Pesa Elf

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z 27WE)
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Pesa Elf
27WE-008 Szybkiej Kolei Miejskiej w Warszawie
27WE-008 Szybkiej Kolei Miejskiej w Warszawie
Producent Polska Pesa Bydgoszcz
Lata budowy od 2010
Szerokość 2880 mm
Wysokość 4280 mm
Wysokość wejścia 760–800 mm
(od główki szyny)
Napięcie zasilania 3000 V DC
Typ silników trakcyjnych asynchroniczne
Maksymalna prędkość
eksploatacyjna
160 km/h
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Portal Portal Transport szynowy

Pesa Elf (ang. electric low floor – elektryczny niskopodłogowy) – rodzina normalnotorowych elektrycznych zespołów trakcyjnych polskiej produkcji, wytwarzanych od 2010 w zakładach Pesy w kilku wersjach, różniących się liczbą członów i przeznaczeniem. W skład rodziny wchodzą modele: 21WE (EN62), 22WE (EN76), 27WE i 34WE (EN96). W 9 zamówieniach zastało zamówionych 76 elfów dla Kolei Mazowieckich, Kolei Śląskich, Kolei Wielkopolskich i Przewozów Regionalnych.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Geneza[edytuj | edytuj kod]

Pesa Acatus (15WE)

Po II wojnie światowej elektryczne zespoły trakcyjne powstawały aż do 1997 tylko w firmie Pafawag z Wrocławia[1]. Była ona producentem m.in. najpopularniejszego w Polsce EZT serii EN57[2]. Pafawag po prywatyzacji w latach 90. zaprzestał produkcji tego typu pojazdów, a ostatnim wyprodukowanym zespołem był ED73 z 1997[2]. Przez kilka lat w Polsce nie produkowano żadnych EZT.

W tym czasie PKP, a później samorządy, kupowały głównie wagony spalinowe i spalinowe zespoły trakcyjne, gdyż w obsłudze linii niezelektryfikowanych dominowały paliwożerne lokomotywy. Pozwoliło to polskim producentom oraz przewoźnikom na zebranie doświadczenia w produkcji i eksploatacji lekkiego taboru[3]. Dodatkowo modernizowano posiadane przez polskich przewoźników zespoły trakcyjne serii EN57[4].

Elektryczne zespoły trakcyjne nowych producentów zaczęły pojawiać się na polskich torach w 2004. Od tego czasu przetargi na dostawę EZT wygrywały trzy firmy: Pesa (dawne ZNTK Bydgoszcz), Newag (dawne ZNTK Nowy Sącz) oraz Stadler Rail Polska[5]. Pesa po głębokiej restrukturyzacji w 1998 początkowo (od 2001) zajęła się produkcją wagonów spalinowych i spalinowych zespołów trakcyjnych, jednakże w 2004 podjęła się zbudowania pierwszych EZT dla Warszawskiej Kolei Dojazdowej13WE (EN95). Pomimo planów zakupu 10 sztuk[6], produkcja została zakończona po jednym egzemplarzu. Kolejnym wyprodukowanymi EZT-ami były 15WE (2006) oraz 16WEk (2007). W obu przypadkach produkcja zakończyła się po jednym zamówieniu. Jedną z przyczyn niepowodzenia była wysoka podłoga (1000 mm nad główką szyny[7]), utrudniająca szybką wymianę pasażerów oraz coraz popularniejsze przewozy rowerów, wózków dziecięcych czy inwalidzkich[4]. W Polsce (poza aglomeracją warszawską i gdańską) właściwie nie występują wysokie perony oraz nie było planów ich budowy, więc wprowadzanie niskopodłogowych EZT stało się istotne dla zamawiających nowy tabor[8][9][10]. Pesa wyszła temu naprzeciw projektując Elfa oraz Acatusa II, które są dostosowane do bezstopniowej obsługi peronów wysokości 550/760 mm nad PGS[11][12].

Zamówienia[edytuj | edytuj kod]

Premierowy pokaz modelu Elf na InnoTrans 2010

Prezentacje promocyjne[edytuj | edytuj kod]

Światowa premiera Elfa miała miejsce 21 września 2010 podczas targów InnoTrans w Berlinie[16]. Pesa zaprezentowała wówczas EN76-001 wyprodukowanego dla województwa śląskiego[16]. Na polskich targach Trako w Gdańsku Elf pojawił się rok później – w dniach od 11 do 15 października 2011 producent zaprezentował EN96-002 wyprodukowanego dla województwa świętokrzyskiego, a Koleje Mazowieckie zaprezentowały swojego EN76-015[17]. 28 czerwca 2012 w czeskim Velimiu, przy okazji pierwszej prezentacji linka dla przewoźnika České dráhy, Pesa pokazała również mazowieckiego EN76-011[18]. W dniach 18-20 czerwca 2013 na targach Czech Raildays w Ostrawie Pesa zaprezentowała wielkopolskiego EN76-035[19]. W dniach 24-27 września na targach Trako w Gdańsku zaprezentowano wersję trójczłonową – EN62-001[20].

Kolejne EZT Pesy[edytuj | edytuj kod]

Rodzina Elf została zaprojektowana jako platforma pociągów o uniwersalnym przeznaczeniu[21]. Jednakże w 2013 Pesa proponując model Elf kilkukrotnie przegrała w przetargach z konkurencją oferującą tańsze pojazdy. Z tego powodu bydgoski producent włączył do swojej oferty nową rodzinę elektrycznych zespołów trakcyjnych Acatus Plus, które mimo niższych kosztów budowy wciąż mają spełniać wymagania części zamawiających[22]. Pierwszą umowę na EZT z nowej rodziny podpisano 4 września 2013 z przedstawicielami województwa podkarpackiego, które zamówiło 2 sztuki typu 40WE[23][24]. Dodatkowo, mimo posiadanego projektu dalekobieżnej wersji Elfa, w przetargu ogłoszonym przez PKP Intercity Pesa zaoferowała inny EZT nowszej konstrukcji – Dart. W lutym 2014 ta oferta Pesy została wybrana przez PKP IC jako najkorzystniejsza[25][26].

Konstrukcja[edytuj | edytuj kod]

Charakterystyka rodziny[edytuj | edytuj kod]

Elfy to normalnotorowe, pozbawione drzwi międzywagonowych, niskopodłogowe składy przeznaczone do obsługi przewozów pasażerskich wszystkich rodzajów – od aglomeracyjnych, poprzez regionalne i międzyregionalne do dalekobieżnych[27]. W zależności od przeznaczenia składy mogą cechować się różnym przyspieszeniem, maksymalną prędkością eksploatacyjną, długością (wersje zamówione w latach 2009–2013 są 2-, 3-, 4- i 6-członowe), liczbą drzwi (od jednej do trzech par na stronę członu[12]) i zagospodarowaniem wnętrza[27]. Najbogatsza wersja (10 członów i prędkość maksymalna 190 km/h) jest przewidziana dla pociągów kwalifikowanych[25].

Pesa oferuje także pojazdy „Elf 1520” dla rynków Europy Wschodniej, gdzie występuje kolej szerokotorowa[28]. Jednakże żaden taki pojazd nie został zamówiony.

