3 Brygada Ochrony Pogranicza

3 Brygada Ochrony Pogranicza - wielka jednostka piechoty Korpusu Ochrony Pogranicza.

Brygada sformowana została październiku 1924 r. Podstawę organizacji brygady stanowił rozkaz L. dz. 12044/O.de B./24 szefa Sztabu Generalnego z dnia 27 września 1924 r.

Podstawowym zadaniem brygady była ochrona pasa granicznego z ZSRR na terenie ówczesnej Ziemi Wileńskiej, od granicy z Łotwą na północy do m. Raków (wyłącznie) na południu.

Struktura organizacyjna brygady w 1924 r.

• Dowództwo 3 Brygady Ochrony Pogranicza w Wilejce
• 5 Batalion Graniczny w m. Łużki (powiat dziśnieński)
• 6 Szwadron w m. Łużki
• 7 Batalion Graniczny w m. Podświle (powiat dziśnieński)
• 7 Szwadron w m. Podświle
• 1 Batalion Graniczny w m. Budsław (powiat duniłowicki)
• 1 Szwadron w m. Budsław
• 10 Batalion Graniczny w m. Krasne (powiat wilejski)
• 8 Szwadron w m. Krasne

Z dniem 1 stycznia 1926 r. przeprowadzone zostały zmiany w podziale administracyjnym kraju: gmina Krasne wyłączona została z powiatu wilejskiego i włączona do nowopowstałego powiatu mołodeczańskiego, powiat duniłowicki przemianowany został na powiat postawski, gmina Budsław wyłączona została z powiatu postawskiego i włączona do powiatu wilejskiego.

Z dniem 20 stycznia 1926 weszła w życie ustawa z dnia 22 grudnia 1925 r. w sprawie utworzenia województwa wileńskiego. W skład województwa włączone zostały między innymi powiaty: bracławski, postawski i wilejski.

Z dniem 22 stycznia 1926 r. przeprowadzone zostały także zmiany w województwie nowogródzkim. Między innymi gmina Iwieniec wyłączona została z powiatu stołpeckiego i włączona do powiatu wołożyńskiego. Od tej pory obszar działania brygady obejmował wschodnie powiaty województwa wileńskiego oraz powiat wołożyński z województwa nowogródzkiego.

W 1926 w strukturze brygady zorganizowana została szkoła podoficerska dla niezawodowych podoficerów piechoty.

Latem 1927 w składu 2 Brygady OP wyłączone zostały 6 Batalion Graniczny i 2 Szwadron z Iwieńca i podporządkowane dowódcy 3 Brygady OP. Ponadto w skład brygady wszedł nowopowstały 28 Batalion Odwodowy w Wołożynie. Natomiast z dwóch batalionów granicznych (5 i 7) oraz dwóch szwadronów kawalerii (6 i 7) sformowana została 3 Półbrygada Ochrony Pogranicza.

Struktura organizacyjna brygady w dniu 31 XII 1927 r.

• Dowództwo 3 Brygady Ochrony Pogranicza w Wilejce
• 3 Półbrygada Ochrony Pogranicza w m. Głębokie
• 1 Batalion Graniczny w m. Budsław
• 1 Szwadron w m. Budsław
• 10 Batalion Graniczny w m. Krasne
• 8 Szwadron w m. Krasne
• 6 Batalion Graniczny w m. Iwieniec
• 2 Szwadron w m. Iwieniec
• 28 Batalion Odwodowy w m. Wołożyn
• Szkoła Podoficerów Niezawodowych

Latem 1928 zlikwidowana została szkoła podoficerska. W jej miejsce, oraz w miejsce identycznych szkół funkcjonujących w pozostałych brygadach, utworzony został Batalion Szkolny KOP w twierdzy Osowiec. Natomiast przy 1 Batalionie Granicznym utworzony został Ośrodek Wyszkolenia Pionierów 3 Brygady OP.

Po dwóch latach, latem 1929 r., brygada została rozformowana. Z dwóch batalionów (6 i 28) oraz jednego szwadronu kawalerii (2) utworzony został Pułk KOP "Wołożyn" i podporządkowany dowódcy 2 Brygady OP, przemianowanej na Brygadę KOP "Nowogródek". 3 Półbrygada Ochrony Pogranicza przemianowana została na Pułk KOP "Głębokie". Z pozostałych dwóch batalionów (1 i 10) oraz dwóch szwadronów (1 i 8) sformowany został Pułk KOP "Wilejka". Oba pułki podporządkowane zostały dowódcy 6 Brygady OP, przemianowanej na Brygadę KOP "Wilno".

Dowódcy brygady

• płk rez. pow. do sł. czyn. Kazimierz Rumsza (X 1924 - V 1926)
• płk piech. Jan Skorobohaty-Jakubowski (V 1926 - XI 1927)
• płk piech. Wincenty Nowaczyński (XI 1927 - VII 1929 → dowódca 1 Brygady OP)

Bibliografia

• Jerzy Prochwicz, Korpus Ochrony Pogranicza w przededniu wojny, Część I. Powstanie i przemiany organizacyjne KOP do 1939 r., Wojskowy Przegląd Historyczny Nr 3 (149) z 1994 r., s. 148-160