31 Pułk Artylerii Lekkiej

31 Pułk Artylerii Lekkiej (31 pal) – oddział artylerii lekkiej Wojska Polskiego II RP stacjonujący w Toruniu-Podgórzu.

Okres pokojowy

Geneza pułku związana jest z dywizjonem ćwiczebnym, który był usytuowany przy Obozie Szkół Artylerii. Składały się na niego baterie pułków odsyłane do Obozu na szkolenie. Z czasem dywizjon przemianowano na Grupę Manewrową, w składzie dwóch dywizjonów po 2 baterie.

Pułk został powołany do życia rozkazem II wiceministra spraw wojskowych gen Kazimierza Fabrycego z 16 grudnia 1927. Stanowił on część nowo utworzonego Centrum Wyszkolenia Artylerii i sprawował funkcje pomocnicze w prowadzeniu nauki przez Centrum. Stąd też wynikała jego pierwsza nazwa Pułk Manewrowy Artylerii. Pod względem personalnym oraz w zakresie organizacji i wyszkolenia pułk podlegał komendantowi CWA, natomiast w zakresie uzupełnienia i zaopatrzenia oraz bezpieczeństwa i dyscypliny podlegał dowódcy Okręgu Korpusu Nr VIII w Toruniu za pośrednictwem szefa artylerii i uzbrojenia.

Pułk został zorganizowany już w styczniu 1928, a w jego skład wchodziły:

• drużyna dowódcy pułku
• pluton łączności pułku
• I dywizjon armat
  • 1 bateria armat - utworzona z 8 baterii 8 pal
  • 2 bateria armat - utworzona z 6 baterii 16 pal
  • 5 bateria armat - utworzona z 8 baterii 4 pal
  • 6 bateria armat - utworzona z 8 baterii 15 pal
• II dywizjon armat
  • 3 bateria armat - utworzona z 6 baterii 10 pal
  • 4 bateria armat - utworzona z 6 baterii 17 pal
• III dywizjon haubic
  • 1 bateria haubic
  • 2 bateria haubic
  • 3 bateria haubic

Tak ustalona organizacja szybko uległa zmianie. 2 dywizjon przemianowano na 1 i pozostawiono do dyspozycji Szkoły Podoficerów Zawodowych Artylerii. Organizacja Pułku została uwieńczona przesunięciem pułku do linii bojowej dnia 25 lipca 1928. Data ta od 1932 stanowiła święto pułkowe. 1 stycznia 1932 ostatecznie zmienił nazwę na 31 Pułk Artylerii Lekkiej. Od 15 grudnia 1935 pułk dysponował baterią szkolną. Została ona utworzona z jednej z baterii 22 pal. Kolejne duże zmiany organizacyjne nastąpiły w pułku 30 kwietnia 1937, od kiedy to pułk składał się z:

• drużyny dowódcy pułku
• plutonu gospodarczego pułku
• baterii łączności pułku
• kwatermistrzowstwa pułku
• I dywizjonu
  • 1 bateria armat
  • 2 bateria armat
  • 1 bateria haubic
  • 2 bateria haubic
  • 3 bateria haubic
• II dywizjonu
  • 4 bateria armat
  • 5 bateria armat
  • 4 bateria haubic
  • 5 bateria haubic
  • 6 bateria haubic

Pułk zajmował koszary w Forcie Kniaziewicza w Podgórzu i koszary im. Bema na Mokrem.

W pułku czynna była biblioteka oficerska i biblioteka żołnierska. Ponadto działała orkiestra i chór, a kadra udzielała się w Wojskowym Klubie Sportowym "Gryf" i wojskowych zawodach sportowych. Od lutego 1928 pułk organizował własną komunikację między Toruniem, a Podgórzem. Początkowo konną, a od 1930 samochodową.

Mobilizacja alarmowa w sierpniu 1939

31 pal był jednostką mobilizującą. W dniach 24-26 sierpnia 1939, w mobilizacji alarmowej, w grupie jednostek oznaczonych kolorem niebieskim sformował:

• 48 dywizjon artylerii lekkiej pod dowództwem mjr Wacława Gaya, uzbrojony w 75 mm armaty wz. 1897
• 68 dywizjon artylerii lekkiej pod dowództwem mjr Sylwestra Stawarza, uzbrojony w 100 mm haubice wz. 1914/1919.

Po zakończeniu mobilizacji alarmowej zorganizowany został Oddział Zbierania Nadwyżek pod dowództwem mjr Józefa Paszkiewicza. Na bazie tego pododdziału 31 sierpnia 1939, w I rzucie mobilizacji powszechnej, rozpoczęto formowanie dwóch baterii marszowych dla 15 i 16 pal. Ponadto, w II rzucie mobilizacji powszechnej, w Skierniewicach powstać miał Ośrodek Zapasowy Artylerii Lekkiej Nr 8.

Oba dywizjony weszły w skład Armii "Pomorze". 48 dal przydzielony został do Oddziału Wydzielonego "Wisła", a 68 dal do Oddziału Wydzielonego "Toruń".

Według planów mobilizacyjnych na 1940 rok 31 pal przewidziany był do składu 48 Dywizji Piechoty (Rezerwowej).

Sztandar pułku

Nadanie sztandaru i zatwierdzenie jego wzoru ujęte zostało w Dzienniku Rozkazów MSWojsk. z 1937 roku, nr 18, poz. 239. Sztandar wręczył pułkowi marszałek Edward Śmigły-Rydz w Toruniu 19 czerwca 1938 roku, podczas uroczystości wręczenia dwunastu oddziałom OK VIII (Toruń) sztandarów ufundowanych przez społeczeństwo pomorskie. O wrześniowych i wojennych losach sztandaru brak informacji.

Dowódcy

• mjr Włodzimierz Arwaniti (p.o. 22 XII 1927 - 1928)
• ppłk Maksymilian Landau (13 II 1928 - 1932)
• ppłk Zdzisław Latawiec (p.o. 28 V 1932 - 1936)
• płk Zygmunt Karasiński (7 V 1936 - IX 1939)

Bibliografia

• Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 1990. ISBN 83-211-1104-1. 
• Piotr Zarzycki, 31 Pułk Artylerii Lekkiej, Pruszków 1996
• Szkoła Podchorążych Artylerii - ku uczczeniu dziesięciolecia - 1923-1933, Toruń 1933
• Rozkaz "Organizacja pułku manewrowego artylerji"
• Pamiątki po mjr Kazimierzu Singerze