Zasilanie, napęd i podwozie[edytuj | edytuj kod]

Wózek napędowy w 22WE

W większości wersji pierwszy i ostatni wózek to wózki napędowe, a wózki pomiędzy członami (w systemie Jakobsa) to wózki toczne. Taki układ może być stosowany w składach do pięciu członów[25], dlatego wyjątkiem od tej reguły są modele 27WE i 27WEb.

Wózki elfów wyposażone są w dwa stopnie usprężynowania. Pierwszym są sprężyny stalowe, a drugim sprężyny pneumatyczne (poduszki powietrzne Conti Tech) ze sprężyną awaryjną. Poduszki (po dwie na wózkach klasycznych i po cztery na wózkach Jacobsa) stanowią podparcie dla pudeł. Dla dodatkowego tłumienia drgań zamontowano amortyzatory hydrauliczne przy sprężynach śrubowych i pneumatycznych (pionowe), jarzmie czopa skrętu (poprzeczne) i z boku wózków (wzdłużne, jako tłumiki wężykowania)[13][29].

Ze względu na sposób połączenia członów ze sobą, nie jest możliwe skracanie i wydłużanie pojazdu w warunkach eksploatacyjnych. Istnieje możliwość łączenia elfów w zespoły pracujące w trakcji wielokrotnej[12], składające się z maksymalnie dwóch (27WEb)[30] lub trzech jednostek (np. 22WE, 27WE)[12].

Wersje zamówione do końca 2013 są przeznaczone do linii zelektryfikowanych prądem stałym o napięciu 3 kV, lecz istnieje również możliwość produkcji składów zasilanych prądem przemiennym o napięciu 25 kV lub 15 kV[13].

Nadwozie[edytuj | edytuj kod]

Szkielet pudeł elfów zbudowany jest ze stali o podwyższonej odporności na korozję, poszycie o grubości 1,5 mm również jest stalowe, natomiast czoło pojazdu wykonano z tworzyw sztucznych[13][29].

Wszystkie drzwi znajdują się w strefie z niską podłogą, pod którymi umieszczono wysuwane stopnie ułatwiające wsiadanie z peronów o wysokości mniejszej niż 550/760 mm nad PGS[31].

Wnętrze[edytuj | edytuj kod]

Wnętrze 27WE
Kabina 27WE

Szczegóły wyposażenia wnętrza też są odpowiednio dostosowywane dla zamawiającego. Stosowane są różne układy (rzędami, grupami i wzdłuż okien) i rodzaje foteli[12]. W przestrzeni pasażerskiej znajduje się toaleta w systemie zamkniętym (nie zainstalowana w wersji wykonanej dla SKM Warszawa) oraz przestrzeń dla podróżnych z ograniczoną możliwością poruszania się, dużym bagażem lub rowerem, w pobliżu której, przy drzwiach są windy dla niepełnosprawnych[12]. Elfy są wyposażone w kabiny przystosowane do obsługi dwuosobową drużyną trakcyjną (maszynista pociągu + pomocnik maszynisty)[12], dzięki czemu (zgodnie z obowiązującymi przepisami) mogą w normalnej eksploatacji przekraczać prędkość 130 km/h.

Bezpieczeństwo[edytuj | edytuj kod]

Pojazdy jako pierwsze w Polsce spełniają europejską normę bezpieczeństwa pasywnego PN-EN-15227 (kat. C1)[12][29]. Norma ta przewiduje cztery scenariusze zderzeń[25]:

  1. zderzenie dwóch pojazdów o masach 185 t przy prędkości 36 km/h (energia zderzenia E=2,31 MJ)[27]
  2. zderzenie pojazdu ze standardowym wagonem towarowym (masa 80 ton), prędkość 36 km/h (energia zderzenia E=2,71 MJ)[27]
  3. zderzenie pojazdu o masie 185 ton z cysterną (naczepą) o masie 15 ton, prędkość 110 km/h, energia zderzenia E=6,46 MJ[27]
  4. zderzenie pojazdu o masie 185 ton z małą przeszkodą (samochód, zwierzę); zapewnienie statycznej wytrzymałości zgarniacza na poziomie 300 kN w osi pojazdu[27]

Do wypełnienia założeń pierwszych dwóch scenariuszy zamontowano opatentowane przez Pesa Bydgoszcz absorbery energii z systemem antywspinającym[27]. Ich rolą jest przejmowanie energii w celu ochrony ludzi i pociągu oraz sczepianie pojazdów, aby zapobiec ich nasuwaniu się na siebie[27]. Dla założeń trzeciego scenariusza przed klatką bezpieczeństwa kabiny maszynistów zainstalowano blok z aluminium komorowego (Honey Comb) dodatkowo pochłaniający energię w trakcie kolizji[27]. Zainstalowane dla potrzeb czwartego scenariusza zgarniacze mają odsuwać lekką przeszkodę (np. samochód) z toru, aby nie została zmiażdżona pod pociągiem. Funkcję zderzaka w elfie pełni także sprzęg czołowy. Zaprojektowano go tak, aby w trakcie kolizji wsuwał się pod pojazd, co ma zmniejszać ryzyko wykolejenia składu[32]. Wytrzymałość konstrukcji elfa określono jako P II wg normy PN-EN-12663-1[12].

Testy poszczególnych elementów systemu bezpieczeństwa przeprowadzano na rzeczywistych obiektach 1:1[27] i w postaci symulacji komputerowych[25].

Wersje[edytuj | edytuj kod]

Typ Liczba
członów
Układ osi Układ drzwi Liczba miejsc
siedzących
Masa
służbowa
Długość
całkowita
Liczba i moc
silników
Maksymalna
prędkość
eksploatacyjna
Wyposażenie
21WE 3 Bo'2'2'Bo' 1-1-1 161+2 107,3 t 58,95 m 4x400 kW 160 km/h Snowflake.svg BSicon BICYCLE.svg RWBA WC withoutBackground.svg Ikona gniazdko elektryczne.png  [33][34][35]
22WE () 4 Bo'2'2'2'Bo' 2-2-2-2 172+28 135 t 75,25 m 4x500 kW 160 km/h Snowflake.svg BSicon BICYCLE.svg RWBA WC withoutBackground.svg  [12][36][37]
22WEa (KW) 1-2-1-1 204 Snowflake.svg BSicon BICYCLE.svg RWBA WC withoutBackground.svg Ikona gniazdko elektryczne.png Ikona bilety.png  [38][39]
22WEe (KM) 2-2-2-2 166+17 Snowflake.svg BSicon BICYCLE.svg RWBA WC withoutBackground.svg  [13][40][41][42]
22WEc (PR) 1-2-2-2 200-220 120 km/h Snowflake.svg BSicon BICYCLE.svg RWBA WC withoutBackground.svg Wi-Fi Logo.svg  [15][43][44][45][46]
27WE (SKM) 6 Bo'2'Bo'2'Bo'2'Bo' 2-2-2-2-2-2 194+80 190,5 t 107,85 m 8x400 kW 160 km/h Snowflake.svg BSicon BICYCLE.svg Ikona bilety.png Kasownik.svg  [13][29][47]
27WEb () 6 Bo'2'2'Bo'+2'2'2'Bo 2-2-2-2-2-2 281 211 t 114,75 m 6x500 kW 160 km/h Snowflake.svg BSicon BICYCLE.svg RWBA WC withoutBackground.svg  [48][49][33][30][50]
34WE 2 Bo'2'Bo' 1-1 107+6 83,2 t 42,65 m 4x400kW 160 km/h Snowflake.svg BSicon BICYCLE.svg RWBA WC withoutBackground.svg Ikona gniazdko elektryczne.png  [51][13][52]
Snowflake.svg  – klimatyzacja części pasażerskiej   BSicon BICYCLE.svg  – stojaki na rowery  RWBA WC withoutBackground.svg  – toaleta(y)   Ikona gniazdko elektryczne.png  – gniazdka elektryczne   Wi-Fi Logo.svg  – bezprzewodowy dostęp do internetu   Ikona bilety.png  – biletomaty   Kasownik.svg  – kasowniki


21WE[edytuj | edytuj kod]

Wersja 21WE to trójczłonowa regionalna wersja elfa o jednej parze drzwi na stronę członu[13].

