4 Batalion Pancerny

4 Batalion Pancerny
Odznaka 4 Batalionu Pancernego
Historia
Państwo	II Rzeczpospolita
Sformowanie	1935
Rozformowanie	1939
Patron	Jan Karol Chodkiewicz
Tradycje
Święto	1 czerwca
Dowódcy
Ostatni	mjr Karol Krzyżanowski
Organizacja
Dyslokacja	Brześć
Podporządkowanie	3 Grupa Pancerna
Rodzaj wojsk	Broń pancerna
Rodzaj sił zbrojnych	Wojska lądowe

4 Batalion Pancerny (4 bpanc) – pododdział broni pancernych Wojska Polskiego II RP.

Rodowód

W 1930 roku, w garnizonie Brześć został sformowany 1 Dywizjon Samochodów Pancernych. W skład dywizjonu włączono szwadrony samochodów pancernych przy dywizjach kawalerii i przeniesiono je do Brześcia:

• 1 Szwadron Samochodów Pancernych 1 DK przy 10 Pułk Ułanów Litewskich w Białymstoku pod dowództwem rtm. Zygmunta Żukowskiego,
• 2 Szwadron Samochodów Pancernych 2 DK,
• 3 Szwadron Samochodów Pancernych 3 DK przy 15 Pułku Ułanów Poznańskich w Poznaniu pod dowództwem rtm. Franciszka Szystowskiego.

Z dniem 1 września 1931 roku 1 Dywizjon Samochodów Pancernych przeformowany został w 4 Dywizjon Pancerny.

Latem 1935 roku do batalionu przeniesionych zostało dwunastu oficerów: por. piech. Roman Kałuża (35 pp), por. piech. Wojciech Wojsław Dymecki (84 pp), por. piech. Alfred Marchilewicz (2 pp Leg.), por. piech. Bronisław Kołtuniec (44 pp), por. piech. Jan Pyziel (24 pp), por. piech. Eugeniusz Wertyński (34 pp), por. piech. Leszek Franciszek Romański (49 pp), por. kaw. Jerzy Kołokow (16 puł), por. kaw. Karol Smolak (1 psk), por. art. Juliusz Adolf Neyman (5 dak), por. art. Tadeusz Lajourdie (30 pal), por. art. Stanisław Kraiński (18 pal).

Do jesieni 1935 roku, do czasu sformowania 7 Batalionu Pancernego, w skład jednostki wchodziła wydzielona kompania czołgów TK w garnizonie Wilno.

29 lipca 1938 roku jednostka została podporządkowana dowódcy 3 Grupy Pancernej.

Organizacja pokojowa batalionu

Czołg rozpoznawczy TK-3

• dowództwo
• kwatermistrzostwo
• pluton łączności
• 2 kompanie pancerne
• kompania rozpoznawcza
• kolumna samochodowa
• park
• pluton Junackich Hufców

15 lipca 1939 roku na stanie ewidencyjnym batalionu znajdowało się 46 czołgów rozpoznawczych TK-3, dziewięć samochodów pancernych wz. 1934, dwa ciągniki, 129 samochodów ciężarowych, 15 samochodów specjalnych, 17 samochodów osobowych, 47 motocykli i 17 przyczepek.

Mobilizacja batalionu w 1939 roku

Zgodnie z założeniami planu mobilizacyjnego "W" batalion był jednostką mobilizującą. W trzeciej dekadzie marca 1939 roku, w mobilizacji alarmowej, w grupie jednostek oznaczonych kolorem czerwonym: sformował pięć pododdziałów :

• 91 Dywizjon Pancerny dla Nowogródzkiej BK (mjr Antoni Śliwiński)
• 91 Samodzielna Kompania Czołgów Rozpoznawczych dla Armii "Łódź" (kpt. Stanisław Kraiński)
• 92 Samodzielna Kompania Czołgów Rozpoznawczych dla Armii "Łódź" (kpt. Władysław Iwanowski)
• Kolumna Samochodów Sanitarnych PCK Typ I Nr 901 dla Armii "Poznań" (kpt. Jankowski)
• Kolumna Samochodów Ciężarowych Typ I Nr 951 dla Armii "Modlin" (mjr rez. Roman Kulesza)

Od 31 sierpnia 1939 roku, w I rzucie mobilizacji powszechnej, kolejnych pięć pododdziałów:

