33 Dywizja Piechoty (II RP)

Z Wikipedii

33 Dywizja Piechoty Rezerwowa, 33 DP (rez.) – wielka jednostka piechoty Wojska Polskiego II RP.

Spis treści 1 Dywizja w wojnie obronnej 1939 1.1 Ordre de Bataille i obsada personalna 2 Bibliografia 3 Zobacz też

[edytuj] Dywizja w wojnie obronnej 1939

33 Dywizja Piechoty Rezerwowa nie występowała w pokojowej organizacji wojska. Została sformowana w dniach 24-27 sierpnia 1939 na terenie Okręgu Korpusu Nr III i OK Nr I, w mobilizacji alarmowej (w grupie żółtej i niebieskiej), na bazie Brygady KOP „Grodno” w Grodnie, Pułku KOP „Wilno” w Wilnie, Centralnej Szkoły Podoficerów KOP w Osowcu i 32 Dywizjonu Artylerii Lekkiej w Rembertowie.

Zgodnie z planem operacyjnym 33 DP (rez.) pod dowództwem płk. dypl. Tadeusza Kaliny-Zieleniewskiego weszła w skład SGO "Narew" jako jej odwód (bez 135 Pułk Piechoty i II dywizjonu 32 Pułku Artylerii Lekkiej). Zgrupowana była w rejonie Czerwonego Boru z zadaniem działań głównie na kierunku Ostrołęka, a następnie Łomża i Nowogród.

135 Pułk Piechoty z II dywizjonem 32 Pułku Artylerii Lekkiej oraz batalionem fortecznym mjr Antoniego Korpala obsadził „Odcinek Osowiec”.

Do 3 września dywizja miała tylko ograniczony kontakt z wrogiem. 5 września otrzymała rozkaz do uderzenia wraz z GO "Wyszków" na siły niemieckiej 3. Armii.

6 września dywizja rozpoczęła przemarsz do miejsca koncentracji na północ od Wyszkowa. Tego samego dnia została przydzielona do SGO "Narew" i miała cofnąć się na Janki Stare. 6 września na skutek intensywnego ostrzału i bombardowania rozbity został III batalion 135 Pułku Piechoty. W nocy dywizja uderzyła na Różan, aby utrzymać linię polskiej obrony na Narwi. 33 DP (rez.) zmieniła jednak kierunek ataku z wschodniego na południowy. Wojska i tabory przemieszały się ze sobą, a kolumny marszowe rozciągnęły się na dużej przestrzeni. W dodatku jej oddziały stłoczyły się i skrzyżowały w rejonie Goworowo-Ponikiew Mała z oddziałami 41 DP (rez.). Jej los został przesądzony przed wprowadzeniem do walki. Niemcy zaatakowali bronią pancerną obie dywizje na szerokim froncie. Bitwa od razu rozpadła się na szereg poszczególnych starć. Okrążone bataliony i dywizjony 33 DP (rez.) nie mogły się w nocy nawet rozwinąć do natarcia i po krótkiej walce z czołgami uległy panice. W efekcie oddziały obu dywizji rozpierzchły się, ponosząc duże straty w sprzęcie bojowym.

Oderwanie się 41 DP (rez.) od nieprzyjaciela i przesuwanie 33 DP (rez.) na południe odbywało się bez żadnego współdziałania gdyż w nocy z 6 na 7 września, mimo poszukiwań, dowódca 33 Dywizji Piechoty nie odnalazł gen. Piekarskiego, dowódcy 41 DP (rez.). 7 września dywizja cofała się w wielkim nieładzie na Wyszków i ostatecznie ześrodkowała się w sile 5 batalionów prawie bez artylerii w pobliżu Trzcianki. 8 września dywizję przydzielono do Armii "Modlin". 9 września kontratak jej oddziałów wyrzucił Niemców z przyczółka nad Bugiem pod Brańszczykiem. 133 Pułk Piechoty kontratakował pod Brokiem, lecz na skutek przewagi wroga musiał się wycofać. 10 września, gdy dywizja była w marszu, pod Stoczkiem rozbił ją atak niemieckiej Dywizji Pancernej "Kempf". Niezdolne do dalszej walki resztki dywizji zostały skierowane w rejon Włodawy. Dywizja zdołała jednak zebrać ocalałe oddziały i 13 września stanęła w miejscowości Piszczac, gdzie wypoczęła i uzupełniła wszystkie braki z pełnych magazynów w Białej Podlaskiej.

W nocy z 14 na 15 września otrzymała nagły rozkaz z Kowla od gen. Trojanowskiego przesunięcia się do rejonu Brześcia w celu wzmocnienia załogi tej twierdzy. Pułkownik T. Zieleniewski miał obiekcje, czy gen. Trojanowski, jako dowódca terytorialny, miał prawo dysponować jednostkami Armii "Modlin". Nie chcąc jednak być bezczynnym i nie mając żadnej łączności z dowódcą Armii, wydał rozkazy do wymarszu na Brześć o świcie 15 września. Artyleria, która otrzymała rozkaz już 14 września wieczorem, podjęła natychmiast marsz nocny. Ale zanim przygotowano dalsze rozkazy, przybył do Piszczaca dowódca Armii gen. Emil Krukowicz-Przedrzymirski i sytuacja uległa radykalnej zmianie. Dywizja otrzymała rozkaz wymarszu na Włodawę. 17 września dywizja bezskutecznie atakowała oddziały niemieckie we Włodawie. Następnie ruszyła wraz z całym Frontem Północnym na południe 19 września w rejonie Majdanu Ostrowskiego koło Wojsławic jej resztki zostały włączone do składu 41 DP (rez.).