22WEx[edytuj | edytuj kod]

Dodatkowe półki bagażowe w elfie Kolei Mazowieckich

Wersja 22WEx to czteroczłonowa regionalna wersja elfa o dwóch parach drzwi na stronę członu[12]. Najpierw powstała wersja 22WE, będąca pierwszym pojazdem rodziny, następnie 22WEb (obie dla województwa śląskiego), 22WEe (dla mazowieckiego), 22WEa (dla wielkopolskiego) i 22WEc (dla kujawsko-pomorskiego). Porównując pierwsze 22WE z kolejnymi wersjami należy wyszczególnić, że:

  • pojazd dla województwa śląskiego z drugiego przetargu (22WEb) ma dwie toalety zamiast jednej, siedzenia ze skórzanymi zagłówkami, dodatkowe półki bagażowe i tempomaty[53][54],
  • pojazdy dla województwa mazowieckiego (22WEe) posiadają dodatkowe półki bagażowe (zamiast części stałych miejsc siedzących), piasecznice we wszystkich zestawach napędowych i układy prędkości zadanej[13],
  • zespoły dla województwa wielkopolskiego (22WEa) posiadają mniejszą liczbę drzwi zewnętrznych (5 zamiast 8 par drzwi na stronę składu[38]), większą liczbę stałych miejsc siedzących (wymagania zamawiającego[10]) i niejednoprzestrzenne wnętrze (podzielone ściankami na przedziały pasażerskie)[55],
  • zespoły dla województwa kujawsko-pomorskiego (22WEc) przystosowano są do niższych prędkości niż pozostałe pojazdy - 120 km/h[45].

27WEx[edytuj | edytuj kod]

Wersja 27WE to sześcioczłonowa aglomeracyjna wersja elfa o dwóch parach drzwi na stronę członu. W tej wersji, poprzez ułożenie większości siedzeń wzdłuż okien oraz brak toalet znacznie zwiększono ogólną pojemność składu. Dodatkowo w celu zwiększenia mocy zastosowano 4 wózki napędowe (występują na przemian z tocznymi), a nie 2 jak w pozostałych[56].

Kolejnym sześcioczłonowym elfem jest 27WEb. Jest on dłuższy od poprzedniego, ma zmieniony układ wózków i rozmieszczenie napędu (6 zamiast 8 silników, brak napędnych wózków Jacobsa), a także inne rozplanowanie wnętrza[14].

34WE[edytuj | edytuj kod]

Wersja 34WE to dwuczłonowa regionalna wersja elfa o jednej parze drzwi na stronę członu[51]. W porównaniu do członów wcześniej produkowanych 22WE i 22WEb zwiększono przestrzeń pasażerską (dzięki przeniesieniu części wyposażenia trakcyjnego na dach)[51] i dodatkowo zmieniono jej typ oświetlenia na diodowy (LED) oraz zamontowano gniazdka elektryczne do dyspozycji podróżnych[57]. Moc zastosowanych silników umożliwia rozbudowę składu o jeden człon[51]. Obecnie, przy dwóch członach, moc zespołu napędowego została ograniczona elektronicznie przez producenta[57].

Pojazdy są wyposażone w automatyczne systemy zliczania pasażerów i analizy czasu jazdy. Pozyskane dane są analizowane na zewnętrznych serwerach w czasie rzeczywistym[58].

Podzespoły[edytuj | edytuj kod]

Rodzaj Producent Typ Zastosowanie
21WE 22WE 22WEe 27WE 27WEb 34WE
Falownik trakcyjny Ingeteam IGBT  ? 1 MW  ? 0,8 MW  ? 0,8 MW
Przetwornica statyczna Ingeteam  ? 250 kW  ? Tak  ? 200 kW
Silnik asynchroniczny Traktionssysteme Austria (TSA) TMF 59-39-4 (500 KW) Nie Tak Tak Nie  ? Nie
TMF 50-29-4 (400 KW) Tak Nie Nie Tak  ? Tak
Przekładnia osiowa Voith SZH-595
(przełożenie: 1:4,831)
 ? Tak  ? Nie  ?  ?
Gmeinder Getriebe- und Maschinenfabrik (GGM) 275 SO/549  ? Nie  ? Tak  ? Tak
Sterowanie wielokrotne Lokel cyfrowe  ?  ?  ? Tak  ?  ?
Odbierak prądu Stemmann DSA 150 PKP  ? Tak  ? Tak  ?  ?
System hamulcowy Knorr-Bremse  ? Tak Tak Tak Tak Tak
Wózek napędowy Pesa skrajny 27MNg 26MN 26MNe 27MNb 26MNh 27MNd
rozstaw osi: 2,8 m 2,7 m 2,7 m
pośredni brak brak brak 30MNb 26MNhn brak
rozstaw osi: 3,0 m
Wózek toczny Pesa pośredni 40ANg 40AN 40ANe 40ANb 40ANh 40ANd
rozstaw osi: 3,0 m
pośredni (typ II) brak brak brak brak 26MNht brak
rozstaw osi:
Drzwi Faiveley Transport odskokowo-przesuwne  ?  ?  ? Tak  ?  ?
źródła: [59] [27][36][13][60] [13][40][61] [29][13][62][63] [64][49] [13][61][65]
[66][67]

Eksploatacja[edytuj | edytuj kod]

Przewoźnik Typ Oznaczenia
przewoźnika
Liczba
członów
Lata dostaw Liczba
jednostek
Koleje Śląskie 22WE EN76-001 ÷ 009 4 2011 8 [13]
22WEb 1
27WEb 27WEb-001 ÷ 006 6 2013 6 [14]
Szybka Kolej Miejska w Warszawie 27WE 27WE-001 ÷ 013 6 2011 13 [13]
PR (Oddział Świętokrzyski) 34WE EN96-001 ÷ 004 2 2011 4 [13]
Koleje Mazowieckie 22WEe EN76-010 ÷ 025 4 2011 16 [13]
Koleje Wielkopolskie 22WEa EN76-026 ÷ 047 4 2012–2014 22 [38]
PR (Oddział Warmińsko-Mazurski) 21WE EN62-001 3 2012 1 [68]
PR (Oddział Kujawsko-Pomorski) 22WEc EN76-048 ÷ 052 4 2014 2 z 5 [15][46]
Łączna liczba: 73 z 76
Koleje Śląskie, 22WE (EN76)

Koleje Śląskie[edytuj | edytuj kod]

Koleje Śląskie, 27WEb

22 grudnia 2009 podpisano umowę z samorządem województwa śląskiego na dostawę 8 sztuk 4-członowych elfów[69], a 30 marca 2011 na dostawę dziewiątej sztuki[70]. Według pierwotnej koncepcji składy miały być przeznaczone dla Przewozów Regionalnych[71], jednakże już po ich zamówieniu podjęto decyzję o utworzeniu Kolei Śląskich i przekazaniu elfów właśnie im. Samorząd województwa już od 2008 posiada 4 podobne 4-członowe składy – Stadler FLIRT, które zostały zakupione z myślą o Szybkiej Kolei Regionalnej[72].

