32 Dywizjon Pancerny

32 Dywizjon Pancerny
Historia
Państwo	II Rzeczpospolita
Sformowanie	1939
Rozformowanie	1939
Tradycje
Rodowód	Sformowany przez 7 Batalion Pancerny
Dowódcy
Pierwszy	mjr Stanisław Szostak
Organizacja
Podporządkowanie	Podlaska Brygada Kawalerii
Rodzaj wojsk	Broń pancerna
Rodzaj sił zbrojnych	Wojska lądowe

32 Dywizjon Pancerny – pancerny pododdział rozpoznawczy Wojska Polskiego II RP w wojnie obronnej 1939

Sformowany w sierpniu 1939 przez 7 Batalion Pancerny z Grodna dla Podlaskiej Brygady Kawalerii.

Działania bojowe

Dywizjon po zmobilizowaniu, 26 sierpnia wykonał marsz na kołach z Drucka do Uścianki koło Osowca, a 29 sierpnia w rejon koncentracji odwodu Podlaskiej Brygady Kawalerii w okolice węzła drogowego Stawiski.

1 września jego szwadron czołgów wspólnie z 9 pułkiem strzelców konnych patrolował rejon między Grajewem a Szczuczynem. 2 września dywizjon został przesunięty w okolice Grabowa. 2 września jego szwadron pancerny uczestniczył wraz z 9 Pułkiem Strzelców Konnych w wypadzie na m. Bialla w Prusach Wschodnich. Szwadron pancerny został przydzielony do 18 Dywizji Piechoty i brał udział w wypadzie na m. Jerze na północ od Kolna. W nocy z 4 na 5 września dywizjon stanął całością sił w m. Rosochate. 5 września przeszedł do m. Nadbory, a następnego dnia bez styczności z nieprzyjacielem w rejon Mały Płock - Popki. W ramach odwrotu Podlaskiej Brygady Kawalerii dywizjon działał w straży przedniej i osłaniał odwrót brygady. 7 września dywizjon zajął ubezpieczenia w folwarku Zalesie koło Ostrowi Mazowieckiej. Szwadron pancerny został przydzielony do dyspozycji mjr Strubla i wspierał batalion piechoty obsadzający szosę Zambrów - Ostrów Mazowiecka pod m. Podborze.

