25 Pułk Ułanów Wielkopolskich
| 25 Pułk Ułanów Wielkopolskich | |
 |
|
| proporczyk pułku | |
| Historia | |
| Państwo |  II Rzeczpospolita |
| Sformowanie | 1920 |
| Rozformowanie | 1947 |
| Tradycje | |
| Święto | 17 września |
| Nadanie sztandaru | 1923 |
| Rodowód | 115 Pułk Ułanów Wielkopolskich |
| Dowódcy | |
| Pierwszy | płk Maciej Mielżyński |
| Ostatni | płk Edward Milewski |
| Działania zbrojne | |
| wojna polsko-bolszewicka, kampania wrześniowa | |
| Organizacja | |
| Dyslokacja | Kalisz (1921) Nowogródek (1921-1924) Prużana (1924-1939) |
| Rodzaj wojsk | kawaleria wojska pancerne |
| Rodzaj sił zbrojnych | Wojska lądowe |
25 Pułk Ułanów Wielkopolskich (25 p.uł.) – oddział kawalerii Wojska Polskiego II RP i Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie.
Pułk od 1924 roku stacjonował w garnizonie Prużana. Szwadron zapasowy pułku znajdował się w Łukowie.
Święto pułku obchodzono 17 września, w rocznicę bitwy pod Klewaniem w 1920 r.
Spis treści |
[edytuj] Formowanie pułku
W połowie lipca 1920 r. sformowany został 115 Pułk Ułanów Wielkopolskich na bazie szwadronu zapasowego 15 Pułku Ułanów Poznańskich (1 szwadron), szwadronu zapasowego 16 Pułku Ułanów Wielkopolskich (3 szwadron), szwadronu zapasowego wojennego 2 Pułku Strzelców Konnych w Pińczowie (4 szwadron), Kompanii Telegraficznej Nr VII (pluton łączności). Z ochotników zorganizowano 2 szwadron. Improwizowany szwadron karabinów maszynowych utworzono dopiero pod koniec działań wojennych. Z formowania szwadronu technicznego zrezygnowano. 26 lipca 1920 r. ukazał się pierwszy rozkaz dzienny pułku.
[edytuj] Pułk w walce o granice
29 lipca 1920 r. szwadrony 115 pułku ułanów (liczył wówczas 473 szable) zostały przetransportowane koleją na linię frontu, gdzie toczyły walki przeciwko Korpusowi Konnemu Gaj Chana w obronie przepraw na Narwi pod Nowogrodem i Łomżą. 8 sierpnia pułk wszedł w skład 8 Brygady Kawalerii. Brał udział w wypadzie na Ciechanów, a następnie w opanowaniu Mławy. Później toczył boje z Armią Konną Budionnego. Pułk zajął Morozowicze, a 17 września zdobył Klewań. Szlak bojowy zakończył w październiku 1920 r. udziałem w zagonie na Korosteń (liczył wówczas tylko ok. 250 szabel).
[edytuj] Pułk w kampanii wrześniowej 1939
W czasie wojny obronnej 1939 walczył w składzie Nowogródzkiej Brygady Kawalerii. Pułk zakończył swoje działania w rejonie Władypola 27 września 1939, niewielkie grupki przedostały się na Węgry.
23 września 1939 przeprowadził bohaterską szarżę pod Krasnobrodem, która zmieniła się następnie w ciężką bitwę pod Krasnobrodem, w której, mimo ciężkich strat i śmierci dowódcy 1 szwadronu por. Tadeusza Gerleckiego, osiągnięto duże sukcesy w postaci zajęcia i utrzymania miasta, wzięcia do niewoli sztabu niemieckiej 8 Dywizji Piechoty oraz dokonania uzupełnień w ludziach i koniach.
Straty pułku wynosiły ogółem 90 żołnierzy, w tym 44 zabitych i 46 rannych. Największe straty poniósł pod Krasnobrodem – 26 zabitych i 35 rannych.
[edytuj] Odtworzenie pułku w Polskich Siłach Zbrojnych
Odtworzenie pułku było konsekwencją powstania kolejnej wielkiej jednostki pancernej 2 Korpusu – 3 (14) Wielkopolskiej Brygady Pancernej. Z przekształcanego w pułk pancerny 15 Pułku Ułanów Poznańskich zdecydowano wydzielić kadry dla mającego go zastąpić nowego pułku rozpoznawczego 5 KDP.