Pierwsze 2 elfy dostarczono w kwietniu 2011 i wraz z dostarczonymi później jednostkami stały bezczynnie w lokomotywowni przy dworcu w Katowicach[73], a później w bazie taborowej Kolei Śląskich w Łazach[74], aż do debiutu Kolei Śląskich 1 października 2011[75]. Powodem postoju była niemożność porozumienia Urzędu Marszałkowskiego Województwa Śląskiego, Śląskiego Zakładu Przewozów Regionalnych oraz Kolei Śląskich odnośnie wykorzystania składów przed debiutem Kolei Śląskich[76]. Składy zostały skierowane do obsługi linii S1 (CzęstochowaGliwice) oraz połączeń na linii S6 (CzęstochowaWisła Głębce).

10 września 2012 podpisano umowę na dzierżawę z wykupem po zakończeniu 6 sztuk 6-członowych elfów[14][77]. Pierwsze odbiory nowej serii rozpoczęły się 20 grudnia, kolejne (dwóch pierwszych egzemplarzy) 4 stycznia 2013[78]. Pojazdy nie zostały zaakceptowane przez przedstawicieli przewoźnika ze względu na obecność usterek[79]. Wszystkie 4 pierwsze 27WEb przeszły ostatecznie odbiory techniczne pod koniec stycznia 2013[80], 1 lutego zostały dostarczone na Śląsk[81], 2 lutego jeden z nich został zaprezentowany na dworcu w Katowicach, a 4 lutego rozpoczęły przewozy[82]. Składy zostały przeznaczone przede wszystkim do obsługi linii S1, dzięki czemu krótsze elfy można było skierować na inne trasy, w szczególności linii S4 (SKR)[83]. 28 lutego przewoźnik odebrał pozostałe 2 składy[84], a 8 marca weszły one do służby[85].

9 sierpnia 2013, pomiędzy Porajem a Korwinowem, po wjechaniu pod opadającą sieć trakcyjną zapalił się EN76-004. Doszczętnie spłonęła kabina maszynisty[86]. Na początku 2014 roku pojazd został skierowany na naprawę do producenta[87].

SKM Warszawa, 27WE

Szybka Kolej Miejska w Warszawie[edytuj | edytuj kod]

Wypadek w rejonie przystanku Warszawa Wesoła

15 marca 2010 Szybka Kolej Miejska w Warszawie zamówiła 13 sztuk 6-członowych elfów[13]. W tym czasie przewoźnik posiadał 12 własnych składów (14WE i 19WE wyprodukowane przez Newag). Ich liczba nie była wystarczająca i wypożyczono dodatkowo składy EN57 od trójmiejskiej SKM oraz ZNTK "Mińsk Mazowiecki". Ponadto część kursów na linii S9 było obsługiwanych przez Koleje Mazowieckie[88].

15 listopada 2010 przewoźnik ogłosił kolejny przetarg, na 6 podobnych składów[89], w którym Pesa ponownie zaproponowała Elfa. Zwycięzcą został jednak Newag ze swoim 35WE, nazwanym później Impulsem[90].

9 sierpnia 2011 nastąpiło przekazanie stołecznej SKM pierwszego egzemplarza elfa i jego jazda inauguracyjna na linii S2 na odcinku Warszawa WschodniaWarszawa Zachodnia[56]. Do czasu uruchomienia trasy do lotniska Chopina składy obsługiwały wszystkie 3 linie SKM: S1, S2 i S9[56]. Nowe pociągi poprawiły sytuację taborową i pozwoliły na zwrot wypożyczanych składów EN57 – 24 września przewoźnik całkowicie wyeliminował je z ruchu[91].

20 kwietnia 2012, w ramach prób technicznych, jeden z elfów wjechał jako pierwszy pociąg osobowy na przygotowywaną do otwarcia stację Warszawa Lotnisko Chopina[92]. 1 czerwca rozpoczęło się regularne kursowanie pociągów z tej stacji[93], która jest stacją początkową linii S2 i S3. Ze względu na dotację unijną pojazdy są na stałe przypisane do linii S2 i S3[94].

23 czerwca 2013 elf 27WE-009 wykoleił się przy wyjeździe ze stacji Warszawa Lotnisko Chopina, w wyniku czego uszkodzeniu uległy 2 człony i 3 wózki[95]. Powodem wykolejenia było przełożenie zwrotnicy pod jadącym pociągiem. Naprawa została wykonana przez producenta i 24 stycznia 2014 pociąg wrócił do służby[96]. 10 lutego 2014 27WE-009 zderzył się z EN57AKM-1623 Kolei Mazowieckich w rejonie przystanku Warszawa Wesoła[97]. W wyniku zderzenia uszkodzony został człon A, zniszczeniu uległy: poszycie, absorbery, reflektory, sprzęg automatyczny, układ powietrzny i elektryczny oraz mocowanie 2. wózka. W czerwcu podjęto decyzję o skierowaniu pojazdu na naprawę do Pesy[98].

Przewozy Regionalne Oddział Świętokrzyski[edytuj | edytuj kod]

ŚZPR, 34WE (EN96)

17 sierpnia 2010 podpisano umowę z samorządem województwa świętokrzyskiego na dostawę 4 sztuk 2-członowych elfów[99]. 5 października 2011 odbyło się uroczyste przekazanie pierwszej sztuki na dworcu w Kielcach[100], podczas którego odbył się przejazd zaproszonych gości do pobliskiej Sitkówki[101]. Następnego dnia został zaprezentowany na dworcu w Skarżysku-Kamiennej oraz dworcu w Ostrowcu Świętokrzyskim[102]. Elfy to kolejne niskopojemnościowe elektryczne składy (po dwóch EN81) zakupione przez urząd marszałkowski województwa świętokrzyskiego. Zostały one skierowane do obsługi linii z Kielc do Ostrowca Świętokrzyskiego, Częstochowy oraz Krakowa.

Koleje Mazowieckie[edytuj | edytuj kod]

Koleje Mazowieckie, 22WEe (EN76)

1 grudnia 2009 podpisano umowę z przedstawicielami województwa mazowieckiego na dostawę 20 sztuk 4-członowych elfów[103], ale w lutym 2010 sąd, na wniosek firmy Stadler Rail, nakazał zerwać umowę z powodu niespełnienia warunków przetargu przez producenta[104]. 20 stycznia 2011 podpisano kolejna umowę, tym razem na zakup 16 sztuk[105]. Elfy zamówiono aby uzupełnić flotę Kolei Mazowieckich. Samorządowy przewoźnik posiadał wtedy już 10 podobnych 4-członowych EZT marki Stadler FLIRT[106].

