4 Kujawski Pułk Artylerii Lekkiej

4 Kujawski Pułk Artylerii Lekkiej
Historia
Państwo	Polska
Sformowanie	28 czerwca 1919
Rozformowanie	wrzesień 1939
Nazwa wyróżniająca	Kujawski
Tradycje
Święto	4 lipca
Nadanie sztandaru	19 czerwca 1938
Tradycje jednostki kontynuuje lub kontynuowały	4 Pułk Artylerii Mieszanej
Dowódcy
Pierwszy	mjr Władysław Jaxa-Rożen
Ostatni	ppłk Józef Pyrek
Działania zbrojne
wojna polsko-bolszewicka, kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja	Inowrocław
Podporządkowanie	8 Grupa Artylerii, 4 Dywizja Piechoty
Rodzaj wojsk	artyleria
Rodzaj sił zbrojnych	Wojska lądowe

4 Kujawski Pułk Artylerii Lekkiej (4 pal) - oddział artylerii lekkiej Wojska Polskiego II RP.

Formowanie

28 czerwca 1919 generalny inspektor artylerii nakazał rozformować 3 i 11 Pułki Artylerii Polowej, a w ich miejsce utworzyć 4 Pułk Artylerii Polowej. Dotychczasowe pułki zostały zorganizowane w grudniu 1918 w Jarosławiu (3) i Przemyślu (11).

Pułk przemyski dowodzony przez mjr. Mariana Zarzyckiego wywodził się z baterii przemyskiej sformowanej 1 listopada, która uczestniczyła w walkach o Przemyśl (10 listopada Ukraińcy zajęli Przemyśl, w czasie trzydniowych działań bateria odbiła miasto).

Pułk jarosławski dowodzony przez mjr. Władysława Jaxa-Rożena swój początek wziął z baterii jarosławskiej, która wzięła udział w walkach w dniu 21 listopada (w sile plutonu). Dzięki jego wsparciu udało się zdobyć most na Sanie, opanować wieś Surochów oraz odbić wieś Ustrzyki (tam zdobyto pociąg towarowy z dwiema 100 mm haubicami austriackimi ustawionymi na platformach.

22 listopada 1918 w Chyrowie utworzono improwizowany Pociąg Pancerny "Kozak". W styczniu 1919 w Sanoku z załogi pociągu utworzono 4 baterię 3 Pułku Artylerii Polowej.

Walki o granice

Boje o niepodległość i granice Rzeczypospolitej w latach 1918-1920 rozpoczęły formowane sukcesywnie baterie.Ich chrztem bojowym były walki z wojskami ukraińskimi pod Przemyślem. Od marca do lipca 1919 walczyły one pod Samborem, Lwowem, Drohobyczem i Czortkowem, jesienią zaś nad Horyniem. W kwietniu 1920 pułk uczestniczył w wyprawie kijowskiej, walcząc pod Korosteniem. Przerzucony na Białoruś wspierał ogniem oddziały 4 Dywizji Piechoty pod Mińskiem i Bobrujskiem. Po lipcowych bojach odwrotowych nad Berezyną, Świsłoczą, Szczarą, pod Słonimiem i nad Bugiem 4 pap bronił w sierpniu Warszawy i Włocławka. We wrześniu działał na froncie południowym walcząc w rejonie Żółkwi, Lwowa i Rohatyna, a w pościgu za nieprzyjacielem osiągnął Słucz.

Pułk w okresie pokoju

Garnizonem 4 Pułku Artylerii stał się od 15 listopada 1921 Inowrocław. 1 stycznia 1932 jednostka przemianowana została na 4 Pułk Artylerii Lekkiej .

7 listopada 1936 Minister Spraw Wojskowych nadał koszarom 4 pal w Inowrocławiu nazwę "Koszary imienia Marszałka Józefa Piłsudskiego" (zob. kult Józefa Piłsudskiego).

Wojna obronna 1939

Od 1 września 1939 pułk wzmacniał polską obronę na linii jezior brodnickich i Drwęcy. 3 września wspierał ogniem polską piechotę pod Radzyniem Chełmińskim. Podczas działań odwrotowych był silnie bombardowany. Mimo to zachował zwartość bojową i 11 września wszedł ponownie do działań. W bitwie nad Bzurą wspierał natarcie 4 Dywizji Piechoty na Bedlno i Walewice, a następnego dnia na Głowno. 14 września toczył boje pod Łowiczem i Dąbkowicami. Po odwrocie za Bzurę baterie pułku ugrupowane "na jeża" ogniem na wprost torowały drogę dywizji ku Warszawie, broniły piechotę przed atakiem niemieckich czołgów. Pod Iłowem 17 i 18 września pułk został rozbity.

Kujawscy artylerzyści

Dowódcy pułku:

Pułk walczył w składzie 4 DP

Armata 75 mm wz. 1897

Haubica wz. 1914/1919 kal. 100 mm

• mjr Władysław Jaxa-Rożen (10 VIII - 3 XII 1919)
• płk Witold Roszkowski (IV 1920 - 1 VI 1927)
• płk Stefan Trzebiński (2 VI 1927 - 31 XII 1928)
• ppłk Jan Drejman (cz.p.o. 1 I - 22 IV 1929)
• płk dypl. Karol Hauke-Bosak (23 IV 1929 - 29 IV 1934)
• płk Leon Sulkiewicz (30 IV 1934 - 18 II 1938)
• płk dypl. Andrzej Czerwiński (19 II 1938 - 23 VIII 1939)
• ppłk Józef Pyrek (24 VIII - 19 IX 1939)