[edytuj] Ordre de Bataille i obsada personalna

W nawiasach podano nazwy jednostek mobilizujących oddziały i pododdziały 33 DP (rez.).

• Kwatera Główna 33 DP (rez.) (Dowództwo Brygady KOP "Grodno")
  • dowódca dywizji - płk. dypl. Tadeusz Zieleniewski
  • dowódca Piechoty Dywizyjnej – płk Stefan Biestek
  • dowódca Artylerii Dywizyjnej – płk Bolesław Dziubiński
  • dowódca Kawalerii Dywizyjnej – rtm. Stanisław Kowalewski
  • szef sztabu – ppłk dypl. Władysław Niewiarowski
    • oficer operacyjny – kpt. dypl. Stanisław Piwowarczyk
    • oficer informacyjny – kpt. Stefan Wierzyński
    • dowódca łączności – mjr Jarosz
• 133 Pułk Piechoty (rezerwowy) (Pułk KOP "Wilno")
  • dowódca pułku – płk Antoni Wandtke
  • adiutant – kpt. Kazimierz Żyliński
  • I batalion (Batalion KOP "Nowe Święciany") – kpt. Stanisław Romecki
  • II batalion (Batalion KOP "Niemenczyn") – mjr Olgierd Wojdatt
  • III batalion (Batalion KOP "Troki") – kpt. Jan Artiuch
• 134 Pułk Piechoty (rezerwowy) (Batalion KOP "Orany")
  • dowódca pułku - ppłk Erwin A. Wolanek
  • adiutant – kpt. Kazimierz Grzybowski
  • I batalion (Batalion KOP "Orany") – mjr Tadeusz Hordt
  • II batalion (Batalion KOP "Sejny") – kpt. Stanisław Zmarz
  • III batalion (Batalion KOP "Suwałki") – kpt. Adolf Pawlikowski
• 135 Pułk Piechoty (rezerwowy) (Centralna Szkoła Podoficerów KOP)
  • dowódca pułku – ppłk dypl. Tadeusz Tabaczyński
  • adiutant -
  • I batalion – mjr Stanisław Nowicki
  • II batalion – mjr Sulima-Zawisza
  • III batalion – kpt. Jan Konopka
• 32 Pułk Artylerii Lekkiej (rezerwowy) (32 Dywizjon Artylerii Lekkiej)
  • dowódca pułku – ppłk dypl. Tadeusz Fabiszewski
  • adiutant – por. Chołodziński
  • I dywizjon armat (32 Dywizjon Artylerii Lekkiej) – mjr Walerian Bartkiewicz
  • II dywizjon armat (Dywizjonu Artylerii KOP "Osowiec") – mjr Jan Walasek
  • III dywizjon haubic (32 Dywizjon Artylerii Lekkiej) – mjr Władysław Passendorfer
• 43 Batalion Saperów (Kompania Saperów KOP "Grodno")
  • dowódca batalionu – kpt. Edward Herman
• Kompania Telefoniczna Nr 44 (Kadra 3 Batalionu Telegraficznego)
  • dowódca kompanii – kpt. Arczyński
• Pluton Łączności Kwatery Głównej Nr 44 (Kadra 3 Batalionu Telegraficznego)
  • dowódca plutonu – ppor. Burawski
• Pluton Radio Nr 44 (Pułk Radiotelegraficzny w Warszawie)
  • dowódca plutonu – ppor. Bieńkowski
• Drużyna Parku Łączności Nr 44 (Pułk Radiotelegraficzny w Warszawie)
• Szwadron Kawalerii Dywizyjnej (Szwadron KOP "Olkienniki")
  • dowódca szwadronu - rtm. Stanisław Kowalewski
• Samodzielny Patrol Meteorologiczny Nr 32 (32 Dywizjon Artylerii Lekkiej)
• Sąd Polowy Nr 34 (Dowództwo Brygady KOP "Grodno")
  • szef sądu – mjr Wincenty Skrzywan
  • sędzia – por. rez. – Tadeusz Bobiński
  • sędzia – ppor. rez. – Lucjan Michalczyk

[edytuj] Bibliografia

• Tadeusz Jurga: Wojsko Polskie : krótki informator historyczny o Wojsku Polskim w latach II wojny światowej. 7, Regularne jednostki Wojska Polskiego w 1939 : organizacja, działania bojowe, uzbrojenie, metryki związków operacyjnych, dywizji i brygad. Warszawa : Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej 1975.
• Nazarewicz Jerzy, Działalność sądów wojennych w wojnie obronnej Polski 1939 r., Wojskowy Przegląd Historyczny Nr 1 (87) z 1979 r., s. 114,

[edytuj] Zobacz też