W marcu przeprowadzono konkurs na malowanie elfów[107]. 21 sierpnia do Warszawy dostarczono pierwsze dwa z 16 zamówionych składów[108], których uroczyste przekazanie odbyło się dzień później na stacji Warszawa Gdańska[109]. Składy zostały skierowane do obsługi linii KM9 (Warszawa ZachodniaDziałdowo)[109].

18 maja 2012, w ramach prób technicznych, jeden z elfów, jako pierwszy pociąg osobowy Kolei Mazowieckich, wjechał na przygotowywaną do otwarcia stację Warszawa Lotnisko Chopina[110], z której regularne pociągi rozpoczęły kursowanie do Warszawy Wschodniej (linia KML) 1 czerwca[93]. Od 29 czerwca elfy obsługują również połączenia do przystanku Modlin, skąd od 16 lipca rozpoczęły kursowanie autobusy Kolei Mazowieckich na nowo otwarte lotnisko Modlin w Nowym Dworze Mazowieckim[41].

23 maja 2012, pomiędzy przystankiem Warszawa Zoo a stacją Warszawa Praga, elf Kolei Mazowieckich (EN76-012) zderzył się czołowo z 19WE SKM Warszawa. W wyniku wypadku ranna została pasażerka elfa i pasażer 19WE[111].

Na początku 2013 Pesa na zamówienie Kolei Mazowieckich rozpoczęła doposażanie pojazdów w szklane wiatrołapy oraz zapasową sprężarkę i przetwornicę na koszt producenta[112][113]. W drugiej połowie 2013 5 składów kursujące na lotnisko Chopina doposażano w kasowniki ZTM[114].

We wrześniu KM zamówiły symulator EN76 w spółce Autocomp Management[115], który został dostarczony w sierpniu 2014[116].

W 2016 przewoźnik zamierza wydłużyć wszystkie swoje elfy o jeden człon[117].

Koleje Wielkopolskie[edytuj | edytuj kod]

Koleje Wielkopolskie, 22WEa (EN76)

21 października 2010 oferta Pesy została wybrana w przetargu na dostawę 22 sztuk 4-członowych elektrycznych zespołów trakcyjnych[118]. Hiszpański CAF i szwajcarski Stadler, również startujący w tym konkursie, złożyli odwołanie od rozstrzygnięcia do Krajowej Izby Odwoławczej[119][120]. Ich wnioski zostały odrzucone[121], w związku z czym CAF wystąpił do sądu o unieważnienie przetargu[122], co również rozpatrzono odmownie. Umowa musiała być jeszcze sprawdzona przez Komisję Europejską[123]. Ostatecznie, 8 lutego 2011 przedstawiciele Pesy podpisali umowę z samorządem województwa wielkopolskiego na dostawę 22 elfów typu 22WEa dla Kolei Wielkopolskich, które miały zostać dostarczone pomiędzy sierpniem 2012 a czerwcem 2014[124].

30 października 2011 Koleje Wielkopolskie wypożyczyły śląskiego EN76-004 na uroczyste otwarcie zmodernizowanego Dworca Letniego w Poznaniu[125].

W maju 2012 rozpoczęto budowę pierwszej jednostki[126], która została przekazana 8 sierpnia na stacji Poznań Główny[127]. 21 listopada miał miejsce przejazd promocyjny EN76-028 na trasie PoznańOpalenica[128]. Elfy 9 grudnia rozpoczęły przewozy na linii Poznań – Kutno i Poznań – Zbąszynek[129]. Był to debiut przewoźnika na liniach zelektryfikowanych, gdyż do tej pory KW obsługiwały jedynie linie niezelektryfikowane[129]. Ze względu na niedostarczenie w terminie 3 pojazdów (6. - 8.) Pesa dostarczyła tabor zastępczy w postaci EN57[130].

15 grudnia 2013 elfy rozpoczęły kursowanie na trasie Poznań – Mogilno[131]. Ostatni z 22 zamówionych pojazdów (EN76-047) został uroczyście oddany do eksploatacji 25 lutego 2014 na Dworcu Letnim w Poznaniu[132].

Przewozy Regionalne Oddział Warmińsko-Mazurski[edytuj | edytuj kod]

WMZPR, 21WE (EN62)

7 listopada 2011 podpisano umowę z samorządem województwa warmińsko-mazurskiego na dostawę jednego 3-członowego elfa[133]. Pesa wygrała przetarg m.in. dzięki zaoferowaniu gwarancji na cały pociąg na 50 lat[134]. 22 listopada 2012 skład został przekazany, po czym miała miejsce jego prezentacja na trasie OlsztynCzerwonka[68].

Elf jest pierwszym elektrycznym pojazdem szynowym należącym do samorządu tego województwa. Dotychczas kupowano tylko pojazdy spalinowe[135], gdyż na terenie województwa większość linii jest niezelektryfikowanych[136].

Przewozy Regionalne Oddział Kujawsko-Pomorski[edytuj | edytuj kod]

26 listopada 2013 podpisano umowę z woj. kujawsko-pomorskim na dostawę 5 sztuk 4-członowych elfów[15]. 26 maja 2014 zostały przekazane 2 pierwsze pojazdy[45], a 27 czerwca odbyła się ich uroczysta prezentacja na stacji Bydgoszcz Główna połączona z uroczystym przejazdem to Torunia. Pojazdy mają kursować w ramach połączenia BiT City[137]. Dwa kolejne pojazdy zostaną dostarczone w listopadzie 2014, a ostatni w początku 2015 roku.

