2 Wileńska Brygada AK

2 Brygada AK
Tablica w kościele
Historia
Państwo	Polskie Państwo Podziemne
Sformowanie	1944
Rozformowanie	1944
Nazwa wyróżniająca	Wileńska
Dowódcy
Pierwszy	kpt. Wiktor Korycki ps. "Kaziuk"
Działania zbrojne
Operacja Ostra Brama
Organizacja
Podporządkowanie	Zgrupowanie nr 2 Okręgu Wilno
Rodzaj wojsk	partyzantka

2 Wileńska Brygada Armii Krajowej - polski oddział partyzancki Wileńskiego Okręgu Armii Krajowej sformowany 3 lipca 1944 w Sawkiszkach w okolicach Korwia.

Brygada ta była najmłodszą formacją Polski Walczącej na terenie Wileńszczyzny i przetrwała do dnia rozbrojenia przez Sowietów 18 lipca tego samego roku.

Dowódcą 2 Wileńskiej Brygady AK był kpt. Wiktor Korycki ps. "Kaziuk".zastępcą - oficer rezerwy mjr Czesław Makowski "Stary". W lipcu 1944 liczyła ok. 400 partyzantów.

Geneza

Brygada formowana została na bazie siatki AK zorganizowanej przez inspektora łącznikowego, Stanisława Symonowicza "Kalinę".

Podlegały mu następujące rejony

• rejon Rzesza - komendant "Walter",
• rejon Mejszagoła - komendant "Dąb",
• rejon Podbrzezie - komendant "Kumkor",
• rejon Pozelwie (na terenie Litwy) - komendant "Żmogus",
• rejon Malaty (na terenie Litwy) - komendant "Longinus".

Ze względu na bliskość Wilna mobilizacja Brygady przeprowadzono w okresie bezpośrednio poprzedzającym operację "Ostra Brama". Została sformowana w pierwszych dniach lipca 1944. Początkowo liczyła ok. 400 ludzi. W końcowej fazie operacji posiadała ok. 1000 żołnierzy

Walki brygady

Niemenczynek i Korwie

5 lipca brygada stoczyła potyczkę z białoruską policją i Niemcami. Na szosie Zołsy - Niemenczynek maszerowała kolumna ok 200 policjantów i 50 Niemców uzbrojonych w karabiny maszynowe. Uderzenie na Niemenczynek rozerwało kolumnę. Grupa Niemców i część policjantów wycofała się w kierunku Korwi. Oddział Czesława Plejewskego "Strasburgera" uderzył na pałac Korwi, gdzie zatrzymało się dowództwo niemieckie. "Strasburger" po ostrej wymianie ognia "wynegocjował" poddanie się Niemców i białoruskiej policji. Wzięto około 100 jeńców. Zdobyto 4 ciężkie karabiny maszynowe. Po akcji nadjechały jeszcze dwa ciężkie samochody wyładowane uzbrojonymi Niemcami - zostały rozbite.

Pod Wilnem

Od 3 do 11 lipca 2 Brygada wchodziła w skład 2 Zgrupowania "Węgielnego". Podczas marszu w kierunku Wilna, na odcinku szosy Kalwaria - Wanagienia, Brygada wsparła Brygadę "Juranda". W efekcie Niemcy zrezygnowali z walki i przebili się w kierunku na Prusy. Następnie brygada została skierowana do walki przeciw oddziałom niemieckim szukającym dróg wyjścia z Wilna na odcinku od szosy Mejszagolskiej do szosy Podbrzeskiej.

Gładkiszki

Rankiem 10 lipca ubezpieczenie zameldowało o przemarszu artylerii niemieckiej. Brygada rozbroiła Niemców bez oporu z ich strony. Zdobyto 4 haubice, kilka karabinów maszynowych, automaty, karabiny, pistolety, lornetki, mapy, prowiant oraz kilkadziesiąt koni kawaleryjskich, wierzchowych. Po południu do sztabu brygady przybyła grupa oficerów z dowództwa odcinka operacyjnego wojsk sowieckich. Dokonano uzgodnień co do przyszłych działań. Jeńców niemieckich przekazano Rosjanom. O zmroku brygada została zluzowana przez 4 Brygadę, a sama pomaszerowała w rejonie Gulbin i dalej do rejonu koncenytracji wszystkich brygad Okręgu Wileńskiego AK.

Rozbrojenie

12 lipca brygada osiągnęła rejon w okolicach jeziora Gulbińskiego

W Kojranach nastąpił kilkudniowy postój. Dowódca brygady "Wiktor" został wzywany na odprawę do "Wilka". Na odprawę pojechał jednak zastępca mjr Makowski. Około północy łącznik powiadomił dowództwo brygady o internowaniu dowódców i rozkaz o wymarszu w kierunku lasów Jaszuńskich.

Brygada miała pełnić rolę ariergardy. O wschodzie słońca nad brygadą przelatywały samoloty sowieckie. Przybyli też łacznicy - oficer polski i podoficer sowiecki, którzy przekazali rozkaz zatrzymania kolumny i składania broni. W wyniku słownych perswazji i przekonywania brygada złożyła broń.

Bibliografia

• Zenon Jankowski: Wspomnienia z 2 Wileńskiej Brygady AK oraz z Kaługi. Bydgoszcz: Towarzystwo Miłośników Wilna i Ziemi Wileńskiej. Oddział w Bydgoszczy, 1998. ISBN 83-87865-00-1. 
• Roman Korab-Żebryk: Operacja wileńska AK. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1985. ISBN 83-01-04946-4. 
• Z.Boradyn, A. Chnielarz, H. Piskunowicz: Z dziejów Armii Krajowej na Nowogródczyźnie i Wileńszczyźnie. Radom: Ośrodek Kształcenia i Doskonalenia Kadr, 1997. ISBN 8390716803. 
• Struktura Organizacyjna Armii Krajowej, Marek Ney-Krwawicz w: Mówią wieki nr 9/1986.
• Wzmianka o formowaniu się 2 Wileńskiej Brygady AK w Tygodniku Wileńszczyzny