3 Batalion Pancerny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
3 Batalion Pancerny
Znak pancerny.svg
Odznaka 3 Batalionu Pancernego.JPG
Znak pancerny i odznaka batalionu
Historia
Państwo Polska II Rzeczpospolita
Sformowanie 1935
Rozformowanie 1939
Tradycje
Święto 7 sierpnia[a]
Dowódcy
Ostatni ppłk Julian Głowacki
Organizacja
Dyslokacja Warszawa[b]
Podporządkowanie 1 Grupa Pancerna (II RP)
Rodzaj wojsk Broń pancerna
Rodzaj sił zbrojnych Wojska lądowe

3 Batalion Pancerny (3 bpanc) – pododdział broni pancernych Wojska Polskiego II RP, Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie i Armii Krajowej.

Formowanie i zmiany organizacyjne[edytuj | edytuj kod]

W 1933, w garnizonie Warszawa, sformowany został 3 Batalion Czołgów i Samochodów Pancernych. Batalion powstał z połączenia 1 Dywizjonu Samochodowego z I batalionem 3 Pułku Pancernego, który przeniesiony został z Twierdzy Modlin do Warszawy. Dowództwo batalionu miesiło się początkowo przy ul. Górczewskiej 44a, a następnie przeniesione zostało na Marymont, gdzie zajęło obiekty po Szkole Gazowej. Na ulicy Górczewskiej pozostały Warsztaty, natomiast część pododdziałów stacjonowała w Forcie Wola. 26 lutego 1935 jednostka przemianowana została na 3 Batalion Pancerny.

15 lipca 1939 na ewidencji batalionu znajdowało się 56 czołgów 7 TP, w tym 7 dwuwieżowych oraz 213 samochodów ciężarowych, 31 samochodów specjalnych, 20 samochodów osobowych, 4 ciągniki, 12 przyczep i 102 motocykle.

Mobilizacja 1939[edytuj | edytuj kod]

3 bpanc był jednostką mobilizującą. W sierpniu 1939, w mobilizacji alarmowej, w grupie jednostek oznaczonych kolorem czarnym, wystawił:

7TP -czołg podstawowy batalionu
Znaki taktyczne malowane na czołgach lekkich i rozpoznawczych
Znaki taktyczne malowane na pojazdach pancernych
  • Batalion Czołgów Lekkich Nr 1 (7 TP)
  • Kolumna Samochodów Osobowych Nr 11
  • Kolumna Samochodów Sanitarnych Typ I Nr 101 (Fiat 621)
  • Kolumna Samochodów Ciężarowych Typ I Nr 151 (Fiat 621)
  • Kolumna Samochodów Ciężarowych Typ I Nr 152 (Ursus)
  • Kolumna Samochodów Ciężarowych Typ II Nr 153 (Berliet) - dowódca por. Jerzy Laskowski
  • Kolumna Samochodów Ciężarowych Typ II Nr 154 - dowódca por. rez. Ignacy Jabłoński
  • Kolumna Samochodów Ciężarowych Typ II Nr 155
  • Polowa Rozlewnia MPS Nr 11

w I rzucie mobilizacji powszechnej

  • Kolumna Samochodów Osobowych Kwatery Głównej NW
  • Kolumna Samochodów Osobowych M.S.Wojsk.
  • Kolumna Samochodów Osobowych Nr 12
  • Kolumna Samochodów Osobowych i Sanitarnych w Kraju Nr 1
  • Kolumna Samochodów Ciężarowych w Kraju Nr 11
  • Kolumna Samochodów Sanitarnych PCK Typ I Nr 102 (Fiat 614) dowódca: kpt. Stanisław Marczewski.
  • Kolumna Samochodów Ciężarowych Typ II Nr 156
  • Czołówka Reperacyjna Nr 11 [1]

w II rzucie mobilizacji powszechnej

  • Park Stały Broni Pancernych Nr 11[2] [3]
  • Ośrodek Zapasowy Broni Pancernych Typ I Nr 1 w Warszawie

Wymienione wyżej pododdziały przydzielone zostały dowódcom broni pancernych i szefom służby zdrowia poszczególnych związków operacyjnych, a pozostające na obszarze kraju - szefowi służby samochodowej Okręgu Korpusu Nr I.

