PESA ELF

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z 27WE)
Skocz do: nawigacji, szukaj
To jest dobry artykuł
PESA ELF
Producent Polska PESA Bydgoszcz
Polska ZNTK Mińsk Mazowiecki
Lata budowy od 2010
Długość członu skrajnego 21 325 mm
Długość członu środkowego 16 300 mm
Szerokość 2 880 mm
Wysokość 4 280 mm
Wysokość wejścia 760 mm
(od główki szyny)
Napięcie zasilania 3 kV DC
Typ silników trakcyjnych asynchroniczne
Maksymalna prędkość eksploatacyjna 190 km/h
Galeria mediów w Wikimedia Commons Galeria mediów w Wikimedia Commons

PESA ELF (Electric Low Floor (ang.) – elektryczny niskopodłogowy) – rodzina normalnotorowych elektrycznych zespołów trakcyjnych produkcji polskiej, wytwarzanych w zakładach PESY od 2010. Światowa premiera pociągu miała miejsce 21 września 2010, podczas targów InnoTrans w Berlinie[1].

Pojazdy PESA ELF powstają w kilku wersjach, różniących się liczbą członów i przeznaczeniem. Obecnie w skład rodziny wchodzą modele: 21WE, 22WE (EN76), 27WE i 34WE (EN96). Do tej pory 6 podmiotów zamówiło 65 sztuk mających łącznie 277 członów.

Spis treści

[edytuj] Geneza

PESA Acatus (15WE)
PESA Bydgostia (16WEk)

Po II wojny światowej elektryczne zespoły trakcyjne powstawały aż do 1997 tylko w firmie PaFaWag z Wrocławia[2]. Była ona producentem m.in. najpopularniejszego w Polsce EZT serii EN57[2]. PaFaWag po prywatyzacji w latach 90. zaprzestał produkcji tego typu pojazdów, a ostatnim wyprodukowanym zespołem był ED73 w 1997[2]. Przez kilka lat w Polsce nie produkowano żadnych EZT.

W tym czasie PKP, a później samorządy kupowały głównie wagony spalinowe i spalinowe zespoły trakcyjne, gdyż w obsłudze linii niezelektryfikowanych dominowały paliwożerne lokomotywy. Pozwoliło to polskim producentom oraz przewoźnikom na zebranie doświadczenia w produkcji i eksploatacji lekkiego taboru[3]. Dodatkowo modernizowano posiadane przez polskich przewoźników zespoły trakcyjne serii EN57[4].

Elektryczne zespoły trakcyjne nowych producentów zaczęły pojawiać się na polskich torach w 2004. Od tego czasu przetargi na dostawę EZT wygrywały trzy firmy: PESA Bydgoszcz (dawne ZNTK Bydgoszcz), Newag (dawne ZNTK Nowy Sącz) oraz Stadler Rail Polska[5]. PESA po głębokiej restrukturyzacji w 1998 początkowo (od 2001) zajęła się produkcją szynobusów, jednakże w 2004 podjęła się zbudowania pierwszych EZT dla Warszawskiej Kolei Dojazdowej – 13WE (EN95). Pomimo planów zakupu 10 sztuk, produkcja została zakończona po jednym egzemplarzu. Kolejnym wyprodukowanymi EZT-ami były 15WE (2006) oraz 16WEk (2007). W obu przypadkach produkcja zakończyła się po jednym zamówieniu. Jedną z przyczyn niepowodzenia była wysoka podłoga (1000mm nad główką szyny[6]), utrudniająca szybką wymianę pasażerów oraz coraz popularniejsze przewozy rowerów, wózków dziecięcych czy inwalidzkich[4]. W Polsce (poza aglomeracją warszawską i gdańską) właściwie nie występują wysokie perony oraz nie było planów ich budowy, więc wprowadzanie niskopodłogowych EZT stało się istotne dla zamawiających nowy tabor[7][8][9]. PESA Bydgoszcz wyszła temu na przeciw projektując ELF-a oraz Acatusa II, które są dostosowane do bezstopniowej obsługi peronów wysokości 550/760 mm nad PGS[10][11].