8 września dywizjon bez szwadronu pancernego, ze szwadronem kolarzy stanowił ubezpieczenie czołowe brygady w kierunku na Ostrów Mazowiecką. W wyniku nowych rozkazów brygada w ciągu nocy została przesunięta do rejonu m. Kalinowo. Następnego dnia szwadron pancerny z oddziałem mjr Strubla nacierały na Ostrów Mazowiecką. Natarcie zostało załamane,a szwadron bez plutonu powrócił do dywizjonu. Po południu dywizjon dołączył całością sił do 9 psk i osłaniał atak brygady na Brok. Brok zdobyto, a brygada wycofała się w kierunku Złotorii i Zarębów Kościelnych. 10 września Podlaska BK, a wraz z nią 32 dpanc maszerowała szosą Zambrów - Czyżew do rejonu m. Ołdaki. O świcie następnego dnia zajęła rejon na wysokości Andrzejewa. 11 września bez powodzenia walczono o Zambrów. Dywizjon wycofał się w kierunku na Dąbrowę Wielką. Będący w ubezpieczeniu w m. Ciemne pluton czołgów został w nocy rozbity. 12 września dywizjon walczył z niemieckim oddziałem pancerno-motorowym w okolicy stacji kolejowej Kity. Straty: cztery czołgi, kilku zabitych i rannych. W tym dniu pluton samochodów pancernych, pozostający do tej pory pod rozkazami mjr Strubla, powrócił do dywizjonu. Znalazł się w lesie Wyliny Ruś. W nocy z 12 na 13 września dywizjon współdziałając z baterią artylerii przeciwlotniczej, nie zdołał przeprawić się przez Mień. Wykonywał więc marsz przez las Wyliny na most szosowy. 13 września Niemcy opanowali most, dywizjon został odcięty od brygady i otrzymał za zadanie wyszukanie sobie innego przejścia przez rzekę. Dowódca szwadronu czołgów por Zagolowicz i dowódca 2 plutonu czołgów podch. Wereszczako zaginęli bez sladu. Major Szostak powierza dowództwo czołgów ppr. Rudolphowi. Rozpoznanie stwierdziło, że najwygodniejszym miejscem dla przerwania się jest skrzyżowanie szosy biegnącej do Brańska i traktem na wieś Wyliny Ruś. Na szosie duża kolumna pancerna nieprzyjaciela i piechota przewożona. Major Szostak decyduje uderzyć resztą czołgów w bok tej kolumny. Por Zelcer adiutant dywizjonu z oddziałem pieszym zorganizowanym z załóg zapasowych i z dwoma r.k.m. posuwa się lasem i ogniem probuje odwrócic uwagę nieprzyjaciela od akcji szwadronu czołgów. Strzelają rowniez działka samochodów pancernych. Szwadronowi udaje się, ogniem z czołgów i działek samochodów pancernych, wprowadzić zamieszanie w kolumnie nieprzyjaciela. Niemieckie samochody pancerne ruszają do przeciwuderzenia. Szwadron, wycofując się krok za krokiem i ostrzeliwując nieprzyjaciela, osiąga Wilinę Ruś. Niemcy zdezorientowani silnym ogniem i nie wiedząc z jak silnym przeciwnikiem się spotkali, spalili Wilinę Ruś i zatrzymali przeciwnatarcie. Major Szostak nakazał wycofanie się do kompleksu lesnego. Po zapadnięciu zmroku czołgi zostają załadowane na samochody. Dywizjon, rzutem kołowym, przedostaje się przez szosę w miejscu, gdzie rano toczyła się walka. Radość z wyrwania się z pierścienia nieprzyjaciela jest krótka, dywizjon jest ponownie otoczony przez Niemcow w rejonie Pietkowa koło Lap. Dywizjon prześlizguje się między członami kolumn nieprzyjaciela. 15 września resztki pododdziału dołączyły do brygady i w miejscowosci Lapcie spotkaly dowodce brygady gen. Kmicic Skrzynskiego, ktory informuje majora Szostaka o swoim zamiarze przedostania sie do Puszczy Bialowieskiej zgadza siena samodzielne przekroczenie przez dywizjon rzeki Narew mostem kolejowym pod Strabla. Wartosc bojowa dywizjonu była minimalna Sprzęt pancerny został zniszczony lub uszkodzony. Z wielkimi trudnościami dywizjon przechodzi przez most układajac pomost z lawek samochodowych. 16 września, na resztkach mieszaniny spirytusu i nafty, dywizjon doszedł do Wołkowyska straciwszypo drodze resztę sprzętu pancernego. Tutaj dywizjon przeszedł pod rozkazy gen. bryg. Przeździeckiego, który skierował go do Wilna wraz z grupą żołnierzy z 31 Dywizjonu Pancernego. Pancernaiacy maszerowali po osi Mosty – Szczuczyn –Ostryna – Ejszyszki. 17 września w Wołkowysku doszła do żołnierzy wiadomość o ataku Sowietów na Polskę. Z Wołkowyska, gen. Przeździecki wysłał pluton teczniczno gospodarczy pod dowództwem ppor. Rudolpha z amunicją i żywnością dla koncentrującej się w Białowieży kawalerii. Rozkaz został wykonany i pluton, po wykonaniu zadania, 19 września dołączył do dywizjonu w Oranach. Do Wilna dywizjon nie dotarł. W Ejszyszkach, 19 wrzenia, zgodnie z rozkazem dowódcy OK III gen. Olszyny-Wilczyńskiego dywizjon miał się udać do Oran, aby przekroczyć granice litewską. Po przybyciu na miejsce radiowy komunikat podał wiadomości o sukcesach francuskich na zachodzie, o wystąpieniu Włoch po stronie aliantów, o rewolucji w Niemczech itp. Dowódcy zebrani na odprawie u ppłk. Blumskiego odmówili przekroczenia granicy i zdecydowali się maszerować do Grodna, gdzie organizowano obronę przeciw wojskom sowieckim. Rankiem 20 września dywizjon i pluton Baterii Przeciwlotniczej nr 94 wkroczyły do Grodna . Na przedmieściach miasta kolumna została ostrzelana przez skomunizowaną ludność cywilną. Prowadzono ogień maszynowy z okien, dachów i z otaczających wzgórz. Według relacji kaprala S. samochód dowódcy plutonu został trafiony, ale ppor. Musiał i kierowca uratowali sie. Wtedy, ppor. Musiał rozkazał otworzyć ogień, karabiny maszymowe umilkły i dywersanci zaczęli uciekać. Żolnierze przeszukali okoliczne domy, złapali dwóch dywersantów i odwieżli ich do Grodna. Prawie równocześnie, od strony Lunna, wkroczyło do Grodna pięć czołgów sowieckich. Czołgi przeciwnika zostały zniszczone przez żołnierzy i ludność cywilną Grodna. W walce poległ ppor. Musiał. Rano 21 września bolszewicy uderzyli (bez wsparcia pancernego)na pola obok koszar 7 Batalionu Pancernego, w kierunku ulicy Jerozolimskiej i koszar 29 Pułku Artylerii Lekkiej. Pancerniacy, mając dużo broni maszynowej, przepuścili bolszewickie tyraliery obok siebie. Otworzyli ogień boczny gdy obrona polska z ulicy Jerozolimskiej ostrzelała bolszewików ogniem na wprost. Bolszewicy zatrzymali się i wycofali ponosząc duże straty. Później, 21 września, zgodnie z rozkazem gen. Przeździeckiego, wraz z innymi oddziałami broniącymi Grodna, dywizjon wycofał się w kierunku Hoża.

