4 Pomorska Dywizja Piechoty

4 Dywizja Piechoty
Historia
Państwo	Polska
Sformowanie	1944
Rozformowanie	1962
Nazwa wyróżniająca	Pomorska
Tradycje
Nadanie sztandaru	1944
Tradycje jednostki kontynuuje lub kontynuowały	4 Pomorska Dywizja Zmechanizowana 4 Lubuska Dywizja Zmechanizowana
Dowódcy
Pierwszy	gen. bryg. Bolesław Kieniewicz
Ostatni	gen. bryg. Leon Łapiński
Działania zbrojne
Bitwa o Kołobrzeg
Organizacja
Dyslokacja	Krosno Odrzańskie
Podporządkowanie	1 Armia Wojska Polskiego
Rodzaj wojsk	piechota
Rodzaj sił zbrojnych	Wojska lądowe
Skład	10 pułk piechoty 11 pułk piechoty 12 pułk piechoty 6 pułk artylerii lekkiej

4 Pomorska Dywizja Piechoty im. Jana Kilińskiego (4 DP) – związek taktyczny piechoty ludowego Wojska Polskiego.

Sformowana w Sumach w 1944. Weszła w skład 1 Armii WP. Walczyła o Pragę, przełamywała Wał Pomorski. W okresie walk o Kołobrzeg jako pierwsza wyszła na plaże Bałtyku. W maju 1945 wyszła nad Łabę. Po wojnie jej oddziały stanowiły zalążki do sformowania sztabu i niektórych oddziałów Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego. W sierpniu 1945 odtworzona w rejonie Poznania. Sztab dywizji stacjonował pierwotnie w Kaliszu, a potem w Krośnie Odrzańskim. W 1962 przeformowana na 4 Dywizję Zmechanizowaną.

Formowanie

Jan Kiliński - patron 4 DP

1 kwietnia 1944 w Sumach na terenie ZSRR rozpoczęto formowanie 4 Dywizji Piechoty. 4 das SU-76 sformowano pod Moskwą.

17 kwietnia nadano jej imię Jana Kilińskiego. Po czterech miesiącach szkolenia jednostkę przegrupowano w rejon Lublina, gdzie 10.09.1944 otrzymała sztandar i jako pierwsza jednostka ludowego Wojska Polskiego złożyła przysięgę na terytorium Polski. W sierpniu 1944 dywizja pełniła służbę garnizonową w Lublinie.

Struktura organizacyjna w 1944

Dowództwo i sztab dywizji

• 10 Pułk Piechoty
• 11 Pułk Piechoty
• 12 Kołobrzeski Pułk Piechoty
• 6 Pułk Artylerii Lekkiej
• 4 Dywizjon Artylerii Pancernej
• 5 Batalion Saperów
• 4 Batalion Szkolny
• 4 kompania rozpoznawcza
• 4 kompania łączności
• 4 kompania chemiczna
• kompania samochodowo-transportowa

Marsze i działania bojowe

10 września 1944 jednostka przeszła chrzest bojowy podczas walk o Pragę, prawobrzeżną dzielnicę Warszawy. Do 16 września wraz z pozostałymi jednostkami 1 Armii Wojska Polskiego uczestniczyła w oczyszczaniu przedpola miasta, a następnie przeszła na pozycje obronne wzdłuż Wisły. Po upadku Powstania Warszawskiego jednostka pozostała na pozycjach aż do 14 stycznia 1945, kiedy wzięła udział w styczniowej ofensywie Armii Czerwonej. Do 17 stycznia brała udział w wyzwalaniu ruin Warszawy.

29 stycznia 1945, jako pierwsza jednostka w sile 9609 żołnierzy i oficerów nawiązała walkę w pasie przesłaniania Wału Pomorskiego. Do 5 lutego brała udział w walkach m.in. o Złotów, Jastrowie, Szwecję i Zdbice. 8 marca siły główne 4 DP rozpoczęły walki o Kołobrzeg. Po przełamaniu linii niemieckich w tym rejonie, 13 marca 2 batalion 12 pp, jako pierwszy pododdział Wojska Polskiego, wyszedł na plaże Bałtyku .

Po krótkim odpoczynku i przegrupowaniu 4 Dywizja Piechoty weszła 14 kwietnia 1945 do walki w II rzucie 1 Armii Wojska Polskiego w Operacji Berlińskiej. 17 kwietnia przekroczyła Odrę przez most pontonowy w okolicy Gozdowic. 19 kwietnia włamała się w obronę niemiecką w rejonie Wriezen. Od 20 kwietnia nacierała za wycofującym się nieprzyjacielem. 22 kwietnia całością sił wyszła nad Kanał Hohenzollernów. 24 kwietnia sforsowała Kanał i nacierała w kierunku zachodnim. Zdobyła Binkerwarder i w dalszych działaniach wyszła nad Łabę. Ostatnie walki dywizja stoczyła w tym rejonie 5 maja, a 15 maja zakończyła szlak bojowy w miasteczku Klietz. Od 1 czerwca rozpoczęło się wycofywanie jednostki do Polski.