[edytuj] Konstrukcja

[edytuj] Charakterystyka rodziny

ELF-y to jednoprzestrzenne, niskopodłogowe składy przeznaczone do obsługi przewozów pasażerskich wszystkich rodzajów – od aglomeracyjnych, poprzez regionalne i międzyregionalne do kwalifikowanych[12]. W zależności od przeznaczenia składy mogą cechować się różnym przyspieszeniem, maksymalną prędkością eksploatacyjną, długością (wersje zamówione w latach 2009–2011 są 2, 3, 4 i 6-członowe), ilością drzwi (od jednej do trzech par na stronę członu[11]) i zagospodarowaniem wnętrza[12]. Najbogatsza wersja (10 członów i prędkość maksymalna 190 km/h) jest przewidziana dla pociągów kwalifikowanych[13].

[edytuj] Zasilanie i napęd

W wersji standardowej pierwszy i ostatni wózek to wózki napędowe, a wózki pomiędzy członami (w systemie Jakobsa) to wózki toczne. Taki układ może być stosowany w składach do pięciu członów[13], dlatego wyjątkiem od tej reguły jest model 27WE. Ze względu na sposób połączenia członów ze sobą, nie jest możliwe skracanie i wydłużanie pojazdu w warunkach eksploatacyjnych. Istnieją możliwość łączenia maksymalnie 3 pojazdów w trakcję wielokrotną[11]. Wersje zamówione do końca 2011 roku są przeznaczone do linii zelektryfikowanych prądem stałym o napięciu 3 kV, lecz istnieje również możliwość produkcji składów zasilanych prądem przemiennym o napięciu 25 kV lub 15 kV[14].

Wnętrze 27WE
Kabina 27WE

[edytuj] Wnętrze

Szczegóły wyposażenia wnętrza też są odpowiednio dostosowywane dla zamawiającego. Stosowane są różne układy (rzędami, grupami i wzdłuż okien) i rodzaje foteli[11]. W przestrzeni pasażerskiej znajduje się toaleta w systemie zamkniętym oraz przestrzeń dla podróżnych z ograniczoną możliwością poruszania się, dużym bagażem lub rowerem, w pobliżu której, przy drzwiach są windy dla niepełnosprawnych[11]. Wszystkie drzwi znajdują się w strefie z niską podłogą, pod którymi umieszczono wysuwane stopnie ułatwiających wsiadanie z niższych peronów niż 550/760 mm nad PGS[15]. ELF-y są wyposażone w kabiny dla dwóch kierujących pociągiem[11], dzięki czemu mogą przekraczać prędkość 130 km/h w normalnej eksploatacji, do czego konieczna jest dwuosobowa obsługa.

[edytuj] Bezpieczeństwo

Projektanci platformy ELF poświęcili dużo uwagi bezpieczeństwu. Pojazdy jako pierwsze w Polsce spełniają europejską normę bezpieczeństwa pasywnego PN-EN-15227 (kat. C1)[11]. Norma ta przewiduje cztery scenariusze zderzeń[13]:

  1. zderzenie dwóch pojazdów o masach 185 t przy prędkości 36 km/h (energia zdrzenia E=2.31 MJ)[12]
  2. zderzenie pojazdu ze standardowym wagonem towarowym (masa 80 ton), prędkość 36 km/h (energia zderzenia E=2.71 MJ)[12]
  3. zderzenie pojazdu o masie 185 ton z cysterną (naczepą) o masie 15 ton, prędkość 110 km/h, energia zderzenia E=6.46 MJ[12]
  4. zderzenie pojazdu o masie 185 ton z małą przeszkodą (samochód, zwierzę); zapewnienie statycznej wytrzymałości zgarniacza na poziomie 300 kN w osi pojazdu[12]

Do wypełnienia założeń pierwszych dwóch scenariuszy zamontowano opatentowane przez PESA Bydgoszcz absorbery energii z systemem antywspinającym[12]. Ich rolą jest przejmowanie energii w celu ochrony ludzi i pociągu oraz sczepianie pojazdów, aby zapobiec ich nasuwaniu się na siebie[12]. Dla założeń trzeciego scenariusza przed klatką bezpieczeństwa kabiny maszynistów zainstalowano blok z aluminium komorowego (Honey Comb) dodatkowo pochłaniający energię w trakcie kolizji[12]. Wytrzymałość konstrukcji określono jako P II wg normy PN-EN-12663-1[11].

Testy poszczególnych elementów systemu bezpieczeństwa przeprowadzano na rzeczywistych obiektach 1:1[12] i w postaci symulacji komputerowych[13].

