3 Pułk Artylerii Lekkiej Legionów

3 Pułk Artylerii Lekkiej Legionów
Historia
Państwo	Polska
Sformowanie	1 lipca 1919
Rozformowanie	23 września 1939
Nazwa wyróżniająca	Legionów
Tradycje
Święto	24 września
Nadanie sztandaru	17 lipca 1938
Dowódcy
Pierwszy	płk Wiktor Poźniak
Ostatni	ppłk Tomasz Nowakowski
Działania zbrojne
wojna polsko-bolszewicka, kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja	Zamość
Podporządkowanie	2 Grupa Artylerii, 3 Dywizja Piechoty Legionów
Rodzaj wojsk	artyleria
Rodzaj sił zbrojnych	Wojska Lądowe

3 Pułk Artylerii Lekkiej Legionów (3 pal Leg.) – oddział artylerii lekkiej Wojska Polskiego II RP.

1 lipca 1919 z połączenia 2 i 9 Pułków Artylerii Polowej zorganizowany został 3 Pułk Artylerii Polowej Legionów. Pułk włączono w skład III Brygady Artylerii. W 1921 ze składu pułku wyłączono i przeniesiono do Włodzimierza dowództwo III dywizjonu oraz 3, 7 i 8 baterię, jako zawiązek nowo powstającego 27 Pułku Artylerii Polowej. Od września 1922 pułk stacjonował w garnizonie Zamość. Święto pułkowe obchodzono 24 września, w rocznicę walki o Brzostowicę w 1920 roku.

Z dniem 1 stycznia 1932 roku oddział został przemianowany na 3 Pułk Artylerii Lekkiej Legionów.

Działania pułku w kampanii wrześniowej 1939

Wobec opóźnionej mobilizacji i działania lotnictwa transporty dywizji przybywały do rejonu koncentracji 3 Dywizji Piechoty Legionów z dużym opóźnieniem. Trzy czwarte sił artylerii dywizyjnej nie zdołało w ogóle przekroczyć Wisły.

6 września dywizja składająca się tylko z 3 batalionów, zorganizowała obronę w rejonie Krasna – Luta – Samsonów, mając jako wsparcie jedynie I dywizjon 3 pal w miejscowości Mokra. 7 września I dywizjon wspierał żołnierzy 3 Dywizji Piechoty Legionów broniących Iłży. 8 września w boju pod Iłżą, po nieudanych próbach przebicia się w stronę Wisły przez pozycje 3 DLek., dywizja została rozbita. Na rozkaz sprzęt dywizjonu został zniszczony przez żołnierzy.

II i III dywizjon 3 pal wyładowały się w rejonie Puław i weszły w skład zgrupowania ppłk. Zygmunta Bierowskiego. Pododdziały pułku zakończyły swój szlak bojowy 23 września w walkach pod Tarnawatką.

Żołnierze 3 pal Leg.

Dowódcy pułku:

• płk Wiktor Poźniak (1919)
• kpt. Rudolf Underka (1919)
• mjr Stanisław Miller (III 1920)
• kpt. Karol Myrek (p.o. do 23 IV 1921)
• ppłk Gotfryd Kellner (23 IV 1921 – V 1925)
• płk Leopold Cehak (V 1925 – I 1930)
• ppłk Jerzy Cegielski (od I 1930)
• płk Wacław Szalewicz (1932)
• płk dypl. Stanisław Tatar (I 1938 – VIII 1939)
• ppłk Tomasz Nowakowski (IX 1939)

Oficerowie pułku:

• ppłk dypl. Karol Hauke-Bosak
• ppłk dypl. Stanisław Rola-Arciszewski
• Witold Tadeusz Andruszewicz-Doliwa
• Andrzej Juliusz Uthke
• Apolinary Żebrowski

Obsada personalna we wrześniu 1939

Dowództwo

• dowódca – ppłk Tomasz Nowakowski
• adiutant – kpt. Mieczysław Dziekoński
• oficer zwiadowczy – por. Stefan Kolańczyk
• oficer łączności – por. Mieczysław Kowalik

I dywizjon (12 armat 75 mm)