• Kolumna Samochodów Osobowych i Sanitarnych w Kraju Nr 9 dla OK IX
• Kolumna Samochodów Sanitarnych PCK Typ I Nr 902 dla Armii "Pomorze" (por. rez. Kowalski)
• Kolumna Samochodów Ciężarowych Typ I Nr 952 dla Armii "Łódź" (kpt. Tadeusz Zakrzewski)
• Kolumna Samochodów Ciężarowych Typ I Nr 953 dla Armii Odwodowej (por. st. sp. Jan Paliwoda)
• Kolumna Samochodów Ciężarowych Typ II Nr 954 (por. kontr. Kiazim-Bek Safar-Ogły)
• Park Ruchomy Broni Pancernych Nr 9 (bez czołówki) dla Odwodu NW (mjr rez. Ziółkowski)
• Czołówka Reperacyjna Nr 91 dla Armii "Łódź" (kpt. Jan Wiśniewski)

W II rzucie mobilizacji powszechnej miał sformować:

• Park Stały Broni Pancernych Nr 91 dla SGO "Narew" (kpt. Władysław Więckowski)

Ponadto z pozostałości batalionu został zaimprowizowany pluton czołgów rozpoznawczych pod dowództwem ppor. Nagórskiego, który walczył w obronie Brześcia.

Kadra jednostki

Samochód pancerny wz. 1934

Dowódcy:

• ppłk Józef Taube (V 1930 - IX 1935)
• ppłk Jerzy Gliński (IV 1935 - I 1938 → dowódca 8 bpanc)
• mjr Karol Krzyżanowski (II 1938 - IX 1939)

Oficerowie:

• kpt. Stanisław Kraiński
• por. piech. Brunon Stefan Błędzki

Symbole batalionu

Sztandar

Zarządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z 25 marca 1938 nadano batalionowi sztandar . Jak wszystkie sztandary broni pancernych, posiadał on ujednolicony prawą stronę płatu. Zamiast numeru oddziału, na białych tarczach między ramionami krzyża kawaleryjskiego występował Znak Pancerny. Znak ten występował również na przedniej ściance podstawy orła.

Na lewej stronie płatu sztandaru umieszczono:

• w prawym górnym rogu — wizerunek Matki Boskiej Kodeńskiej
• w lewym górnym rogu — wizerunek św. Michała
• w prawym dolnym rogu — godło godła Polesia i Brześcia n/Bugiem
• w lewym dolnym rogu — odznaka honorowa 4 batalionu pancernego

Uroczyste wręczenie sztandaru odbyło się 26 maja 1938 na Polu Mokotowskim w Warszawie. Sztandar wręczył reprezentujący Prezydenta RP i Naczelnego Wodza — minister Spraw Wojskowych gen. dyw. Tadeusz Kasprzycki.

Na wstędze sztandaru napis: "Jedyna siła spoczywa w naszym ręku i pomocy Bożej. Kircholm 27.IX.1605 r.".

17 września 1939 roku w okolicach Nadwórnej, kpt. dypl. Ireneusz Mikulski spalił sztandar.

Odznaka

Wzór odznaki zatwierdzony został Dz.Rozk.MSWoj. nr 6 poz. 68 z 30 czerwca 1936. Był to pozłacany krzyż w kształcie krzyża Orderu Virtuti Militari, ramiona pokryte oksydowaną blachą pancerną. Pośrodku złoty szyszak, na dolnym ramieniu krzyża złota cyfra pułku "4 Panc".

Autorem projektu odznaki był M.W.Żebrowski. Odznaki wykonywane były w wersjach: oficerskiej – emaliowanej, podoficerskiej – malowanej czarną farbą.

Bibliografia

• Rajmund Szubański: Polska broń pancerna 1939. Warszawa: Wydaw. Min. Obrony Narodowej, 1989. 
• Adam Jońca: Wrzesień 1939 : pojazdy Wojska Polskiego : barwa i broń. Warszawa: Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, 1990. 
• Jan Tarczyński, Krzysztof Barbarski, Adam Jońca: Pojazdy w Wojsku Polskim = Polish Army vehicles : 1918-1939. Pruszków: Oficyna Wydawnicza "Ajaks" ; Londyn : Komisja Historyczna b. Sztabu Głównego PSZ, 1995. ISBN 83-85621-57-1. 
• Marian Żebrowski: Zarys historii polskiej broni pancernej 1918 - 1947. Zarząd Zrzeszenia Kół Oddziałowych Broni Pancernych. Londyn 1971
• Zdzisław Sawicki: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918-1939: Polskie Siły Zbrojne Na Zachodzie. Pantera Books. ISBN 83-204-3299-5.