3 Pomorska Dywizja Piechoty

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy 3 Pomorskiej Dywizji Piechoty. Zobacz też: 3 Dywizja Piechoty - inne dywizje piechoty z numerem 3.
3 Dywizja Piechoty
Historia
Państwo  Polska
Sformowanie 1944
Rozformowanie 1962
Nazwa wyróżniająca Pomorska
Patron Romuald Traugutt
Tradycje
Nadanie sztandaru 30 maja 1944[1]
Tradycje jednostki kontynuuje lub kontynuowały 3 Pomorska Dywizja Zmechanizowana
3 Brygada Zmechanizowana
Dowódcy
Pierwszy gen. bryg. Stanisław Galicki
Ostatni płk Jan Piróg
Działania zbrojne
Bitwa o Kołobrzeg
Organizacja
Numer JW 1253[2]
Dyslokacja Lublin
Podległość 1 Korpus Polski w ZSRR
1 Armia Polska w ZSRR
1 Armia WP (do 1945)
Lubelski OW (do 1949)
Warszawski OW (do 1951)
9 Korpus Piechoty (do 1952)
9 Korpus Armijny (do 1956)
Warszawski OW (do 1963)
Rodzaj wojsk piechota
Rodzaj sił zbrojnych Wojska lądowe
Skład 7 pułk piechoty
8 pułk piechoty
9 pułk piechoty
3 pułk artylerii lekkiej

3 Pomorska Dywizja Piechoty im. Romualda Traugutta (3 DP) - związek taktyczny piechoty ludowego Wojska Polskiego.

Formowanie[edytuj | edytuj kod]

3 Dywizja Piechoty została sformowana w Sielcach w okresie styczeń-marzec 1944 na podstawie rozkazu Nr 95 dowódcy 1 Korpusu Polskich Sił Zbrojnych w ZSRR z 27 grudnia 1943 według etatów Nr 04/500-04/215. 16 marca 1944 dywizja weszła w skład 1 Armii Polskiej w ZSRR.

26 marca 1944 żołnierze dywizji złożyli w m. Lebowo n. Oką uroczystą przysięgę wojskową[3].

Skład organizacyjny[edytuj | edytuj kod]

Działania bojowe[edytuj | edytuj kod]

W styczniu 1944 3 Dywizja Piechoty przegrupowana została w rejon Smoleńska , gdzie weszła w skład 1 Armii WP. W jej składzie uczestniczyła w wyzwoleniu ziem polskich oraz w operacji berlińskiej.

Szlak bojowy rozpoczęła od walk na przyczółku warecko-magnuszewskim w sierpniu 1944.

Niosąc we wrześniu 1944 pomoc powstańczej Warszawie, walczyła na przyczółku przy ul. Solec (z 873 żołnierzy, którzy przeprawili się na lewy brzeg Wisły, zginęło 485).

W styczniu 1945 uczestniczyła w walkach o Warszawę, zdobyła Bydgoszcz, przełamała Wał Pomorski w rejonie Jastrowia oraz brała udział w zdobywaniu Kołobrzegu[1].

Po ustawieniu słupów granicznych nad Odrą, dywizja zakończyła szlak bojowy walkami na polach Brandenburgii. 4 maja osiągnęła Neuwerder[1].

Rozkazem Nr 078 Naczelnego Dowództwa Armii Czerwonej z dnia 4 maja 1945 r. otrzymała nazwę wyróżniającą „Pomorska”[4][5].

Na podstawie rozkazu Nr 130 Naczelnego Dowódcy Wojska Polskiego z 21 maja 1945 roku dywizja została odznaczona Orderem Krzyża Grunwaldu II klasy.

W końcu maja 1945 jednostki 3 Dywizji Piechoty rozpoczęły drogę powrotną do kraju.