Za walki o przełamanie Wału Pomorskiego 6 maja 1945 dywizja otrzymała miano "Pomorskiej" oraz została odznaczona Krzyżem Grunwaldu II kl.. Prezydium Rady Najwyższej ZSRR odznaczyło dywizję Orderem Czerwonego Sztandaru.

Uchwałą Rządu Tymczasowego z 26 maja 1945 skład osobowy i sprzęt 4 Dywizji Piechoty (z wyjątkiem artylerii i batalionu sanitarnego) posłużył jako zalążek do sformowania sztabu i niektórych oddziałów Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego. Dowódca dywizji zaś - gen Kieniewicz został dowódcą KBW.

Sztandar dywizji

Sztandar dywizji ufundowało społeczeństwo Lubelszczyzny. Wręczenia dokonał gen. Zygmunt Berling w dniu 10 września 1944 roku. W uroczystości wzięli udział przewodniczący KRN, Bolesław Bierut, przewodniczący PKWN Edward Osóbka-Morawski, naczelny dowódca WP, gen. Michał Rola-Żymierski, oraz przedstawiciele społeczeństwa lubelskiego. Sztandar wykonano prawdopodobnie w Moskwie.

Opis sztandaru:
Płat o wym. 93,5 x 94,5 cm, obszyty z trzech stron żółtą frędzlą, przymocowany do drzewca za pomocą trzech tasiemek i dziewięciu gwoździ. Drzewce z jasnego politurowanego drewna, z dwóch części skręcanych za pomocą okuć mosiężnych. Głowica w kształcie orła wspartego na cokole skrzynkowym z napisem: "4 Dywizja Piechoty im. Jana Kilińskiego". Do drzewca przymocowana wstęga Orderu Czerwonego Sztandaru.

Strona główna:
Czerwony krzyż kawalerski; pola między ramionami krzyża białe. Pośrodku aplikowany i haftowany białą nicią orzeł w otoku wieńca laurowego, aplikowanego i haftowanego żółtym i brązowym jedwabiem. Na ramionach krzyża haftowane biało-szarą nicią napisy: "HONOR I OJCZYZNA" i "ZA NASZĄ I WASZĄ WOLNOŚĆ". Na białych polach haftowane brązową nicią, ponad gałązkami lauru, cyfry i inicjały pułków wchodzących w skład dywizji: "10 P.P."; "11 P.P."; "12 P.P."; "4 P.A.L.".

Strona odwrotna:
Czerwony krzyż kawalerski; pola między ramionami krzyża białe. Pośrodku, na aplikowanym kole, haftowana szaro-brązową nicią podobizna Jana Kilińskiego w otoku wieńca jak na stronie głównej. Poniżej w półokrąg haftowany beżowo-szarą nicią napis: "4 DYWIZJA PIECHOTY IM. J. KILIŃSKIEGO". Na dwu białych polach daty: "1794" i "1944" oraz gałązki lauru.

Dywizja w okresie pokoju

W Wielkopolsce

W sierpniu 1945 roku odtworzono Dywizję formując ją w rejonie Poznania i Biedruska na bazie 3 i 5 Zapasowego Pułku Piechoty. Sztab dywizji stacjonował w tym okresie w Biedrusku.

W 1948 dywizja była rozlokowana w garnizonach:

• Dowództwo 4 DP - Kalisz
• 10 Pułk Piechoty - Ostrów Wielkopolski
• 11 Pułk Piechoty - Leszno
• 12 Pułk Piechoty - Pleszew
• 6 Pułk Artylerii Lekkiej - Krotoszyn
• 18 Dywizjon Artylerii Przeciwpancernej - Leszno
• 5 Batalion Saperów - Kalisz
• 21 kompania łączności - Kalisz

W 1949 roku dywizja weszła w skład 2 KP a następnie w 1952 do 2 KA.

