 4 zostały odcięte od sił głównych. W tej sytuacji dowódca wydał rozkaz rozproszenia jednostki i przebijania się małymi grupami do rejonu Świętej Katarzyny.

Od 11 do 13 września dotarła tam większość rozbitych grup, lecz nie doszło do odtworzenia pułku. Niektóre drobne oddziały przekroczyły Wisłę, inne pozostały w Górach Świętokrzyskich aż do połowy października 1939 roku, kiedy zakończyły walkę.

Ułani grodzieńscy

Żołnierze 23 Pułku Ułanów Grodzieńskich, 1933

Dowódcy pułku:

• płk Franciszek Kaczkowski (1920-1921)
• ppłk Witold Łada-Zabłocki (1921-1922)
• płk Marian Zaruski (1922-1923)
• ppłk Aleksander Zelio (1923-1928)
• ppłk Kazimierz Duchnowski (1928-1931)
• ppłk dypl. Józef Świerczyński (1931-1938)
• ppłk dypl. Zygmunt Miłkowski (1938-1939)
• por. AK Jarosław Gąsiewski "Jar" (1943-1944)

Oficerowie:

• ppor. rez. kaw. Jan Andrzej Sapieha
• por. rez. kaw. Zygmunt Wnorowski

Podoficerowie:

• Stanisław Jakubowski

Organizacja i obsada personalna pułku 1 września 1939

Dowództwo

• dowódca pułku – ppłk dypl. Zygmunt Miłkowski (zm. 1943 AK)
• zastępca dowódcy – mjr Edward Pisula (zm. lipiec 1945 wiezienie Praga)
• kwatermistrz – mjr Stanisław Rusiecki
• adiutant – rtm. Antoni Słapczyński
• oficer ordynansowy ppor. Romuald Rodziewicz
• oficer informacyjny – rtm. Szczęsny Rożałowski
• oficer broni i gazu – rtm. Wacław Kosiński
• oficer do zleceń – ppor. Jerzy Jazdowski
• dowódca szwadronu gospodarczego – rtm. Tadeusz Szymankiewicz
• oficer żywnościowy – chor. Michał Skowroński
• oficer płatnik – por. int. Władysław Czarnocki
• Lekarz sanitarny pułku – por. lek. med. Antoni Kłopotowski
• lekarz weterynarii – por. lek. wet. Czesław Wojciechowski
• kapelan – ks. Józef Król

1 szwadron

• dowódca – rtm. Józef Kozicki
• dowódca plutonu – por. Jan Wiltowski
• dowódca plutonu – ppor. Tadeusz Borkowski
• dowódca plutonu – ppor. Mikołaj Łapiński

2 szwadron

• dowódca – rtm. Zygmunt Mackiewicz
• dowódca plutonu – por. Zygmunt Romanowski
• dowódca plutonu – pchor. Marszewski
• dowódca plutonu – ppor. Cezary Haller de Hallenburg

3 szwadron

• dowódca – por. Juliusz Ciosiński
• dowódca plutonu – ppor. Zdzisław Sas-Biliński
• dowódca plutonu – ppor. Karol Różycki
• dowódca plutonu – ppor. Józef Lipkowski

4 szwadron

• dowódca – por. Bolesław Janowski
• dowódca plutonu – ppor. Marian Drzewiecki
• dowódca plutonu – ppor. Sławomir Zdrojewski
• dowódca plutonu – por. Niemczynowicz

szwadron ckm

• dowódca – por. Borys Sztark
• dowódca plutonu – por. Jerzy Kubin
• dowódca plutonu – ppor. Wiktor Jackiewicz
• dowódca plutonu – ppor. Jerzy Jazdowski

pododdziały specjalne:

• dowódca plutonu ppanc. – por. Józef Ogoniek
• dowódca kolarzy – por. Czesław Szurmiak
• dowódca łączności – por. Henryk Rymaszewski

Pododdziały pozostające na obszarze krajowym, podporządkowane dowódcy Okręgu Korpusu Nr III:

• dowódca szwadronu marszowego (mob. Nowa Wilejka) – rtm. Wacław Ursyn-Szantyr (zm. 15.09.1939, Zboiska k.Lwowa)
• dowódca szwadronu marszowego – por. Konrad Szuman-Szumski
• dowódca szwadronu zapasowego (mob. Grodno) – rtm. Bernard Romanowski

Odznaczeni srebrnym krzyżem Orderu „Virtuti Militari” V klasy za wojnę 1918-1920

st. uł. Adam Bałaga kpr. Jan Bargłowski plut. Mieczysław Bieniasz pchor. Stanisław Eustachy Branicki kpr. Kazimierz Bychowski uł. Stefan Czernic kpr. Julian Czuczeło por. Stanisław Czuczełowicz rtm. Jerzy Dąbrowski mjr Władysław Dąbrowski ppor. Kazimierz Ertman plut. Gustaw Iwanicki st. wchm. Michał Jabłoński pchor. Mieczysław Janusz st. uł. Józef Jurkiewicz

uł. Jan Jagodziński por. Władysław Kamiński ppor. Franciszek Wiktor Kararsek kpr. Dominik Kłunejko ppor. Bolesław Kochanowski st. uł. Wacław Ledziński rtm. Konrad Łoziński ppor. Stanisław Malecki ppor. Bronisław Malinowski kpr. Józef Maziec plut. Rudolf Neugebauer ppor.Stanisław Nowicki pchor. Kazimierz Orechwa ppor. Jan Pietraszko plut. Piotr Prejss

wchm. Stanisław Skarżyński plut. Apolinary Skobelki kpr. Michał Skowroński ppor. Józef Skrzypkowski ppor. Julian Sokołowski por. Stanisław Sułtan ppor. Stanisław Sołtykiewicz ppor. Marek Roman Stempkowski plut. Oskar Stumbers plut. Stanisław Trochimowicz plut. Michał Tuczkowski st. uł. Julian Turbak wchm. Bronisław Wąsowicz uł. Kazimierz Więckowski

Odtworzenie pułku w Armii Krajowej

Pułk został odtworzony w AK przez por. Jarosława Gąsiewskiego w lutym 1944. Pułk walczył na Wileńszczyźnie oraz Nowogródczyźnie. Następnie w Puszczy Kampinoskiej. Jednostka została rozbita przez Niemców 27-29 września 1944.

Symbole pułkowe

Odznaka

Odznaka zatwierdzona Dz. Rozk. MSWojsk. nr 4, poz. 43 z 30 stycznia 1923 roku. Posiada kształt krzyża maltańskiego, którego ramiona pokryte są przezroczystą emalią pomarańczowa z białą obwódką. W jego centrum biała tarcza w srebrnej obwódce z numerem 23. Między ramionami krzyża srebrne ażurowe orły. Jednoczęściowa - oficerska, wykonana w srebrze i emaliowana. Na rewersie grawerowany numer, stopień i nazwisko. Wymiary: 38x38 mm. Projekt: Witold Łada-Zabłocki Wykonanie: Wiktor Gontarczyk - Warszawa.

Barwy

Proporczyk pomarańczowo-biały z wąskim paskiem biało-pomarańczowym pośrodku.

Na czapkach rogatywkach – otok pomarańczowy.

Spodnie długie ciemnogranatowe, lampasy pomarańczowe, wypustka pomarańczowa

Żurawiejka

W boju krepkij, w miru sławnyj

"Dwadcat trietij" – prawosławnyj.

Wodku pijut, samyj gławnyj

"Dwadcat trietyj" – prawosławnyj.

Bibliografia

• Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 1990. ISBN 83-211-1104-1. 
• "Almanach oficerski": praca zbiorowa, Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy, Warszawa 1923
• "Księga jazdy polskiej": pod protektoratem marsz. Edwarda Śmigłego–Rydza. Warszawa 1936. Reprint: Wydawnictwo Bellona Warszawa 1993
• Jan Przemsza Zieliński, Wrześniowa Księga Chwały Kawalerii Polskiej – wyd. Bellona.
• Bohdan Królikowski, Czas ułanów – wyd. Bellona, Warszawa 1993.
• Zdzisław Sawicki: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918-1939: Polskie Siy Zbrojne Na Zachodzie. Pantera Books. ISBN 83-204-3299-5.