[edytuj] Wersje

Typ Liczba
członów		 Układ osi Liczba miejsc
siedzących		 Liczba miejsc
ogółem		 Masa
służbowa		 Długość
całkowita		 Liczba i moc
silników		 Moc ciągła Przyspieszenie
rozruchu		 Maksymalna
prędkość
eksploatacyjna
21WE[* 1] 3 Bo'2'2'Bo' 162[* 1] 324[* 1] 58,95 m[* 2] 160 km/h [16]
22WE 4 Bo'2'2'2'Bo' 172+28 (KŚ)
166+17 (KM)
204 (KW)		 450 (KŚ)
423 (KM)
(4 os/m²)		 135 t 75,25 m 4x500 kW 2000 kW 160 km/h [11][17]
[18][19]
[20]
27WE 6 Bo'2'Bo'2'Bo'2'Bo' 194+80 901
(5 os/m²)		 190,5 t 107,85 m 8x400 kW 3200 kW 1 m/s² 130 km/h [20]
34WE 2 Bo'2'Bo' 107+6 230
(4 os/m²)		 83,2 t 42,65 m 4x400kW 1600 kW 160 km/h [21][20]
  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 Żaden 21WE nie został jeszcze wyprodukowany
  2. ↑ Długość wyliczona na podstawie długości dotychczasowych wersji

[edytuj] 21WE

Wersja 21WE to jeszcze niewyprodukowana trójczłonowa regionalna wersja ELF-a o jednej parze drzwi na stronę członu[20], wedle podpisanej umowy ma zostać wyprodukowana dla województwa warmińsko-mazurskiego do listopada 2012[22].

[edytuj] 22WEx

Wersja 22WEx to czteroczłonowa regionalna wersja ELF-a o dwóch parach drzwi na stronę członu[11]. Najpierw powstała wersja 22WE, będąca pierwszym pojazdem rodziny, następnie 22WEe i 22WEb. Kolejną zamówioną wersją jest 22WEa, która będzie różniła się od wcześniejszych większą liczbą stałych miejsc siedzących (wymagania zamawiającego[9]) i mniejszą liczbą drzwi (5 zamiast 8 par drzwi na stronę składu[18]).

[edytuj] 27WE

Wersja 27WE to sześcioczłonowa aglomeracyjna wersja ELF-a o dwóch parach drzwi na stronę członu. W tej wersji, poprzez ułożenie większości siedzeń wzdłuż okien oraz brak toalet znacznie zwiększono ogólną pojemność składu. Dodatkowo w celu zwiększenia mocy zastosowano 4 wózki napędowe (występują na przemian z tocznymi), a nie 2 jak w pozostałych[23].

[edytuj] 34WE

Wersja 34WE to dwuczłonowa regionalna wersja ELF-a o jednej parze drzwi na stronę członu, w której przeniesiono część wyposażenia trakcyjnego na dach, dzięki czemu można było zwiększyć przestrzeń pasażerską[21]. Moc zastosowanych silników umożliwia rozbudowę składu o jeden człon[21].

[edytuj] Podzespoły

Rodzaj Producent Typ Zastosowanie
22WE 22WEe 27WE 34WE
Układ napędowy INGTEAM 1 MW Tak  ?  ?  ?
Silnik asynchroniczny Traktionssysteme Austria (TSA) TMF 59-39-4 (500 KW) Tak Tak Nie Nie
TMF 50-29-4 (400 KW) Nie Nie Tak Tak
Przekładnia osiowa Voith SZH-595
(przełożenie: 1:4,831)		 Tak  ? Nie  ?
Gmeinder Getriebe- und Maschinenfabrik (GGM) 275 SO/549 Nie  ? Tak  ?
Odbierak prądu Stemmann DSA 150 PKP Tak  ?  ?  ?
System hamulcowy Knorr-Bremse Tak  ?  ?  ?
Wózek napędowy PESA skrajny 26MN 26MNe 27MNb 27MNd
rozstaw osi: 2,8 m 2,7 m
pośredni brak brak 30MNb brak
rozstaw osi: 3,0 m
Wózek toczny PESA pośredni 40AN 40ANe 40ANb 40ANd
rozstaw osi: 3,0 m
Rejestrator zdarzeń HaslerRail TELOC 2500 Tak  ? Nie  ?
ATM Awionika ATM-RPS4E Nie  ? Tak  ?
Radiotelefon Radionika Koliber 14 I Tak  ?  ?  ?
Siedzenia Growag ECO  ? Tak  ? Nie
ECO 2  ? Nie  ? Tak
źródła: [12][17][20] [20][24] [20][25] [20][24]