1 armia lwp.png Forsowanie odry 1 1945.png Forsowanie odry 2 1945.png Forsowanie odry 3 1945.png
Wal pomorski 1945.png Kanal hohenzollernow 1945.png Operacja berlin 1 1945.png Operacja berlin 2 1945.png

Okres powojenny[edytuj | edytuj kod]

W czerwcu 1945 roku po zakończeniu służby okupacyjnej w Niemczech dywizja powróciła do kraju. Weszła w podporządkowanie Okręgu Wojskowego Lublin[6]. Jej sztab rozlokował się w Lublinie. Wojska dywizji zostały wykorzystane do walki ze zbrojnym podziemiem (w tym do walki z UPA).

W związku z ogólną reorganizacją Wojsk Polskiego rozkazem Nr 046/Org. Naczelnego Dowódcy WP z 27 lutego 1946, dowódca Okręgu Wojskowego Nr VII - do dnia 31 marca 1946 przeniósł dywizję istniejącą według etatów 04/500 - 04/512 - na etaty Nr 2/50 - 2/56 o stanie osobowym 5197 wojskowych i 35 kontraktowych. Część "wojennych" oddziałów rozformowano (m.in. batalion szkolny, kompanię zwiadu, batalion sanitarny).

Od 26 lutego do 14 czerwca 1946 Dywizja Piechoty ponownie przystąpiła do akcji przesiedlania ludności ukraińskiej z powiatu Tomaszów Lubelski.

W połowie czerwca 1946 dowództwo i sztab 3 DP, wspólnie z pododdziałami dowodzenia, dyslokowano z Lublina do Zamościa.

Rozkazem Naczelnego Dowódcy WP Nr 0208/Org. z 22 listopada 1946 przeformowano dywizję na nowe etaty DP typu B (5015 wojskowych i 51 pracowników kontraktowych). Zmniejszono stan osobowy pułków piechoty z 1310 żołnierzy do 1249 żołnierzy. Korekty etatów dokonano rozkazem Naczelnego Dowódcy WP Nr 052/Org. z 17 lutego 1947 (4500 żołnierzy)

W celu wprowadzenia jednolitej struktury organizacyjnej w dywizjach piechoty WP rozkazem Dowódcy Wojsk Lądowych z 30 października 1948 przeprowadzono reorganizację 3 Dywizji Piechoty przenosząc ją na nowe etaty Nr 2/76 , 2/77 , 2/78 , 2/79 , 2/80 i 2/81 (o stanie osobowym 3697 wojskowych i 25 kontraktowych).

Na podstawie rozkazu Nr 0046/Org. Ministra Obrony Narodowej z 30 marca 1949 dowódca 3 DP przekazał dowódcy 14 DP 9 Pułk Piechoty z Hrubieszowa, a od 14 DP przyjął 45 Pułk Piechoty z Siedlec.

Rozkazem MON Nr 0200/Org. z 14 września 1949 przeformowano 3 Dywizję Piechoty na nowe etaty Nr 2/94 do 2/99 (4050 wojskowych i 28 pracowników kontraktowych). W tym samym czasie sztab dywizji i 20 bł powrócił z Zamościa do Lublina (ul. Uniwersytecka 3).

Medal okolicznościowy 3 DP
awers
awers

Rozkazem MON Nr 0099/Org. z 2 września 1950 nakazano przeformować dywizję na etat Terytorialnej Dywizji Piechoty. Już w marcu 1951 zrezygnowano z tego zamiaru i przeniesiono dywizję na etaty dywizji piechoty typu B "konna mała"[7].

Jesienią 1952 dywizja przyjęła w podporządkowanie z rozwiązywanej 25 DP 83 Pułk Piechoty z Chełma. W krótkim czasie 83 pp jednak rozwiązano.

W połowie lat 50. sztab dywizji przedyslokowano z Lublina do Siedlec, by kilka lat później powrócić do Lublina. Jednocześnie rozkaz MON Nr 0026/Org. z 4 września 1956 rozformowuje dywizyjny batalion łączności, a nakazuje przyjąć w podporządkowanie lubelski 53 Batalion Łączności rozformowywanego 9 KA.