Zastępcy dowódcy pułku:

• ppłk dypl. Tadeusz Procner (IX 1930 - XII 1932)
• ppłk art. Zygmunt Lewandowski (IX 1933 - 1936)

Oficerowie pułku:

• mjr SG Jerzy Orski (dowódca dywizjonu)
• mjr art. Mieczysław Paluch
• por. Rudolf Schreiber

Obsada personalna pułku 31 sierpnia 1939 roku:

Dowództwo

• dowódca - ppłk Józef Pyrek
• adiutant - kpt. Stanisław Greger
• oficer zwiadowczy - kpt. Henryk Nadija- Nadzieja
• oficer obserwacyjny - por. Jan Świeczkowski
• oficer łączności - por. Marian Barszczak
• oficer broni - ppor. rez. Zbigniew Knast

I dywizjon

• dowódca - mjr Franciszek Kopaczyński
• adiutant - ppor. rez. Ludwik Pokrzywka
• 1 bateria - por. Bronisław Wojciechowski
• 2 bateria - por. Wacław Chojna - Horodyński
• 3 bateria - por. Sławomir Łępicki

II dywizjon

• dowódca - mjr Kazimierz Falewicz
• adiutant - ppor. Władysław Menke
• 4 bateria - ppor. Jan Łojko
• 5 bateria - por. Stanisław Kubin
• 6 bateria - por. Józef Wojciechowski

III dywizjon

• dowódca - mjr Michał Szczepański
• adiutant - ppor. Jerzy Hoyer
• 7 bateria - kpt. Jan Styczyński
• 8 bateria - por. Jan Ożga
• 9 bateria - ppor. Kazimierz Trzaska-Durski

Jednostki zmobilizowane przez 4 pal:

• kolumna taborowa parokonna nr 804
• warsztat taborowy parokonny nr 801
• samodzielny patrol meteorologiczny nr 4.
• Oddział Zbierania Nadwyżek 4 pal - kpt. Janusz Krautforst
• bateria marszowa 4 pal - p.o. ppor. rez. Władysław Sroczyński (od 4 IX por. rez. Witold Dłuski)

Odznaczeni srebrnym krzyżem Orderu „Virtuti Militari” V klasy za wojnę 1918-1920

ogn. Jan Baj mjr Włodzimierz Dembiński st. ogn. Stanisław Denasiewicz kpt. Władysław Gąsior por. Franciszek Guzik por. Józef Kaiser kpt. Kohutnicki

chor. Edward Kwitowski mjr Maksymilian Landau kpt. Zygmunt Lewandowski plut. Jan Łacyk plut. Jan Nikel kpt. Karol Pasternak kpt. Szczepan Pilecki

por. Józef Pyrek mjr Tadeusz Rawski płk Witold Roszkowski ogn. Franciszek Siekaniec ogn. Józef Wawrzaszek ogn. Antoni Żyromski

Symbole pułkowe

Sztandar

19 czerwca 1938 w Toruniu marszałek Polski Edward Śmigły-Rydz wręczył dowódcy pułku sztandar ufundowany przez społeczeństwo Inowrocławia .

Odznaka

Odznaka zatwierdzona Dz. Rozk. MSWojsk. nr 17, poz. 174 z 30 czerwca 1926 roku. Ma kształt srebrnej podkowy opartej na dwóch skrzyżowanych złocistych lufach armatnich i otoczonej srebrnym oksydowanym wieńcem laurowym. Wewnątrz podkowy na tle cynobrowej emalii wpisano cyfrę 4. Nad podkową umieszczono złocisty granat z płomieniem. Na skrzyżowaniu luf pocisk, na który na emaliowanej wstędze w kolorze zielono czarnym wpisano daty i inicjały 1918 PAP 1929. Nad lufami, na tle wieńca, skrzyżowana szabla i wycior armatni. Czteroczęściowa - oficerska, wykonana w srebrze, emaliowana, pocisk mocowany na 2 nity. Wymiary: 40x33 mm. Wykonanie: Wiktor Gontarczyk - Warszawa.

Tradycje

Święto pułkowe: 4 lipca. Od 1988 odbywały się rokrocznie w Inowrocławiu zjazdy w obiektach 56 Pułku Śmigłowców Bojowych zaś od 1992 w Kołobrzegu w obiektach 4 Pułku Artylerii. 11 listopada 1992 byli żołnierze 4 Pułku Artylerii Lekkiej przekazali swoje tradycje 4 Pułkowi Artylerii w Kołobrzegu.

Imię pułku nosi Gimnazjum nr 3 w Inowrocławiu.

Bibliografia

• Edward Kospath-Pawłowski: 8 dywizja piechoty w dziejach oręża polskiego. Pruszków: Oficyna Wydawnicza "Ajaks", 1995. ISBN 83-85621-71-7. 
• Roman Łoś: Artyleria polska 1914-1939. Wydawnictwo Bellona. Warszawa 1991. ISBN 83-11-07772-X
• Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów, Instytut Wydawniczy Pax, Warszawa 1990 ISBN-83-211-1104-1
• Piotr Zarzycki: 4 Kujawski Pułk Artylerii Lekkiej, Biblioteka Historyczna SG WP, Pruszków 1995
• Piotr Saja: Dzieje 4 Kujawskiego Pułku Artylerii Lekkiej, PTH oddział w Inowrocławiu, Inowrocław 2005
• Zdzisław Sawicki: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918-1939: Polskie Siy Zbrojne Na Zachodzie. Pantera Books. ISBN 83-204-3299-5.