3 Batalion Pancerny w Polskich Siłach Zbrojnych na Zachodzie i Armii Krajowej[edytuj | edytuj kod]

Na początku 1940 w Cairanne we Francji, w składzie Centrum Wyszkolenia Broni Pancernych, zorganizowany został zalążek 3 Batalionu Pancernego pod dowództwem kpt. Mariana Warpechowskiego. 20 maja zalążek batalionu wszedł w skład Zgrupowania Pancernego pod dowództwem ppłk. dypl. Antoniego Korczyńskiego. Na bazie liczącego cztery bataliony czołgów Zgrupowania Pancernego miała być sformowana brygada czołgów lekkiej dywizji zmechanizowanej. W trzeciej dekadzie maja uzyskano zgodę władz francuskich na organizację Brygady Lekkiej Mechanicznej, wkrótce przemianowanej na 10 Brygadę Kawalerii Pancernej. W skład brygady weszły 1 i 2 Bataliony Czołgów, które utworzyły Pułk Czołgów. Zawiązki 3 i 4 batalionu pozostały na południu Francji w składzie Oddziałów Pancerno-Motorowych pod dowództwem gen. bryg. Bronisława Regulskiego. Jednostka nie wzięła udziału w kampanii francuskiej 1940 lecz przegrupowana została nad wybrzeże Atlantyku. 24 czerwca w porcie Saint-Jean-de-Luz została zaokrętowana na MS "Batory" i tego samego dnia ewakuowana do Wielkiej Brytanii.

Renault UE

Na początku sierpnia 1941 w Alyth, w hrabstwie Perthshire (Szkocja), w składzie 1 Pułku Czołgów, sformowana została Kadra III Batalionu Czołgów. Podstawę dla formowania kadry batalionu stanowił rozkaz Naczelnego Wodza z 27 czerwca 1941, natomiast bazę szwadron czołgów wyłączony ze składu 1 Dywizjonu Rozpoznawczego. Szwadron był pododdziałem czołgów jedynie z nazwy, gdyż na jego wyposażeniu znajdowały się jedynie transportery opancerzone Renault UE. Zgodnie z etatem kadra liczyć miała 33 oficerów i 109 podoficerów. Rozwinięcie kadry w batalion nastapić miało po wcieleniu ochotników z Ameryki Południowej.

20 września 1941 1 Pułku Czołgów przeformowany został w 16 Brygadę Czołgów, a Kadra III Batalionu Czołgów przemianowana na 67 Batalion Czołgów. 15 stycznia 1942 na ewidencji batalionu znajdowało się 34 oficerów i 587 szeregowców.

13 sierpnia 1942 16 Brygada Czołgów przeformowana została w 16 Brygadę Pancerną, a 67 Batalion Czołgów w 3 Pułk Pancerny.

Information icon.svg Osobny artykuł: 3 Pułk Pancerny (PSZ).

Jesienią 1941 w okupowanej Warszawie byli żołnierze służby stałej i rezerwy 3 Batalionu Pancernego zorganizowali w konspiracji oddział broni pancernej, który otrzymał nazwę VI Zgrupowania III Rejonu I Obwodu Śródmieście. Batalion walczył w powstaniu warszawskim. 20 września 1944 włączony został w skład 72 Pułku Piechoty AK.

Information icon.svg Osobny artykuł: Batalion Golski.

Dowódcy[edytuj | edytuj kod]

Symbole batalionu[edytuj | edytuj kod]

Sztandar

Zarządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z 25 marca 1938 nadano batalionowi sztandar. Jak wszystkie sztandary broni pancernych, posiadał on ujednoliconą prawą stronę płatu. Zamiast numeru oddziału, na białych tarczach między ramionami krzyża kawaleryjskiego występował Znak Pancerny. Znak ten umieszczony był również na przedniej ściance podstawy orła.