5 stycznia 1945 pułk został odtworzony w Maglie we Włoszech jako 25 Pancerno-motorowy Pułk Ułanów Wielkopolskich wchodząc w skład 5 Kresowej Dywizji Piechoty, nie zdążył jednak wejść do walki. 5 maja 1947 został formalnie rozwiązany.
Skład:
- dowództwo
- szwadron dowodzenia
- pluton moździerzy
- pluton armat przeciwpancernych na carrierach
- trzy szwadrony liniowe
- trzy plutony samochodów pancernych
- pluton strzelecki na na carrierach
Sprzęt
- samochodów pancernych staghound – 28
- lekkie samochody pancerne – 22
Stan osobowy:
- oficerów – 44
- ułanów pancernych- 808
[edytuj] Wielkopolscy ułani
Dowódcy pułku:
- płk Maciej Mielżyński (1920)
- płk Erazm Stablewski (1920)
- rtm. Witold Radecki-Mikulicz (1920-1921)
- płk dypl. Roland Bogusz (1921-1922)
- ppłk Aleksander Zelio (1922-1923)
- płk dypl. Włodzimierz Tyszkiewicz (1923-1924)
- płk Anatol Jasieński (1924-1925)
- płk Spirydion Koiszewski (1925-1932)
- płk dypl. Witold Dzierżykraj-Morawski (1932-1937)
- płk Bohdan Stachlewski (1937-1939)
- ppłk dypl. Wilhelm Lewicki (1945)
- płk Edward Milewski (1945-1947)
Oficerowie pułku:
- mjr Karol Anders (zastępca dowódcy)
- ppor. Jan Błasiński
- por. rez. Wiesław Antoni Lasocki
- ppor. Marian Śrutka – d-ca plutonu kolarzy (poległ 23 IX)
- mjr. Wacław Calewski
- por. Eugeniusz Chrościcki
Podoficerowie pułku:
- st. wachm. Jan Klimek
- st. wachm.Juljan Szulc
- kpr Józef Szydłowski – d-ca sekcji ckm
Obsada personalna we IX 1939
- dowódca – płk Bohdan Stachlewski (zamordowany przez Ukraińców)
- zastępca dowódcy – ppłk Marian Korczak (zamordowany w Katyniu)
- kwatermistrz – mjr Wincenty Cendro (zamordowany w Katyniu)
- adiutant – rtm. Włodzimierz Pilinkiewicz (zamordowany przez Ukraińców)
- 1 szwadron – por. Tadeusz Gerlecki (poległ 23.IX pod Krasnobrodem)
- 2 szwadron – rtm. Henryk Leliwa-Roycewicz
- 3 szwadron – rtm. Zygmunt Orłowski
- 4 szwadron – rtm. Antoni Pieściuk
- szwadron zapasowy - rtm.Witold Andrzejewski (zamordowany w Charkowie)
- szwadron ckm – rtm. Wincenty Zawadzki (rozstrzelany przez Niemców za działalność konspiracyjną)
- pluton przeciwpancerny – por. Hipolit Brzozowski
- pluton kolarzy – ppor. Marian Szodka
- pluton łączności – por. Marcin Trzebiński
- szwadron gospodarczy – rtm. Roch Szczebłowski
Odznaczeni srebrnym krzyżem Orderu „Virtuti Militari” V klasy za wojnę 1918-1920
|
|
|
[edytuj] Symbole pułkowe
Sztandar
Sztandar ( z drzewcem ozdobionym orłem, a podarowanym przez byłego dowódcę pułku płk. Erazma Stablewskiego) został ufundowany przez oficerów i wręczony pułkowi przez dowódce Okręgu nr 3, gen dyw. Juliusza Malczewskiego, w Nowogródku 29 kwietnia 1923 r. Towarzyszył ułanom podczas walk w 1939 r., a po rozbiciu pułku przez wojska sowieckie, został zakopany 28 września w lesie k. Woli Sudkowskiej.
Odznaka
Początkowo Ministerstwo Spraw Wojskowych zatwierdziło imienne żetony pamiątkowe rozm. 4×3 cm, noszone na łańcuszku po lewej stronie nad orderami. Na żetonach tych widniały: biały emaliowany krzyż maltański, napis 115 pułk ułanów, stopień, nazwisko posiadacza oraz nazwy bitew stoczonych przez pułk w 1920 r. Miniatura takiego żetonu (bez nazw miejscowości), wypełniając środek wieńca oplecionego proporczykami, weszła później do zatwierdzonej odznaki pułkowej. Orzeł, który na odznace 115 p.uł. znajduje się wewnątrz wieńca, został umieszczony nad nim. Na dole odznaki wewnątrz dużej litery U znajdowała się cyfra 25.