[edytuj] Eksploatacja

Przewoźnik Typ Liczba członów Podpisanie umowy Dostawy Liczba jednostek
Koleje Śląskie 22WE
22WEb		 4 2009-12-2222 grudnia 2009
2011-03-3030 marca 2011		 2011 8
1		 [26]
[27]
Szybka Kolej Miejska w Warszawie 27WE 6 2010-03-1515 marca 2010 2011 13 [28]
PR (Zakład Świętokrzyski) 34WE 2 2010-08-1717 sierpnia 2010 2011 4 [29]
Koleje Mazowieckie 22WEe 4 2011-01-2020 stycznia 2011 2011 16 [30]
Koleje Wielkopolskie 22WEa 4 2011-02-088 lutego 2011 2012–2014 0/22 [18]
PR (Zakład Warmińsko-Mazurski) 21WE 3 2011-11-077 listopada 2011 2012 0/1 [22]
Łączna liczba: 42/65

[edytuj] Koleje Śląskie

Koleje Śląskie, 22WE (EN76)

W grudniu 2009 podpisano umowę z samorządem województwa śląskiego na dostawę 8 sztuk 4-członowych ELF-ów[26], a 30 marca 2011 na dostawę dziewiątej sztuki[27]. Wg pierwotnej koncepcji składy miała być przeznaczone dla Przewozów Regionalnych[31], jednakże już po ich zamówieniu podjęto decyzję o utworzeniu Kolei Śląskich i przekazania ELF-ów właśnie nim. Samorząd województwa już od 2008 posiada 4 podobne 4-członowe składy – Stadler FLIRT, które zostały zakupione z myślą o Szybkiej Kolei Regionalnej[32].

Pierwsze 2 ELF-y dostarczono w kwietniu 2011 i wraz z dostarczonymi później jednostkami stały bezczynnie w lokomotywowni przy dworcu w Katowicach[33], a później w bazie taborowej Kolei Śląskich w Łazach[34], aż do debiutu Kolei Śląskich 1 października 2011[35]. Powodem postoju była niemożność porozumienia Urzędu Marszałkowskiego Województwa Śląskiego, Śląskie Zakładu Przewozu Regionalnych oraz Kolei Śląskich odnośnie wykorzystania składów przed debiutem Kolei Śląskich[36]. Składy zostały skierowane do obsługi linii S1 (Częstochowa – Gliwice) oraz połączeń weekendowych na linii S6 (Częstochowa – Wisła Głębce).

21 września 2011 EN76-001 został wypożyczony przez producenta na targi InnoTrans w Berlinie[1].

[edytuj] Szybka Kolej Miejska w Warszawie

SKM Warszawa, 27WE

15 marca 2010 Szybka Kolej Miejska w Warszawie zamówiła 13 sztuk 6-członowych ELF-ów[28]. W tym czasie Przewoźnik posiadał 12 własnych składów (14WE i 19WE wyprodukowane przez Newag). Ich liczba nie była wystarczająca i wypożyczono dodatkowo składy EN57 od trójmiejskiej SKM oraz ZNTK "Mińsk Mazowiecki". Ponadto część kursów na linii S9 było obsługiwanych przez Koleje Mazowieckie[37].

15 listopada 2010 przewoźnik ogłosił kolejny przetarg, na 6 podobnych składów[38], w którym PESA ponownie zaproponowała ELF-a. Zwycięzcą został jednak Newag ze swoim 35WE, nazwanym później Impulsem[39].

9 sierpnia 2011 nastąpiło przekazanie stołecznej SKM pierwszego egzemplarza ELF-a i jego jazda inauguracyjna na linii S2 na odcinku Warszawa Wschodnia – Warszawa Zachodnia[23]. Do czasu uruchomienia trasy do Lotniska Chopina składy obsługiwały linie S1, S2 i S9[23]. Nowe pociągi poprawiły sytuację taborową i pozwoliły na zwrot wypożyczanych składów EN57. Tym samym przewoźnik całkowicie wyeliminował z ruchu EN57[37].

20 kwietnia 2012, w ramach prób technicznych, jeden z ELF-ów wjechał jako pierwszy pociąg osobowy na przygotowywaną do otwarcia stację Warszawa Lotnisko Chopina[40]. 1 czerwca rozpoczęło się regularne kursowanie pociągów do tej stacji[41].