Wiosną 1957 roku dywizja została zreorganizowana i otrzymała etaty dywizji piechoty typu B[8][9]

Na podstawie zarządzenia Nr 023/Org. szefa Sztabu Generalnego WP z 7 marca 1962 roku 3 DP została przeformowana w 9 Dywizję Zmechanizowaną i skadrowana[10].

Skład i rozmieszczenie (1949)[edytuj | edytuj kod]

dowództwo - Zamość

  • 7 pułk piechoty - Lublin
  • 8 pułk piechoty - Zamość
  • 9 pułk piechoty - Hrubieszów
  • 5 pułk artylerii lekkiej - Chełm
  • 3 dywizjon artylerii przeciwpancernej - Lublin
  • 4 batalion saperów - Zamość

W składzie 9 Korpusu Armijnego[edytuj | edytuj kod]

Dowództwo - Lublin

  • 7 pułk piechoty - Lublin
  • 8 pułk piechoty - Hrubieszów
  • 45 pułk piechoty - Siedlce
  • 5 pułk artylerii lekkiej - Chełm
  • 3 dywizjon artylerii przeciwpancernej - Hrubieszów
  • 18 dywizjon artylerii przeciwlotniczej - Lublin
  • 20 batalion łączności - Lublin
  • 4 batalion saperów - Tomaszów Maz.

Dowódcy[edytuj | edytuj kod]

Romuald Traugutt, patron 3 DP
  • gen. bryg. Stanisław Galicki (1 I - 1 XI 1944)
  • gen. bryg. Stanisław Zajkowski (1 XI 1944 - X 1945)
  • płk Władysław Mikołajczak (cz.p.o. X 1945 - I 1946)
  • gen. bryg. Mieczysław Melenas (I 1946 - I 1948)
  • płk Leon Sikorski (I - VII 1948)
  • ppłk/płk Wilhelm Stanisław Zitta (VII - X 1948)
  • płk Narcyz Rudziński (XI 1948 - XII 1949)
  • płk Józef Bielecki (I 1950 - VII 1951)
  • płk Dymitr Szarówka (VII - IX 1950)
  • płk Wacław Zwierzański (IX 1951 - XII 1953)
  • płk Michał Pazowski (I 1954 - XII 1955)
  • płk Jan Piróg (XII 1955 - XI 1956)
  • płk Jan Wyderkowski (XI 1956 - I 1958)
  • płk dypl. Florian Siwicki (I 1958 - III 1961)
  • płk Jan Piróg (III 1961 - III 1962)

Sztandar dywizji[edytuj | edytuj kod]

Sztandar dywizyjny ufundowany został przez Związek Patriotów Polskich i wreczony 30 maja 1944 roku w Przebrażu koło Kiwerc. W czasie uroczystości gen. Zygmunt Berling wręczył sztandar gen. Stanisławowi Galickiemu. Dowódca dywizji złożył w imieniu żołnierzy przyrzeczenie: "Przyrzekam, że sztandar ten nigdy nie wypadnie z naszej ręki...". W uroczystości wzięła udział delegacja KRN[11].

Opis sztandaru:
Płat o wymiarach 101 x 92 cm, obszyty z trzech stron żółtą frędzlą, przymocowany do drzewca za pomocą pręta stalowego i dziewięciu kółek. Drzewce z jasnego, politurowanego drewna z dwóch części skręcanych za pomocą okuć stalowych. Głowica w kształcie orła wspartego na cokole skrzynkowym z napisem: "3 Dywizja Piechoty im. R. Traugutta". Wstążka Orderu Krzyża Grunwaldu przyszyta przy płacie sztandaru[11].