Nagrody i wyróżnienia[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Pojazdy konkurencyjne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Ryszard Rusak. Od Pafawagu do Bombardiera. 60 lat Państwowej Fabryki Wagonów Pafawag we Wrocławiu. „Świat Kolei”. 10/2005, s. 12-17. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962. 
  2. 2,0 2,1 Paweł Terczyński. Pafawag – kronika produkcji. „Świat Kolei”. 10/2005, s. 18-23. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962. 
  3. Paweł Terczyński. Wagony i zespoły spalinowe w obsłudze ruchu regionalnego na PKP. „Świat Kolei”. 9/2008, s. 12-21. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962. 
  4. 4,0 4,1 Bogdan Waga. Elektryczne na start. „Koleje Małe i Duże”. 1/2007, s. 18-27. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962. 
  5. Piotr Sobolewski. Nowy Zakład Montażu Taboru Kolejowego firmy STADLER w Siedlcach. „Świat Kolei”. 5/2008, s. 3. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962. 
  6. Tomasz Tomaszewski. EN95 – nowy zespół trakcyjny dla Warszawskich Kolei Dojazdowych. „Świat Kolei”. 9/2004, s. 3. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962. 
  7. Prospekty na stronach producenta: ED59 Acatus, ED74 Bydgostia [dostęp 2012-02-21].
  8. Grzegorz Kotlarz. ELF – nowe dziecko PESY. „Świat Kolei”. 2/2010, s. 3. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962. 
  9. Ryszard Piech: Plan rozwoju SKM Warszawa do 2027 roku (pol.). inforail.pl, 2008-06-02. [dostęp 2012-02-20].
  10. 10,0 10,1 Wymagana pojemność jednego ezt co najmniej 450 pasażerów, w tym min. 200 pasażerów na miejscach siedzących. [...] Wysokość podłogi w strefie wejścia 760 ± 50 mm nad poziomem główki szyny. Udział niskiej podłogi w stosunku do całkowitej długości przedziałów pasażerskich – powyżej 75% Ogłoszenie o zamówieniu: Dostawa nowych elektrycznych zespołów trakcyjnych do wykonywania kolejowych przewozów pasażerskich (pol.). bip.umww.pl, 2010-10-22. [dostęp 2012-02-21].
  11. Prospekty na stronach producenta: Acatus II [dostęp 2012-02-22].
  12. 12,00 12,01 12,02 12,03 12,04 12,05 12,06 12,07 12,08 12,09 12,10 Prospekty na stronach producenta: 22WE Elf Śląsk, 27WE Elf SKM [dostęp 2012-02-22].
  13. 13,00 13,01 13,02 13,03 13,04 13,05 13,06 13,07 13,08 13,09 13,10 13,11 13,12 13,13 13,14 13,15 13,16 13,17 13,18 13,19 13,20 13,21 13,22 13,23 Paweł Terczyński. Elektryczne zespoły trakcyjne rodziny Elf. „Świat Kolei”. 3/2012, s. 26-33. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962. 
  14. 14,0 14,1 14,2 14,3 Pesa z umową na 6 pociągów dla Kolei Śląskich (pol.). rynek-kolejowy.pl, 2012-09-10. [dostęp 2012-09-10].
  15. 15,0 15,1 15,2 15,3 Elfy połączą Toruń z Bydgoszczą. rynek-kolejowy.pl, 2013-11-26. [dostęp 2013-11-26].
  16. 16,0 16,1 Targi Innotrans 2010. Pesa zdobyła Berlin nowiutkim Elfem w rytmie Swinga.... 2010-09-27. [dostęp 2012-02-17].
  17. Paweł Terczyński. Międzynarodowe Targi Kolejowe TRAKO 2011. „Świat Kolei”. 11/2011, s. 12-15. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962. 
  18. Karol Wach: Czeski Rekin z polskiej fabryki PESY czyli RegioShark dla Ceskich Drahów. inforail.pl, 2012-07-02. [dostęp 2013-07-04].
  19. Czech Raildays na zdjęciach i filmie. 2013-06-22. [dostęp 2013-06-25].
  20. Targi TRAKO już jutro. Zobacz wystawę taboru (pol.). rynek-kolejowy.pl, 2013-09-23. [dostęp 2013-09-24].
  21. Elektryczne zespoły trakcyjne (pol.). pesa.pl. [dostęp 2014-09-23].
  22. Acatusy plus zastąpią Elfy (pol.). 2014-03-25. [dostęp 2014-03-25].
  23. Polska-Rzeszów: Tabor kolejowy 2013/S 181-312198 Ogłoszenie o udzieleniu zamówienia (pol.). ted.europa.eu, 2013-09-17. [dostęp 2013-09-04].
  24. Wyrok z dnia 20 grudnia 2013 r.. . KIO 2794/13. uzp.gov.pl (pol.). 
  25. 25,0 25,1 25,2 25,3 25,4 Ryszard Piech: Zaelfieni. InfoRail, 2010-02-02. [dostęp 2012-03-06].
  26. Pesa wygrała przetarg, Darty pojadą do PKP IC. rynek-kolejowy.pl, 2014-02-19. [dostęp 2014-02-19].
  27. 27,00 27,01 27,02 27,03 27,04 27,05 27,06 27,07 27,08 27,09 27,10 Prezentacja o śląskim Elfie (pol.). slaskie.pl. [dostęp 2012-03-06].
  28. 1520 mm (pol.). pesa.pl. [dostęp 2014-09-23].
  29. 29,0 29,1 29,2 29,3 29,4 Michał Pieńkowski, Piotr Zagozdon: EZT 27 WE (pol.). skm.warszawa.pl, 2012-04. [dostęp 2014-09-23].
  30. 30,0 30,1 Pesa: Sześcioczłonowy niskopodłogowy elektryczny zespół trakcyjny 27WEb (pol.). KolejeSlaskie.com. [dostęp 2012-12-15].
  31. 31,0 31,1 Konkursy rozstrzygnięte. [dostęp 2012-09-19].
  32. Rafał Pisera. Szyny są OK!. „Wprost”. 25/2012 (1531). ISSN 0209-174 (pol.). 
  33. 33,0 33,1 Tomáš Kuchta. Aktuální pohled do firmy PESA. „Železniční magazín”. 12/2012, s. 20-24. M-presse plus (cz.). 
  34. Dostawa nowego trójczłonowego elektrycznego zespołu trakcyjnego (pol.). bip.warmia.mazury.pl. [dostęp 2013-10-23].
  35. Prospekt 21WE
  36. 36,0 36,1 Andrzej Białoń, Juliusz Furman, Andrzej Kazimierczak. Zakłócenia generowane do sieci trakcyjnej przez nowoczesny elektryczny zespół trakcyjny 22 WE ELF. „Logistyka”. 3/2011, s. 161-163. Wydawnictwo Instytutu Logistyki i Magazynowania. ISSN 1231-5478 (pol.). 
  37. Dostawa 8 Elektrycznych Zespołów Trakcyjnych (EZT) do wykonywania pasażerskich przewozów regionalnych, jednoprzestrzennych, wieloczłonowych, na wspólnych wózkach, ze świadczeniem usług serwisowych w okresie trzech lat od daty przekazania każdego EZT (pol.). bip.slaskie.pl. [dostęp 2013-10-23].
  38. 38,0 38,1 38,2 Wielkopolska kupiła 22 Elfy. 2011-02-08. [dostęp 2013-10-21].