internowani w Kownie zolnierze dywizjonu

22 września dywizjon pomaszerował do Gib. Tu dowódca dywizjonu zorganizował obronę przesmyków miedzy dwoma jeziorami. Mjr. Szostak wysłał meldunek do dowódcy brygady płk. Heldut-Tarnasiewicza o gotowości obrony. Prosił też o pomoc. Odpowiedzi nie otrzymał. Dywizjon w tym czasie liczył 5 oficerów, około 100 szeregowych i kilkanaście samochodów. Stanowił zwarty i zdyscyplinowany pododdział. Wobec braku broni przeciwpancernej i materiałów wybuchowych mjr Szostak powziął decyzję o przekroczeniu granicy polsko - litewskiej. W czasie odprawy zaznajomiono żołnierzy z sytuacją ogólną na froncie. Chcącym wrócić do domu wystawiono zaświadczenia demobilizacyjne. Resztki dywizjonu, pod naporem wojsk sowieckich, przeszły granicę litewska 24 września w rejonie Szypliszek. Żołnierze zostali internowani. Dywizjon przestał istnieć. O 14:00 tego dnia czołgi sowieckie dotarły do granicy litewskiej.

Struktura i obsada personalna

TKS - czołg podstawowy dywizjonu

Dowództwo (poczet dowódcy)

• dowódca — mjr Stanisław Szostak
• adiutant— por. Włodzimierz Zeltzer

Szwadron czołgów rozpoznawczych - (13 czołgów TKS)

• dowódca szwadronu czołgów — por. Janusz Żongołłowicz
  • dowódca 1 plutonu — por. Jerzy Rudolph
  • dowódca 2 plutonu - sierż. pchor. rez. Wereszczaka

Szwadron samochodów pancernych (8 wozów bojowych wzór 34-II)

• dowódca szwadronu samochodów pancernych - por. Aleksander Strokowski
  • dowódca 1 plutonu— ppor. rez. Tadeusz Stopczyk (ranny 9 IX 1939)
  • dowódca 2 plutonu - sierż. pchor. Żołędziowski

Szwadron techniczno - gospodarczy

• dowódca szwadronu — ppor. rez. Władysław Kitowski

Bibliografia

• Rajmund Szubański: Polska broń pancerna 1939. Warszawa: Wydaw. Min. Obrony Narodowej, 1989. 
• Adam Jońca: Wrzesień 1939 : pojazdy Wojska Polskiego : barwa i broń. Warszawa: Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, 1990. 
• Jan Tarczyński, Krzysztof Barbarski, Adam Jońca: Pojazdy w Wojsku Polskim = Polish Army vehicles : 1918-1939. Pruszków: Oficyna Wydawnicza "Ajaks" ; Londyn : Komisja Historyczna b. Sztabu Głównego PSZ, 1995. ISBN 83-85621-57-1. 
• A. Suchcitz, M. Wroński: Barwa Pułku 7 Pancernego- zarys monograficzny.Wydawnictwo Instytutu Tarnogórskiego. Tarnowskie Góry 2002
• "Taran" - Jednodniówka Podchorązych Broni Pancernej. Irak 1943
• Karol Liszewski: "Wojna Polsko-Sowiecka 1939". Polska Fundacja Kulturalna. Londyn 1986
• Marian Żebrowski: Zarys historii polskiej broni pancernej 1918 - 1947. Londyn: Zarząd Zrzeszenia Kół Oddziałowych Broni Pancernych, 1971.