Na podstawie rozkazu MON Nr 0045/0rg z 17 maja 1951 dywizja została przeformowane na etaty 2/119-2/128 (typu A) o stanach liczebnych 8018 żołnierzy oraz 160 pracowników cywilnych (do końca 1951 miała funkcjonować w stanach zmniejszonych, 7857 żołnierzy i 160 pracowników cywilnych). Dywizję też wydatnie wzmocniono. W jej skład wszedł daplot z 18 armatami plot. W pułkach utworzono kompanię plot liczącą 12 km plot oraz baterię artylerii samobieżnej z 4 (czas "W" 6) działami SU-76 i baterię artylerii z 4 armatami ZiS-30. W batalionach utworzono pluton plot z 4 km plot oraz wprowadzono ponownie (wycofane w końcu lat czterdziestych) armaty 45 mm wz 37/42, zwiększono nasycenie bronią maszynową. Na etatowym wyposażeniu dywizji piechoty typu A było: 12 dział samobieżnych SU-76 (etat "W" - 18 sztuk), 78 dział, 18 armat plot, 99 moździerzy oraz 650 ciągników i samochodów (etat "W" 1154 pojazdy).

Jesienią 1958, w związku z następną decyzją o zmniejszeniu sił zbrojnych, Dywizję skadrowano redukując liczbę żołnierzy do 2,4 tys. W 1960, w związku z przezbrojeniem dywizjonu artylerii przeciwlotniczej w nowe armaty 57 mm, stan osobowy zwiększył się do 2,5 tys. żołnierzy.

Na ziemi lubuskiej

Krosno Odrzańskie - w tym budynku stacjonował sztab dywizji

W 1950 roku dywizję przedyslokowano na ziemię lubuską. Poszczególne oddziały zajęły kompleksy koszarowe po armii niemieckiej.

• Dowództwo 4 DP - Krosno Odrzańskie
• 36 Batalion Łączności - Krosno
• 11 Pułk Piechoty - Krosno
• 13 Pułk Piechoty - Cibórz
• 38 Pułk Piechoty - Kożuchów
• 22 Pułk Artylerii Lekkiej - Sulechów
• 18 Dywizjon Artylerii Przeciwpancernej - Krosno
• 19 Dywizjon Artylerii Przeciwlotniczej - Krosno
• 5 Batalion Saperów

W wyniku rozformowania 5 Saskiej Dywizji Piechoty, 4 Dywizja przejęła część jej garnizonów i oddziałów.

Krosno Odrzańskie - w tych koszarach stacjonował 36 batalion łączności

• Dowództwo 4 DP - Krosno Odrzańskie
• 36 Batalion Łączności - Krosno Odrzańskie
• 11 Pułk Piechoty - Krosno Odrzańskie
• 12 Pułk Piechoty - Gorzów Wielkopolski
• 17 Pułk Piechoty - Międzyrzecz
• 22 Pułk Artylerii - Sulechów
• 6 Dywizjon Artylerii Przeciwpancernej - Skwierzyna
• 26 Dywizjon Artylerii Przeciwlotniczej - Wędrzyn
• 41 Batalion Czołgów - Wędrzyn
• 5 Batalion Saperów - Krosno Odrzańskie

Reorganizacja

W marcu 1962 4 Dywizję Piechoty przeformowano na etat dywizji zmechanizowanej.

Dowódcy

• gen. bryg. Bolesław Kieniewicz 1 kwietnia 1944-1945
• płk Wasyl Korewski (AR) 1945-1946
• płk Stanisław Ziarkowski (AR) 1946-1947
• gen. bryg. Stanisław Habowski 1947-1948
• płk Henryk Bąkowski 1948-1950
• płk/gen. bryg. Zygmunt Huszcza 1950-1952
• gen. bryg. Brunon Marchewka 1954-1955
• płk Tadeusz Nałogowski 1955-1957
• gen. bryg. Mieczysław Mazur 1957-1959
• gen. bryg. Leon Łapiński 1959-1964

Miejsce stacjonowania sztabu dywizji

• Ostrów Wielkopolski (do 1946 )
• Kalisz ul. Plac Św. Józefa 3 (do 1950)
• Krosno Odrzańskie ul. Słubicka 10

Bibliografia

• Wanda Bigoszewska, Henryk Wiewióra: Sztandary ludowego Wojska Polskiego 1943 - 1974. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1974. 
• 4 Dywizja Piechoty - Zmechanizowana 1808-1994. Zarys dziejów, red. nauk. Grzegorz Nowik, Tadeusz Rawski, Ministerstwo Obrony Narodowej, Departament Stosunków Społecznych, Wydawnictwo "Bellona", Warszawa 1994, ISBN 83-11-08377-0.
• J. Kajetanowicz, Polskie wojska lądowe w latach 1945-1960. Skład bojowy, struktury organizacyjne, uzbrojenie, Toruń 2004, ISBN 83-88089-12-9
• P. Piotrowski, Śląski Okręg Wojskowy. Przekształcenia organizacyjne 1945-1956, Warszawa 2003, ISBN 83-88542-53-2
• Walki 4 Pomorskiej Dywizji Piechoty na Wale Pomorskim
• Stowarzyszenie kombatantów 4 Pomorskiej Dywizji Piechoty