[edytuj] Świętokrzyski Zakład Przewozów Regionalnych

ŚZPR, 34WE (EN96)

17 sierpnia 2010 podpisano umowę z samorządem województwa świętokrzyskiego na dostawę 4 sztuk 2-członowych ELF-ów[29]. 5 października 2011 odbyło się uroczyste przekazanie pierwszej sztuki na dworcu w Kielcach[42], podczas której odbył się przejazd zaproszonych gości do pobliskiej Sitkówki[43]. Następnego dnia został zaprezentowany na dworcu w Skarżysku-Kamiennej oraz dworcu w Ostrowcu Świętokrzyskim[44]. ELF-y to kolejne niskopojemnościowe elektryczne składy po dwóch EN81, zakupione przez Urząd marszałkowski województwa świętokrzyskiego. Składy zostały skierowania do obsługi linii z Kielc do Ostrowca Świętokrzyskiego, Częstochowy oraz Krakowa.

W dniach 11 do 15 października 2011 EN96-002 został wypożyczony przez producenta na targi Trako w Gdańsku Oliwie[45].

[edytuj] Koleje Mazowieckie

Koleje Mazowieckie, 22WEe (EN76)

1 grudnia 2009 podpisano umowę z przedstawicielami województwa mazowieckiego na dostawę 20 sztuk 4-członowych ELF-ów[46], ale w lutym 2010 sąd, na wniosek firmy Stadler Rail, nakazał zerwać umowę z powodu nie spełniania warunków przetargu przez producenta[47]. 20 stycznia 2011 podpisano kolejna umowę, tym razem na zakup 16 sztuk[30]. ELF-y zamówiono, aby uzupełnić flotę Kolei Mazowieckich. Samorządowy przewoźnik posiadał wtedy już 10 podobnych 4-członowych EZT, marki Stadler FLIRT[48].

W marcu przeprowadzono konkurs malowanie ELF-ów[49]. 21 sierpnia do Warszawy dostarczono pierwsze dwa z 16 zamówionych składów[50], których uroczyste przekazanie odbyło się dzień później na stacji Warszawa Gdańska[51]. Składy zostały skierowane do obsługi linii KM9 (Warszawa Wola – Działdowo).

18 maja 2012, w ramach prób technicznych, jeden z ELF-ów wjechał jako pierwszy pociąg osobowy Kolei Mazowieckich na przygotowywaną do otwarcia stację Warszawa Lotnisko Chopina[52], z której regularne pociągi rozpoczęły kursowanie 1 czerwca[41].

23 maja 2012, pomiędzy przystankiem Warszawa Zoo a stacją Warszawa Praga, ELF Kolei Mazowieckich (EN76-012) zderzył się czołowo z 19WE SKM Warszawa. W wyniku wypadku ranna została pasażerka ELF-a i pasażer 19WE[53].

W dniach 11 do 15 października 2011 EN76-015 został wypożyczony przez producenta na targi Trako w Gdańsku Oliwie[54].

[edytuj] Koleje Wielkopolskie

21 października 2010 oferta PESY została wybrana w przetargu na dostawę 22 sztuk 4-członowych elektrycznych zespołów trakcyjnych[55]. Hiszpański CAF i szwajcarski Stadler, również startujący w tym konkursie, złożyli odwołanie od rozstrzygnięcia do Krajowej Izby Odwoławczej[56][57]. Ich wnioski zostały odrzucone[58], w związku z czym CAF wystąpił do sądu o unieważnienie przetargu[59], co również rozpatrzono odmownie. Umowa musiała być jeszcze sprawdzona przez Komisję Europejską[60]. Ostatecznie, 8 lutego 2011 przedstawiciele PESY podpisali umowę z samorządem województwa wielkopolskiego na dostawę 22 ELF-ów typu 22WEa, które mają zostać dostarczone pomiędzy sierpniem 2012, a czerwcem 2014[18]. Po dostarczeniu zostaną przekazane Kolejom Wielkopolskim. Będą to pierwsze pojazdy elektryczne tego przewoźnika. Wcześniej dysponował tylko jedno- i dwuczłonowymi jednostkami spalinowymi.

30 października 2011 Koleje Wielkopolskie wypożyczyły śląskiego EN76-004 na uroczyste otwarcie zmodernizowanego Dworca Letniego w Poznaniu[61].

W maju 2012 rozpoczęto budowę pierwszej jednostki[62].