Strona główna:
Czerwony krzyż kawalerski, pola między ramionami krzyża białe. Pośrodku aplikowany i haftowany białą nicią orzeł w otoku wieńca laurowego. Wieniec aplikowany z żółtego jedwabiu i haftowany żółtym i brązowym jedwabiem. Na ramionach krzyża haftowane białą nicią napisy: "HONOR I OJCZYZNA" i "ZA NASZĄ I WASZĄ WOLNOŚĆ". Na białych polach haftowane ponad gałązkami lauru białą nicią cyfry i inicjały pułków wchodzących w skład dywizji: "7 P.P."; "8 P.P."; „9 P.P." i "3 P.A.L."[11].

Strona odwrotna:
Czerwony krzyż kawalerski. Poła między ramionami krzyża białe. Pośrodku, na aplikowanym białym kole, haftowana podobizna Romualda Traugutta, w otoku wieńca laurowego, haftowanego jak na stronie głównej. Pod wizerunkiem, w półokrąg, haftowany białą nicią napis: "3 DYWIZJA PIECHOTY IM. R. TRAUGUTTA". Na dwu białych polach haftowane białą nicią daty: "1863"; "1944.26.III"[a] oraz gałązki laurowe[11].

Tradycje[edytuj | edytuj kod]

Pomnik w Ostrołęce upamiętniający walki Dywizji na przyczółku warecko-magnuszewskim
Tablica upamiętniająca 3 Pomorską Dywizje Piechoty im. Romualda Traugutta i jej walki o wyzwolenie Warszawy w 1944 r., znajdująca się w Al. Jerozolimskich w Warszawie

Tradycje 3 Dywizji Piechoty kontynuowała 3 Brygada Zmechanizowana Legionów im. Romualda Traugutta z Lublina, wchodząca w skład 1 Warszawskiej Dywizji Zmechanizowanej im. Tadeusza Kościuszki.

Uwagi

  1. data przysięgi dywizji

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Stanisław Komornicki: Wojsko Polskie: krótki informator historyczny s. 136 - 139
  2. Rozkaz organizacyjny Naczelnego Dowódcy WP Nr 053/Org. z 30.03.1946 roku
  3. Stanisław Komornicki: Wojsko Polskie: krótki informator historyczny s.136 - 139
  4. Rozkaz ogólny Nr 0188 dowódcy 1 armii WP z dnia 6 maja 1945 r. o odznaczeniu i nadaniu miana przez Radę Najwyższą ZSRR związkom i jednostkom 1 armii WP.
  5. Kazimierz Sobczak [red.]: Encyklopedia II wojny światowej. s. 36.
  6. Rozkaz Naczelnego Dowódcy WP Nr 00510 z 5 września 1945 roku
  7. Jerzy Kajetanowicz: Polskie wojska lądowe 1945-1960.... s. 149.
  8. Jerzy Kajetanowicz: Polskie wojska lądowe 1945-1960. s. 311.
  9. Rozkaz organizacyjny MON nr 0025/Org. z 2 kwietnia 1957 roku
  10. Jerzy Kajetanowicz, Polska piechota w latach 1955-1963, Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Oficerskiej Wojsk Lądowych Nr 2 (128), Wrocław 2003, ISSN 1230-5243, s. 177.
  11. 11,0 11,1 11,2 11,3 Wanda Bigoszewska: Sztandary ludowego Wojska Polskiego 1943 - 1974. s. 38 - 40.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Wanda Bigoszewska, Henryk Wiewióra: Sztandary ludowego Wojska Polskiego 1943 - 1974. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1974.
  • Stanisław Komornicki: Wojsko Polskie : krótki informator historyczny o Wojsku Polskim w latach II wojny światowej. 1, Regularne jednostki ludowego Wojska Polskiego : formowanie, działania bojowe, organizacja, uzbrojenie, metryki jednostek piechoty. Warszawa : Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej Warszawa 1965
  • Kazimierz Sobczak [red.]: Encyklopedia II wojny światowej. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1975.