  39. Koleje Wielkopolskie mają nowego Elfa [ZDJĘCIA] (pol.). gloswielkopolski.pl, 2013-05-23. [dostęp 2014-03-30].
  40. 40,0 40,1 Elektryczne zespoły trakcyjne EN76 ELF (pol.). Koleje Mazowieckie, 2012-04-16. [dostęp 2012-06-11].
  41. 41,0 41,1 Pociągiem KM (i autobusem) na lotnisko do Modlina. pgt.pl, 2012-07-04. [dostęp 2012-07-17].
  42. Zdjęcie wieszaków rowerowych w 22WEe
  43. Postępowanie WZP.272.3.2013 (pol.). bip.kujawsko-pomorskie.pl. [dostęp 2013-11-28].
  44. Rynek nowych pasażerskich pojazdów kolejowych w 2013 roku (pol.). inforail.pl, 2014-02-23. [dostęp 2014-02-23].
  45. 45,0 45,1 45,2 Elfy dla BiT City przekazane. rynek-kolejowy.pl, 2014-05-28. [dostęp 2014-05-28].
  46. 46,0 46,1 Pismo do marszałka Piotra Całbeckiego w sprawie warunków do przewozu rowerów w pociągach zamówionych przez województwo kujawsko-pomorskie + ODPOWIEDŹ. rowerowytorun.com.pl, 2013-11-29. [dostęp 2014-09-19].
  47. Zdjęcie wieszaków rowerowych w 27WE
  48. Oznaczenia na burcie 27WEb (liczby miejsc)
  49. 49,0 49,1 Oznaczenia na burcie 27WEb (masy i systemu hamulca)
  50. SPECYFIKACJA ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA NA DOSTAWĘ W FORMIE DZIERŻAWY 6 (SZEŚCIU) ELEKTRYCZNYCH ZESPOŁÓW TRAKCYJNYCH DLA KOLEI ŚLĄSKICH SP. Z O.O. (pol.). kolejeslaskie.com. [dostęp 2013-10-23].
  51. 51,0 51,1 51,2 51,3 Trako 2011: Czas na Elfiątko (pol.). inforail.pl, 2011-10-25. [dostęp 2012-03-07].
  52. Nowoczesne oblicze kolei w Świętokrzyskiem (pol.). przewozyregionalne.pl, 2013-03-11. [dostęp 2013-10-23].
  53. Opis przedmiotu zamówienia (pol.). bip.slaskie.pl, 2009-03-04. [dostęp 2013-03-27].
  54. Opis przedmiotu zamówienia (pol.). bip.slaskie.pl, 2010-07-10. [dostęp 2013-03-27].
  55. Urząd Marszałkowski Województwa Wielkopolskiego: Pierwszy ELF dla Kolei Wielkopolskich (galeria) (pol.). KurierKolejowy.eu. [dostęp 2012-08-30].
  56. 56,0 56,1 56,2 Marek Graff, Krzysztof Rutkowski. Elfy z Pesy dla warszawskiej SKM. „Świat Kolei”. 9/2011, s. 2. Łódź: EMI-PRESS Wydawnictwa Techniczne i Naukowe. ISSN 1234-5962 (pol.). 
  57. 57,0 57,1 jm, Rynek Kolejowy: Najmniejszy Elf – najcichszy (pol.). rynek-kolejowy.pl, 2011-10-07. [dostęp 2012-09-03].
  58. "Elf" ruszył w Świętokrzyskie (pol.). sejmik.kielce.pl, 2011-10-06. [dostęp 2012-06-15].
  59. Świadectwo dopuszczenia do eksploatacji typu kolejowego 21WE. „Elektroniczna baza świadectw dopuszczenia typu do eksploatacji”. T/2012/0386, 2012-11-20. utk.gov.pl (pol.). 
  60. ELF, Unidades Eléctricas de piso bajo. „Ingeteam magazine”, 2010-09-15 (hiszp.). 
  61. 61,0 61,1 Fotele ECO. „Katalog”. Grodziskia Fabryka Wyposażenia Wagonów Growag (pol.). 
  62. System zbierania i analizy danych o eksploatacji pojazdów szynowych. „Prezentacja firmy ATM”, s. 16, 24, 25, 2011-08. ATM PP Sp. z o.o. (pol.). 
  63. Widoczne na zdjęciu Plik:Kabina 27 WE fot 01.JPG (2013-03-20)
  64. Świadectwo dopuszczenia do eksploatacji typu kolejowego 27WEb. „Elektroniczna baza świadectw dopuszczenia typu do eksploatacji”. T/2012/0910, 2012-12-07. utk.gov.pl (pol.). 
  65. Widoczne na zdjęciu Plik:EN96-001 3.JPG (2012-07-09)
  66. EMU/DEMU - Traktionssysteme Austria (pol.). traktionssysteme.at. [dostęp 2014-04-12].
  67. Roof mounted traction system for ELF. „Traction”. T10, 2012-07-17. ingeteam.com (ang.). 
  68. 68,0 68,1 Awaria ELF-a podczas pierwszego przejazdu (pol.). kurierkolejowy.eu, 2012-11-22. [dostęp 2012-11-22].
  69. Michał Grobelny. ELFY dla Mazowsza, Śląska i na rynki zachodnie. „Rynek Kolejowy”. s. 20. ISSN 1644-1958. 
  70. Śląskie zamówiło jeszcze jednego ELFa. 2011-03-30. [dostęp 2011-12-24].
  71. Kolejne nowoczesne pociągi dla województwa śląskiego. 2009-12-22. [dostęp 2011-12-15].
  72. Katowice: Nowe pociągi na trasach województwa śląskiego. 2008-10-02. [dostęp 2012-03-05].
  73. Elfy stoją pod chmurką i się nudzą. Rynek Kolejowy, 2011-04-22. [dostęp 2012-01-06].
  74. Elfy Kolei Śląskich całe i zdrowe. Rynek Kolejowy, 2011-07-28. [dostęp 2012-02-16].
  75. Pociągi nowego przewoźnika – Kolei Śląskich – wyjechały na tory. Gazeta Prawna, 2011-10-01. [dostęp 2011-10-03].
  76. Koleje Śląskie: To Przewozy Regionalne zwlekają z przejęciem elfów. Rynek Kolejowy, 2011-07-21. [dostęp 2012-02-16].
  77. Specyfikacja istotnych warunków zamówienia na dostawę w formie dzierżawy 6 (sześciu) elektrycznych zespołów trakcyjnych dla Kolei Śląskich sp. Z O.O.. 2012-07-11. [dostęp 2012-07-12].
  78. jm: Koleje Śląskie: Elfy wcale nie były gotowe (pol.). Rynek Kolejowy, 2013-01-04. [dostęp 2013-02-01].
  79. Elfy nie dotrą dziś do KŚ, bo mają usterki (pol.). kurierkolejowy.eu, 2013-01-07. [dostęp 2013-01-07].
  80. ELF-y dla KŚ przeszły odbiory techniczne (pol.). kurierkolejowy.eu, 2013-01-30. [dostęp 2013-01-30].
  81. Jutro prezentacja nowych Elfów KŚ. Z pasażerami pojadą już w poniedziałek (pol.). rynek-kolejowy.pl, 2013-02-01. [dostęp 2013-02-01].
  82. KŚ: nowe ELF-y wożą już pasażerów (pol.). kurierkolejowy.eu, 2013-02-04. [dostęp 2013-02-04].
  83. INFORMACJA DOTYCZĄCA ZMIANY ROZKŁADU JAZDY POCIĄGÓW KOLEI ŚLĄSKICH (aktualizacja 20.02.2013r.) (pol.). [dostęp 2013-02-25].
  84. KŚ mają komplet Elfów. VT614 brak (pol.). rynek-kolejowy.pl, 2013-03-04. [dostęp 2013-03-04].
  85. W Kolejach Śląskich jeżdżą już wszystkie zamówione Elfy (pol.). wyborcza.pl, 2013-03-09. [dostęp 2013-03-09].
  86. Pożar Elfa Kolei Śląskich. Kabina doszczętnie spalona. rynek-kolejowy.pl, 2014-05-28. [dostęp 2014-05-28].