Armata 75 mm wz. 1897

• dowódca – mjr Mieczysław Kułakowski
• 1 bateria – por. Jerzy Miernik
• 2 bateria – kpt. Feliks Wojciechowski
• 3 bateria – por. Franciszek Sobecki

II dywizjon (12 armat 75 mm)

• dowódca – mjr Czesław Naruszewicz
• 4 bateria – por. Henryk Korolko
• 5 bateria – kpt. Tadeusz Pietrasiński
• 6 bateria – por. Władysław Arzymanow

III dywizjon (12 haubic 100 mm)

• dowódca – mjr Zygmunt Mucha
• 7 bateria – por. rez. Tomasz Watson
• 8 bateria – kpt. Antoni Fetela
• 9 bateria – por. Zenon Tarasiewicz

W drugim rzucie pułk zmobilizował II dywizjon 51 pal dla 39 DP.

• dowódca – mjr Józef Białły
• 4 bateria – kpt. Edward Leon Klier
• 5 bateria – kpt. Jan Julian Wodnicki
• 6 bateria – kpt. Zbigniew Tadeusz Slęk

Odznaczeni srebrnym krzyżem Orderu „Virtuti Militari” V klasy za wojnę 1918-1920

bomb. Wacław Brzozowski ogn. Kazimierz Bernaszewski kpr. Stefan Hojnacki kpt. Jan Hubel kpt. Adam Epler por. Mieczysław Kominkowski kpt. Jan Kijowski ogn. Teofil Kasprzykowski

por. Kazimierz Krzyżak ppłk Stanisław Miller st. ogn. Józef Misiewicz ppor. Franciszek Mrowec por. August Pacewicz por. Stanisław Podkowiński plut. Władysław Roguski por. Gustaw Smerczak

mjr Józef Słanarz ogn. Bolesław Szulc kpt. Andrzej Uthke plut. Czesław Wiśniewski por. Walenty Wesołowski por. Marian Zajączek por. Apolinary Żebrowski

Symbole pułkowe

Sztandar

16 grudnia 1937 roku Prezydent RP Ignacy Mościcki zatwierdził wzór sztandaru dla 3 pal Leg..

17 lipca 1938 roku, na lotnisku w Zamościu, Marszałek Polski Edward Śmigły-Rydz wręczył dowódcy pułku sztandar ufundowany przez społeczeństwo ziemi zamojskiej. W trakcie ceremonii wręczenia sztandaru odbyła się uroczystość przekazania wojsku broni zakupionej przez gminy powiatu zamojskiego.

Odznaka pułkowa

Zatwierdzona Dz. Rozk. MS Wojsk. nr 27, poz. 307 z 9 października 1928 roku. Odznaka ma kształt równoramiennego krzyża o ramionach pokrytych ciemnozieloną emalią z obramowaniem czarnym. W środkowym polu w kole z wieńca laurowego wpisano cyfrę pułkową. Na ramionach krzyża wpisano daty upamiętniające istnienie pułku 1918 1928 oraz inicjały P.A.P. LEG. Między ramionami krzyża orły z głowic sztandarów na tle proporczyków czarno-zielonych. Trzyczęściowa – oficerska, wykonana w tombaku srebrzonym, emaliowana. Wymiary: 44x44 mm. Wykonanie: Adam Nagalski – Warszawa.

Zobacz też

• Koszary w Zamościu

Bibliografia

• Roman Łoś: Artyleria polska 1914-1939. Wydawnictwo Bellona. Warszawa 1991. ISBN 83-11-07772-X
• Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów, Instytut Wydawniczy Pax, Warszawa 1990 ISBN-83-211-1104-1
• Piotr Zarzycki: Południowe Zgrupowanie Armii "Prusy" we Wrześniu 1939, wyd. Neriton, 2001
• Karol Lucjan Galster: Księga Pamiątkowa Artylerii Polskiej 1914-1939, Londyn, 1975
• Tadeusz Kryska-Karski: Straty Korpusu Oficerskiego 1939-1945, Polska Fundacja Kulturalna, Londyn, 1996
• Zdzisław Sawicki: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918-1939: Polskie Siy Zbrojne Na Zachodzie. Pantera Books. ISBN 83-204-3299-5. 

Linki zewnętrzne

• Galeria – Archiwum Państwowe w Zamościu.