[edytuj] Warmińsko-Mazurski Zakład Przewozów Regionalnych

7 listopada 2011 podpisano umowę z samorządem województwa warmińsko-mazurskie na dostawę 1 sztuki 3-członowego ELF-a[16], który ma zostać dostarczony do końca listopada 2012[22]. PESA wygrała przetarg m.in. dzięki zaoferowaniu gwarancji na cały pociąg na 50 lat[63]. ELF ma być pierwszym elektrycznym pojazdem szynowym należącym do samorządu tego województwa. Dotychczas kupowano tylko pojazdy spalinowe[64], gdyż na terenie województwa większość linii jest niezelektryfikowanych.

[edytuj] Nagrody i wyróżnienia

[edytuj] Zobacz też

PESA Acatus II

[edytuj] Pojazdy pokrewne


Przypisy

  1. ↑ 1,0 1,1 Targi Innotrans 2010. Pesa zdobyła Berlin nowiutkim Elfem w rytmie Swinga.... 2010-09-27. [dostęp 2012-02-17].
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 Ryszard Rusak. Od Pafawagu do Bombardiera. 60 lat Państwowej Fabryki Wagonów Pafawag we Wrocławiu. „Świat Kolei”. 10/2005. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962. 
  3. ↑ Paweł Terszczyński. Wagony i zespoły spalinowe w obsłudze ruchu regionalnego na PKP. „Świat Kolei”. 9/2008, s. 12-21. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962. 
  4. ↑ 4,0 4,1 Bogdan Waga. Elektryczne na start. „Koleje Małe i Duże”. 1/2007, s. 18-27. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962. 
  5. ↑ Piotr Sobolewski. Nowy Zakład Montażu Taboru Kolejowego firmy STADLER w Siedlcach. „Świat Kolei”. 5/2008, s. 3. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962. 
  6. ↑ Prospekty na stronach producenta: ED59 Acatus, ED74 Bydgostia [dostęp 2012-02-21].
  7. ↑ Grzegorz Kotlarz. ELF – nowe dziecko PESY. „Świat Kolei”. 2/2010, s. 3. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962. 
  8. ↑ Ryszard Piech: Plan rozwoju SKM Warszawa do 2027 roku (pol.). inforail.pl, 2008-06-02. [dostęp 2012-02-20].
  9. ↑ 9,0 9,1 Wymagana pojemność jednego ezt co najmniej 450 pasażerów, w tym min. 200 pasażerów na miejscach siedzących. [...] Wysokość podłogi w strefie wejścia 760 ± 50 mm nad poziomem główki szyny. Udział niskiej podłogi w stosunku do całkowitej długości przedziałów pasażerskich – powyżej 75% Ogłoszenie o zamówieniu: Dostawa nowych elektrycznych zespołów trakcyjnych do wykonywania kolejowych przewozów pasażerskich (pol.). bip.umww.pl, 2010-10-22. [dostęp 2012-02-21].
  10. ↑ Prospekty na stronach producenta: Acatus || [dostęp 2012-02-22].
  11. ↑ 11,0 11,1 11,2 11,3 11,4 11,5 11,6 11,7 11,8 11,9 Prospekty na stronach producenta: 22WE Elf Śląsk, 27WE Elf SKM [dostęp 2012-02-22].
  12. ↑ 12,00 12,01 12,02 12,03 12,04 12,05 12,06 12,07 12,08 12,09 12,10 Prezentacja o śląskim Elfie (pol.). slaskie.pl. [dostęp 2012-03-06].
  13. ↑ 13,0 13,1 13,2 13,3 Ryszard Piech: Zaelfieni. InfoRail, 2010-02-02. [dostęp 2012-03-06].
  14. ↑ Oferta na stronie producenta. [dostęp 2012-02-09].
  15. ↑ 15,0 15,1 ELF uznany największym technicznym osiągnięciem w regionie. 2011-06-01. [dostęp 2012-02-17].
  16. ↑ 16,0 16,1 Karol Wach: Elf dla Warmii i Mazur. 2011-11-08. [dostęp 2012-01-03].