  87. czerwcu spalony Elf wróci na śląskie tory. rynek-kolejowy.pl, 2013-08-09. [dostęp 2013-08-13].
  88. SKM Warszawa żegna klasyczne EN57. inforail.pl, 2012-02-22. [dostęp 2012-02-22].
  89. Ogłoszenie o zamówieniu. skm.bip.um.warszawa.pl, 2010-11-15. [dostęp 2012-06-01].
  90. Karol Wach: Całkiem nowa konstrukcja z Newagu dla SKM Warszawa. inforail.pl, 2011-02-21. [dostęp 2012-06-01].
  91. SKM = nowoczesność. ztm.waw.pl, 2011-09-23. [dostęp 2012-06-13].
  92. SKM pojechała na Lotnisko Chopina. rynek-kolejowy.pl, 2012-04-23. [dostęp 2012-04-23].
  93. 93,0 93,1 Szybko i nowocześnie czyli pociągiem na warszawskie lotnisko (pol.). inforail.pl, 2012-06-01. [dostęp 2012-06-02].
  94. Siódmy Impuls jeździ już po Warszawie (pol.). kurierkolejowy.eu, 2013-02-26. [dostęp 2013-02-26].
  95. Polska-Warszawa: Usługi w zakresie napraw i konserwacji taboru kolejowego 2013/S 197-341320 Ogłoszenie o dobrowolnej przejrzystości ex ante (pol.). ted.europa.eu, 2013-10-08. [dostęp 2013-10-10].
  96. Wykolejona w 2013 r. "lotniskowa" SKM-ka już na torach. rynek-kolejowy.pl, 2014-01-28. [dostęp 2014-01-28].
  97. Relacja z miejsca zderzenia w Warszawie Wesołej (zdjęcia i film). rynek-kolejowy.pl, 2014-02-10. [dostęp 2014-02-10].
  98. Pechowy 27WE-009 znowu jedzie na naprawę do PESY. inforail.pl, 2014-06-23. [dostęp 2014-06-23].
  99. Elfy dla świętokrzyskiego. 2010-08-18. [dostęp 2012-01-04].
  100. Marszałek nie wziął kluczy do Elfa. 2011-10-05. [dostęp 2012-01-04].
  101. Przekazanie świętokrzyskiego Elfa – fotogaleria. 2011-10-06. [dostęp 2012-02-16].
  102. "Elf" rusza w Świętokrzyskie. 2011-10-05. [dostęp 2012-02-16].
  103. Koleje Mazowieckie kupią pociągi ELF. infogrodzisk, 2010-02-12. [dostęp 2012-01-06].
  104. Sąd uznał racje Stadlera. Rynek Kolejowy, 2010-02-26. [dostęp 2012-01-06].
  105. Warszawa: Koleje Mazowieckie kupują Elfy. inforail, 2011-01-20. [dostęp 2012-01-04].
  106. Pierwsze Flirty już na Mazowszu. inforail.pl, 2008-06-03. [dostęp 2012-03-07].
  107. Pomaluj ELF-y: Regulamin już dostępny!. Rynek Kolejowy, 2011-03-07. [dostęp 2012-03-07].
  108. Konrad Majszyk, Piotr Szymaniak. Elfy na lotnisko, pendolino nad morze i do Krakowa. „Życie Warszawy”, 2011-08-22. 
  109. 109,0 109,1 Pierwsze dwa Elfy oficjalnie przekazane Kolejom Mazowieckim. inforail, 2011-08-22. [dostęp 2012-01-06].
  110. Próbny przejazd KM na Lotnisko Chopina. kurierkolejowy.eu, 2012-05-18. [dostęp 2012-05-21].
  111. Czołowe zderzenie pociągów w Warszawie. Dwie osoby ranne. rynek-kolejowy.pl, 2012-05-23. [dostęp 2012-05-23].
  112. Pesa „dozbraja” Elfy Kolei Mazowieckich (pol.). rynek-kolejowy.pl, 2013-03-06. [dostęp 2013-03-06].
  113. To Pesa zapłaci za doposażenie Elfów (pol.). rynek-kolejowy.pl, 2013-03-07. [dostęp 2013-03-07].
  114. Warszawskie lotniska z cyklicznym rozkładem jazdy i nadal z Elfami (pol.). rynek-kolejowy.pl, 2013-11-28. [dostęp 2013-11-29].
  115. KM zaczną szkolić maszynistów na symulatorze ELF-a. kurierkolejowy.eu, 2014-08-13. [dostęp 2014-08-14].
  116. KM będą miały symulator jazdy za 2,2 mln zł. kurierkolejowy.eu, 2013-09-12. [dostęp 2013-09-17].
  117. Koleje Mazowieckie: 2,7 mld zł na inwestycje taborowe do 2024 r.. rynek-kolejowy.pl, 2014-03-12. [dostęp 2014-03-31].
  118. Wiemy jakie pociągi będą jeździć w Wielkopolsce!. 2010-10-21. [dostęp 2012-01-04].
  119. 22 ezety dla Wielkopolski CAF idzie do sądu. 2010-12-16.
  120. Pociągi dojadą do Wielkopolski z opóźnieniem?. 2010-11-03. [dostęp 2012-01-04].
  121. Pesa coraz bliżej kontraktu na dostawę pociągów. 2011-11-18. [dostęp 2012-01-04].
  122. Hiszpanie idą z pociągami do sądu. 2011-12-15. [dostęp 2012-01-04].
  123. KE wstrzyma zakup pociągów dla Wielkopolski? (dostęp 13 stycznia 2010)
  124. Umowa na 22 nowe pociągi dla Wielkopolski podpisana!. 2011-02-12. [dostęp 2012-01-04].
  125. Paweł Korcz. Otwarcie Dworca Letniego w Poznaniu. „Świat Kolei”. 10/2011, s. 3. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962. 
  126. Pesa już buduje Elfy dla Wielkopolski. W tym roku dostarczy osiem. 2012-05-11. [dostęp 2012-06-21].
  127. Pierwszy wielkopolski Elf już w Poznaniu. 2012-08-08. [dostęp 2012-08-08].
  128. Fotorelacja z przejazdu ELFem na trasie Poznań – Opalenica (21.11.2012) (pol.). koleje-wielkopolskie.com.pl, 2012-11-21. [dostęp 2012-11-21].
  129. 129,0 129,1 Koleje Wielkopolskie pokazały nowy rozkład. kurierkolejowy.eu, 2012-11-19. [dostęp 2012-11-19].
  130. Dlaczego w Wielkopolsce jest tylko 5 z 8 Elfów? (pol.). rynek-kolejowy.pl, 2013-01-17. [dostęp 2013-01-17].
  131. W. Pietrzak. Elfy dla Kolei Wielkopolskich. „Świat Kolei”. 1/2014, s. 4. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962. 
  132. Przyjechał dwudziesty drugi pociąg ELF (pol.). radiomerkury.pl, 2014-02-25. [dostęp 2014-02-25].
  133. Karol Wach: Elf dla Warmii i Mazur. 2011-11-08. [dostęp 2012-01-03].
  134. PESA dała gwarancję na 50 lat. Rynek Kolejowy, 2011-10-07. [dostęp 2012-01-02].
  135. Sebastian Marszał. Pociągi spalinowe na Warmii i Mazurach. „Świat Kolei”. 9/2008, s. 3. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962. 
  136. Ryszard Stankiewicz, Marcin Stiasny: Atlas Linii Kolejowych Polski 2011. Wyd. pierwsze. Rybnik: Eurosprinter, 2011. ISBN 978-83-931006-4-4. (pol.)
  137. Elfy dla BiT City oficjalnie przekazane. rynek-kolejowy.pl, 2014-06-27. [dostęp 2014-06-27].
  138. TRAKO: PESA zwyciężyła w konkursie SITK RP. 2011-10-14. [dostęp 2012-02-17].