Na lewej stronie płatu sztandaru umieszczono[4]:

  • w prawym górnym rogu — wizerunek Matki Boskiej Częstochowskiej
  • w lewym górnym rogu — wizerunek św. Michała
  • w prawym dolnym rogu — godło Warszawy
  • w lewym dolnym rogu — odznaka honorowa 3 batalionu pancernego

Uroczyste wręczenie sztandaru odbyło się 26 maja 1938 na Polu Mokotowskim w Warszawie. Sztandar wręczył reprezentujący Prezydenta RP i Naczelnego Wodza — minister Spraw Wojskowych gen. dyw. Tadeusz Kasprzycki.

Odznaka

Wzór odznaki zatwierdzony został Dz.Rozk.MSWoj. nr 16 poz. 192 z 14 grudnia 1937. Stanowił ją srebrny krzyż maltański pokryty czarną emalią. Pośrodku sylwetką czołgu na pomarańczowym tle otoczona kołem zębatym[5]..

Brak jest danych o autorze projektu odznaki. Odznaki wykonywane były wersjach: oficerskiej – emaliowanej i żołnierskiej – srebrzonej, bez emalii. Spotykane są również odznaki z emaliowanym na czarno krzyżem, lecz bez pomarańczowego tła.

Znaki taktyczne na czołgach
Czołgi batalionu posiadały specjalne oznakownie. To okrąg z sylwetką żubra. Kompanie posiadały swoje kolory: biały, żółty i błękitny. Plutonu w kompanii oznaczano dodatkowo jedną, dwiema lub trzema pionowymi kreskami, które u dowódców połączone były u dołu poziomym pasem.

Uwagi

  1. Rocznica wydania rozkazu o sformowaniu 3 Pułku Pancernego
  2. Dowództwo stacjonowało w Fort W Twierdzy Warszawa

Przypisy

  1. Rajmund Szubański czołówki reparacyjne nazywa czołówkami naprawczymi. W pracy Piotra Zarzyckiego brak informacji na temat formowania czołówki przez 3 bpanc.
  2. Marian Żebrowski: Zarys historii... s.385
  3. W pracy Piotra Zarzyckiego brak informacji na temat formowania czołówki przez 3 bpanc.
  4. Marian Żebrowski: Zarys historii polskiej broni pancernej 1918 - 1947. s. 258-271
  5. Zdzisław Sawicki: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945.... s. 313.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Rajmund Szubański, Zarys historii wojennej pułków polskich w kampanii wrześniowej, zeszyt 37 3 Batalion Pancerny, Oficyna Wydawnicza "Ajaks", Pruszków 1995, ISBN 83-85621-51-2
  • Rajmund Szubański: Polska broń pancerna 1939. Warszawa: Wydaw. Min. Obrony Narodowej, 1989.
  • Adam Jońca: Wrzesień 1939 : pojazdy Wojska Polskiego : barwa i broń. Warszawa: Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, 1990.
  • Jan Tarczyński, Krzysztof Barbarski, Adam Jońca: Pojazdy w Wojsku Polskim = Polish Army vehicles : 1918-1939. Pruszków: Oficyna Wydawnicza "Ajaks" ; Londyn : Komisja Historyczna b. Sztabu Głównego PSZ, 1995. ISBN 83-85621-57-1.
  • Piotr Zarzycki, Plan mobilizacyjny "W", Wykaz oddziałów mobilizowanych na wypadek wojny, Pruszków 1995, ISBN 83-85621-87-3
  • Juliusz S. Tym, 1. Dywizja Pancerna. Organizacja i wyszkolenie, Wydawnictwo ZP Grupa Sp. z o.o., ISBN 978-83-61529-27-9
  • Marian Żebrowski: Zarys historii polskiej broni pancernej 1918 - 1947. Zarząd Zrzeszenia Kół Oddziałowych Broni Pancernych. Londyn 1971
  • Zdzisław Sawicki, Adam Wielechowski: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918-1939: Polskie Siy Zbrojne Na Zachodzie. Warszawa: Pantera Books, 2007. ISBN 83-204-3299-5.