Odznaka zatwierdzona Dz. Rozk. MSWojsk. z 23 listopada 1922 roku. Posiada kształt srebrnego orła trzymającego w szponach mosiężną tarczę z wizerunkiem krzyża maltańskiego pokrytego białą emalią. Tarczę oplata wieniec z liści dębowych owinięty emaliowaną wstęgą w barwie białej, niebieskiej i czerwonej. Pod tarczą inicjał U - ażurowy. Dwuczęściowa - oficerska wykonana w tombaku i emaliowana. Na rewersie stopień, nazwisko wyróżnionego i numer. Wymiary: 40x30 mm. Wykonanie: Wiktor Gontarczyk - Warszawa[1].
Barwy
Proporczyk biało-czerwony (W 1927 roku biało-szkarłatny z paskiem chabrowym[2]), z niebieską żyłką pośrodku. Nawiązywały one do barw 15 Pułku Ułanów Poznańskich, a niebieska żyłka odnosiła się do udziału w formowaniu jednostki kadry 16 pułku ułanów.
Spodnie długie[a] ciemnogranatowe, lampasy szkarłatne, wypustka szkarłatna
Żurawiejki
Przeniesienie pułku na Polesie do Prużany przyjęte zostało przez oficerów jak "zesłanie" za wileńskie "swawole". Oficerowie odwiedzali nie tylko Nowogródek, ale również Wilno, stąd żurawiejki:
- Wielkopolskim się mianuje,
- A w Prużanie pokutuje.
- Wielkopolskich miano dano,
- Na Polesie ich wysłano.
- W Wilnie pańskim się mianuje,
- A w Prużanie pokutuje.
Powstanie kolejnej żurawiejki wiąże się z "przedsiębiorczą" żoną dowódcy pułku w latach dwudziestych, która praktycznie "rządziła" pułkiem:
- Dawniej był to pułk bojowy,
- Dziś nim rządzą białogłowy.
- Poleszuki, chłopy, pany,
- To Prużańskie są ułany.
- Pół czerwony a pół biały,
- Duża liczba a pułk mały.
- Powycierał wszystkie kąty,
- Sławny pułk dwudziesty piąty.
[edytuj] Tradycje pułku
- Imię 25 Pułku Ułanów Wielkopolskich nosi Zespół Szkół Podstawowych w Krasnobrodzie ( święto patrona 23 września ), Roztoczańska Konna Straż Ochrony Przyrody oraz powstałe 15.07.2011 r. Stowarzyszenie "Rodzina ułańska"[4].
- Stylizowana podobizna ułanów oraz odznaki pułkowej znajduje się na awersie 7 i 70 dukatów krasnobrodzkich emitowanych dla uczczenia 70-tej rocznicy szarży pułku pod Krasnobrodem.
Uwagi
- ↑ szasery
Przypisy
- ↑ Zdzisław Sawicki: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945. s. 207.
- ↑ Dziennik Rozkazów MSWojsk. nr 22 z 4 sierpnia 1927 roku
- ↑ Dziennik Rozkazów MSWojsk. nr 6 z 24 lutego 1928 roku
- ↑ Stowarzyszenie Rodzina Ułańska - O nas
[edytuj] Bibliografia
- Witold Biegański: Wojsko Polskie : krótki informator historyczny o Wojsku Polskim w latach II wojny światowej. 5, Regularne jednostki Wojska Polskiego na Zachodzie : formowanie, działania bojowe, organizacja, metryki dywizji i brygad. Warszawa : Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej 1967.
- Jan Błasiński: Zarys historii wojennej pułków polskich w kampanii wrześniowej. Zeszyt 51. 25 Pułk Ułanów Wielkopolskich. Pruszków 1995.
- Stanisław Radomyski: Żurawiejki. Pruszków 1995.
- Franciszek Skibiński: Wojska pancerne w II wojnie światowej. Warszawa 1982
- Zdzisław Sawicki: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918-1939: Polskie Siy Zbrojne Na Zachodzie. Pantera Books. ISBN 83-204-3299-5.
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
||||||||||||||||||||||||