  17. ↑ 17,0 17,1 Andrzej Białoń, Juliusz Furman, Andrzej Kazimierczak. Zakłócenia generowane do sieci trakcyjnej przez nowoczesny elektryczny zespół trakcyjny 22 WE ELF. „Logistyka”. 3/2011, s. 161-163. Wydawnictwo Instytutu Logistyki i Magazynowania. ISSN 1231-5478 (pol.). 
  18. ↑ 18,0 18,1 18,2 18,3 Umowa na 22 nowe pociągi dla Wielkopolski podpisana!. 2011-02-12. [dostęp 2012-01-04].
  19. ↑ Elf dane techniczne (pdf). mazowieckie.com.pl. [dostęp 2012-03-07].
  20. ↑ 20,0 20,1 20,2 20,3 20,4 20,5 20,6 20,7 Paweł Terczyński. Elektryczne zespoły trakcyjne rodziny Elf. „Świat Kolei”. 3/2012, s. 26-33. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962. 
  21. ↑ 21,0 21,1 21,2 Trako 2011: Czas na Elfiątko (pol.). inforail.pl, 2011-10-25. [dostęp 2012-03-07].
  22. ↑ 22,0 22,1 22,2 Będzie pierwszy Elf dla Warmii i Mazur (pol.). pesa.pl, 2011-11-10. [dostęp 2012-02-16].
  23. ↑ 23,0 23,1 23,2 Marek Graff, Krzysztof Rutkowski. Elfy z Pesy dla warszawskiej SKM. „Świat Kolei”. 9/2011, s. 2. Łódź: EMI-PRESS Wydawnictwa Techniczne i Naukowe. ISSN 1234-5962 (pol.). 
  24. ↑ 24,0 24,1 Fotele ECO. „Katalog”. Grodziskia Fabryka Wyposażenia Wagonów Growag (pol.). 
  25. ↑ System zbierania i analizy danych o eksploatacji pojazdów szynowych. „Prezentacja firmy ATM”, s. 16, 24, 25, 2011-08. ATM PP Sp. z o.o. (pol.). 
  26. ↑ 26,0 26,1 Michał Grobelny. ELFY dla Mazowsza, Śląska i na rynki zachodnie. „Rynek Kolejowy”. S. 20. ISSN 1644-1958. 
  27. ↑ 27,0 27,1 Śląskie zamówiło jeszcze jednego ELFa. 2011-03-30. [dostęp 2011-12-24].
  28. ↑ 28,0 28,1 Za półtora roku koleją na Okęcie. Gazeta Wyborcza, 2010-03-16. [dostęp 2012-01-03].
  29. ↑ 29,0 29,1 Elfy dla świętokrzyskiego. 2010-08-18. [dostęp 2012-01-04].
  30. ↑ 30,0 30,1 Warszawa: Koleje Mazowieckie kupują Elfy. inforail, 2011-01-20. [dostęp 2012-01-04].
  31. ↑ Kolejne nowoczesne pociągi dla województwa śląskiego. 2009-12-22. [dostęp 2011-12-15].
  32. ↑ Katowice: Nowe pociągi na trasach województwa śląskiego. 2008-10-02. [dostęp 2012-03-05].
  33. ↑ Elfy stoją pod chmurką i się nudzą. Rynek Kolejowy, 2011-04-22. [dostęp 2012-01-06].
  34. ↑ Elfy Kolei Śląskich całe i zdrowe. Rynek Kolejowy, 2011-07-28. [dostęp 2012-02-16].
  35. ↑ Pociągi nowego przewoźnika – Kolei Śląskich – wyjechały na tory. Gazeta Prawna, 2011-10-01. [dostęp 2011-10-03].
  36. ↑ Koleje Śląskie: To Przewozy Regionalne zwlekają z przejęciem elfów. Rynek Kolejowy, 2011-07-21. [dostęp 2012-02-16].
  37. ↑ 37,0 37,1 SKM Warszawa żegna klasyczne EN57. inforail.pl, 2012-02-22. [dostęp 2012-02-22].
  38. ↑ Ogłoszenie o zamówieniu. skm.bip.um.warszawa.pl, 2010-11-15. [dostęp 2012-06-01].
  39. ↑ Karol Wach: Całkiem nowa konstrukcja z Newagu dla SKM Warszawa. inforail.pl, 2011-02-21. [dostęp 2012-06-01].
  40. ↑ SKM pojechała na Lotnisko Chopina. rynek-kolejowy.pl, 2012-04-23. [dostęp 2012-04-23].
  41. ↑ 41,0 41,1 Szybko i nowocześnie czyli pociągiem na warszawskie lotnisko (pol.). inforail.pl, 2012-06-01. [dostęp 2012-06-02].
  42. ↑ Marszałek nie wziął kluczy do Elfa. 2011-10-05. [dostęp 2012-01-04].
