3 Pułk Artylerii Ciężkiej (II RP)

3 Pułk Artylerii Ciężkiej
Historia
Państwo	II Rzeczpospolita
Sformowanie	1921
Rozformowanie	1939
Patron	Król Stefan Batory
Tradycje
Święto	15 maja
Dowódcy
Ostatni	ppłk Wacław Zielonko-Zielonka
Działania zbrojne
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja	Wilno
Podporządkowanie	3 Grupa Artylerii
Rodzaj wojsk	artyleria
Rodzaj sił zbrojnych	Wojska lądowe

3 Pułk Artylerii Ciężkiej im. Króla Stefana Batorego (3 pac) - oddział artylerii ciężkiej Wojska Polskiego II RP.

Pułk został sformowany w 1921 roku, w garnizonie Wilno, na terenie Okręgu Korpusu Nr III. Od 1929 roku był podporządkowany był dowódcy 3 Grupy Artylerii.

16 października 1936 roku Minister Spraw Wojskowych nadał jednostce nazwę "3 Pułk Artylerii Ciężkiej imienia Króla Stefana Batorego" lecz nie zezwolił żołnierzom pułku na noszenie inicjałów "S.B." na naramiennikach kurtek i płaszczy, w miejsce cyfry "3" .

Pułk w kampanii wrześniowej

Mobilizacja

Armata wz. 29

Pułk był jednostką mobilizującą. Zgodnie z planem mobilizacyjnym "W" sformował:
w mobilizacji alarmowej, w grupie jednostek oznaczonych kolorem zielonym:

• Dywizjon Artylerii Ciężkiej Typ II Nr 19 dla 19 DP
• Pluton Taborów Nr 19 dla 19 DP

w mobilizacji alarmowej, w grupie jednostek oznaczonych kolorem czerwonym:

• Dywizjon Artylerii Ciężkiej Typ II Nr 1 dla 1 DP Leg.
• Pluton Taborów Nr 1 dla 1 DP Leg.
• I Dywizjon 3 Pułku Artylerii Ciężkiej Typ I

od 31 sierpnia 1939 roku, w I rzucie mobilizacji powszechnej:

• Dowództwo 3 Pułku Artylerii Ciężkiej
• Polowy Szpital Weterynaryjny Nr 31

Działania bojowe

W założeniach planu operacyjnego "Zachód" 3 pac miał wejść w skład Armii "Prusy".

Zmobilizowany w alarmie I dywizjon "wojennego" 3 pac w składzie trzech baterii armat 105 mm został skierowany transportami kolejowymi do dyspozycji dowódcy Armii "Prusy", do rejonu Tomaszowa Mazowieckiego.

5 września I dac przydzielony został dowódcy 13 DP. Dywizja przyjęła ugrupowanie obronne w lasach na południe od Ujazdu i na zachód od Tomaszowa Mazowieckiego. Już w czasie marszu na SO dywizjon rejonie Cekanowa został zbombardowany i poniósł duże straty. Część dywizjonu zajęła SO i podjęła walkę z oddziałami pancerno-motorowymi nieprzyjaciela. W walce artyleria poniosła straty sięgające 50 % stanów osobowych i sprzętu. 7 września rozbite oddziały 13 DP zbierały się w lasach Brudzewice. Następnej nocy zarządzono marsz w kierunku Wisły. Rano 11 września resztki dywizjonu dotarły do Cecylówki. Tu kontynuowano bezskuteczną walkę z niemieckimi jednostkami pancernymi. W sytuacji pełnego okrążenia zdecydowano zniszczyć ciężki sprzęt i małymi grupami przebijać się za Wisłę.

Sformowane w mobilizacji powszechnej dowództwo "wojennego" 3 pac i jego II dywizjon 5 września dotarły do Koluszek. Stąd skierowano je do Warszawy.

II/3 pac zajął początkowo stanowiska ogniowe na Pradze. W nocy z 8 na 9 września jego 6 bateria stająca na SO w grodzie zoologicznym poniosła dotkliwe straty. Dywizjon przesunięto da wsparcia Odcinka "Mokotów". Tam walczył do kapitulacji stolicy.

Kadra pułku

Stefan Batory - patron 3 pac

Dowódcy:

• płk Eugeniusz Habich (od X 1921)
• ppłk art. Eugeniusz Habich (1923)
• płk art. Karol Schrötter (od 20 II 1925)
• ppłk Józef Słanarz (p.o. VIII - XII 1930)
• ppłk art. Wiktor Jan Hein (od 16 I 1930)
• płk Bolesław Dziubiński (od 10 VI 1932)
• ppłk art. Wacław Zielonko-Zielonka (VIII - IX 1939)

Oficerowie:

• kpt. dypl. Wojciech Borzobohaty
• kpt. art. Jerzy Kirchmayer
• por. art. Alfred Prager

Obsada personalna we wrześniu 1939

• Dowództwo
  • dowódca - ppłk Wacław Zielonko-Zielonka (VM)
• I dywizjon - mjr Romuald Skupiński
  • 1 bateria - kpt. W. Rogalski.
• II dywizjon - ppłk mgr Józef Lankau (VM)
  • 4 bateria - por. Stanisław Nawrocik
  • 5 bateria - kpt. Mikołaj Kunachowicz
  • 6 bateria - kpt. January Pastuszewski

Oba dywizjony składały się z trzech baterii po cztery działony. Pierwszy dywizjon uzbrojony był w 105 mm armaty wz. 1929, a drugi w 155 mm haubice wz. 1917.

Odznaczeni srebrnym krzyżem Orderu „Virtuti Militari” V klasy

Trąbki bateryjne 2 i 3 kpr. Józef Gajda por. Stefan Krupko plut. Franciszek Łenczowski

ppłk Witold Mirski por. Stanisław Monkielewicz por. Antoni Srokowski por. Hieronim Suszczyński

Symbole pułkowe

Sztandar

24 listopada 1937 roku Prezydent RP, Ignacy Mościcki zatwierdził wzór sztandaru 3 pac . 3 lipca 1938 roku, w Wilnie, marszałek Edward Śmigły-Rydz wręczył dowódcy pułku sztandar ufundowany przez społeczeństwo Wilna i ziem północno-wschodnich Rzeczypospolitej.

Odznaka

Zatwierdzona Dz. Rozk. MSWojsk. nr 27, poz. 346 z 31 sierpnia 1931 roku. Odznakę stanowią dwie skrzyżowane lufy armatnie z wydobywającymi się z nich płomieniami, na które nałożony jest złocony inicjał SB pod królewską koroną. Pod inicjałami złota cyfra i inicjały pułku 3 PAC. Dwuczęściowa - oficerska, wykonana w srebrze. Na rewersie próby srebra, imiennik grawera TF oraz numer. Wymiary: 42x39 mm. Projekt: Stefan Stronhmenger Wykonanie: Teodor Filipski - Wilno

Bibliografia

• Tadeusz Jurga: Obrona Polski 1939. Instytut Wydawnictw PAX. Warszawa 1990
• Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów, Instytut Wydawniczy Pax, Warszawa 1990 ISBN-83-211-1104-1.
• Zdzisław Sawicki: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918-1939: Polskie Siy Zbrojne Na Zachodzie. Pantera Books. ISBN 83-204-3299-5. 
• Karol Lucjan Galster: Księga Pamiątkowa Artylerii Polskiej 1914 - 1939. Londyn: 1975.