  43. ↑ Przekazanie świętokrzyskiego Elfa – fotogaleria. 2011-10-06. [dostęp 2012-02-16].
  44. ↑ "Elf" rusza w Świętokrzyskie. 2011-10-05. [dostęp 2012-02-16].
  45. ↑ Bydgoska Pesa wróciła zwycięska z Międzynarodowych Targów Kolejowych Trako 2011. 2011-10-15. [dostęp 2012-02-17].
  46. ↑ Koleje Mazowieckie kupią pociągi ELF. infogrodzisk, 2010-02-12. [dostęp 2012-01-06].
  47. ↑ Sąd uznał racje Stadlera. Rynek Kolejowy, 2010-02-26. [dostęp 2012-01-06].
  48. ↑ Pierwsze Flirty już na Mazowszu. inforail.pl, 2008-06-03. [dostęp 2012-03-07].
  49. ↑ Pomaluj ELF-y: Regulamin już dostępny!. Rynek Kolejowy, 2011-03-07. [dostęp 2012-03-07].
  50. ↑ Konrad Majszyk, Piotr Szymaniak. Elfy na lotnisko, pendolino nad morze i do Krakowa. „Życie Warszawy”, 2011-08-22. 
  51. ↑ Pierwsze dwa Elfy oficjalnie przekazane Kolejom Mazowieckim. inforail, 2011-08-22. [dostęp 2012-01-06].
  52. ↑ Próbny przejazd KM na Lotnisko Chopina. kurierkolejowy.eu, 2012-05-18. [dostęp 2012-05-21].
  53. ↑ Czołowe zderzenie pociągów w Warszawie. Dwie osoby ranne. rynek-kolejowy.pl, 2012-05-23. [dostęp 2012-05-23].
  54. ↑ Paweł Terszczyński. Międzynarodowe Targi Kolejowe TRAKO 2011. „Świat Kolei”. 11/2011, s. 12-15. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962. 
  55. ↑ Wiemy jakie pociągi będą jeździć w Wielkopolsce!. 2010-10-21. [dostęp 2012-01-04].
  56. ↑ 22 ezety dla Wielkopolski CAF idzie do sądu. 2010-12-16.
  57. ↑ Pociągi dojadą do Wielkopolski z opóźnieniem?. 2010-11-03. [dostęp 2012-01-04].
  58. ↑ Pesa coraz bliżej kontraktu na dostawę pociągów. 2011-11-18. [dostęp 2012-01-04].
  59. ↑ Hiszpanie idą z pociągami do sądu. 2011-12-15. [dostęp 2012-01-04].
  60. ↑ KE wstrzyma zakup pociągów dla Wielkopolski? (dostęp 13 stycznia 2010)
  61. ↑ Paweł Korcz. Otwarcie Dworca Letniego w Poznaniu. „Świat Kolei”. 10/2011, s. 3. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962. 
  62. ↑ Pesa już buduje Elfy dla Wielkopolski. W tym roku dostarczy osiem. 2011-05-11. [dostęp 2012-05-11].
  63. ↑ PESA dała gwarancję na 50 lat. Rynek Kolejowy, 2011-10-07. [dostęp 2012-01-02].
  64. ↑ Sebastian Marszał. Pociągi spalinowe na Warmii i Mazurach. „Świat Kolei”. 9/2008, s. 3. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962. 
  65. ↑ TRAKO: PESA zwyciężyła w konkursie SITK RP. 2011-10-14. [dostęp 2012-02-17].
p • d • e
Pojazdy trakcyjne produkowane przez PESA Bydgoszcz
Tramwaje
Własne
Modernizacje
Wagony silnikowe
Spalinowe
Elektryczne
Wagony sterownicze
Własne
Zespoły trakcyjne
Spalinowe
Elektryczne
13WE Mazovia (EN95) • 15WE Acatus (ED59) • 16WEk Bydgostia (ED74) • ELF (21WE • 22WE (EN76) • 27WE • 34WE (EN96)) • 32WE Acatus II (EN77) • 33WE (EN97)
Modernizacje
Lokomotywy
Własne
Modernizacje
SM42 • ST44 • ST45 • ST46
p • d • e
Koleje Mazowieckie – KM
Połączenia z Warszawy
Pozostałe połączenia
Pociągi elektryczne
Pociągi spalinowe
Źródło „http://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=PESA_ELF&oldid=31505744”
Osobiste
Przestrzenie nazw

Warianty
Działania
Nawigacja
Dla czytelników
Dla wikipedystów
Narzędzia
Drukuj lub eksportuj
W innych językach