4 Pułk Ułanów Zaniemeńskich
| 4 Pułk Ułanów Zaniemeńskich | |
 |
|
| Historia | |
| Państwo |  II Rzeczpospolita |
| Sformowanie | 1 listopada 1918 |
| Rozformowanie | 27 września 1939 |
| Tradycje | |
| Święto | 9 lipca |
| Nadanie sztandaru | 14 kwietnia 1922 |
| Rodowód | 4 Pułk Ułanów |
| Tradycje jednostki kontynuuje lub kontynuowały | 3 Mazurski Batalion Rozpoznawczy im. płk. Jana Hipolita Kozietulskiego |
| Dowódcy | |
| Pierwszy | płk Stanisław Rawicz-Dziewulski |
| Ostatni | ppłk Ludomir Wysocki |
| Działania zbrojne | |
| wojna polsko-bolszewicka, II wojna światowa (kampania wrześniowa) | |
| Organizacja | |
| Dyslokacja | Wilno |
| Podporządkowanie | Wileńska Brygada Kawalerii |
| Rodzaj wojsk | kawaleria |
| Rodzaj sił zbrojnych | Wojska lądowe |
4 Pułk Ułanów Zaniemeńskich (4 puł.) – oddział kawalerii Wojska Polskiego II RP.
Pułk stacjonował w garnizonie Wilno. Święto pułkowe: 9 lipca – rocznica szarży pod Hrebionką w 1920.
Spis treści |
[edytuj] Formowanie
Wiosną 1918 gen. Józef Dowbor-Muśnicki wydał rozkaz utworzenia 4 Pułku Ułanów w ramach I Korpusu Polskiego w Rosji, jednak w związku z rozbrojeniem korpusu Pułk nie został utworzony.
Ponowne sformowanie 4 Pułku Ułanów nastąpiło już 1 listopada 1918 w Warszawie, przy czym poszczególne szwadrony tworzone były także w Łomży, Mławie, Płocku, Włocławku i Białymstoku, Koninie i Włocławku.
Pułk 4 Ułanów Zaniemeńskich kontynuował tradycje 4 Pułku Ułanów Królestwa Polskiego.
[edytuj] Wojna polsko-ukraińska i polsko-radziecka
Od stycznia 1919 Pułk brał udział w działaniach bojowych wojny polsko-ukraińskiej w rejonie Lwowa. W dniu 10 maja skierowany został do Białegostoku, gdzie został uzupełniony, a następnie już w pełnym składzie skierowano go w rejon Mosty-Lida, tam też jako pierwszy polski pułk przekroczył linię rzeki Niemen. Następnie uczestniczył w zajęciu Wilna i walkach na Białorusi. W lipcu 1920 w związku z ofensywą wojsk bolszewickich, Pułk prowadził działania opóźniające. W tym czasie stoczył szereg walk m.in. pod Hrebionką (9 lipca 1920), gdzie rozbił trzy pułki piechoty Armii Czerwonej. W walkach odwrotowych dotarł na przedpola Warszawy. Od 15 sierpnia 1920 brał udział w polskiej kontrofensywie. W czasie tych walk ponownie doszedł do Niemna, gdzie toczył walki także z wojskami litewskimi. Swój udział w wojnie zakończył na linii rzeki Berezyny, gdzie w rejonie Dokszyc zajął stanowiska do momentu zawarcia Traktatu Ryskiego w 1921.
[edytuj] Okres międzywojenny
Po zakończeniu działań bojowych Pułk skierowano do Wilna, które stało się przez cały okres II Rzeczypospolitej jego pokojowym garnizonem. W 1921 naczelne władze wojskowe zezwoliły na używanie nazwy "Zaniemeńskich". W 1927 oficjalnie otrzymał nazwę – 4 Pułk Ułanów Zaniemeńskich, w celu upamiętnienia, że był to pierwszy polski pułk, który przekroczył Niemen w walkach o wschodnie granice Polski. Do ciekawostek związanych z tym Pułkiem należy dodać, że odbywał tutaj służbę (był dowódcą 3 szwadronu) por. Zygmunt Szendzielarz, późniejszy "Łupaszko".
[edytuj] Wojna obronna 1939
W kampanii wrześniowej pułk pod dowództwem ppłk. Ludomira Wysockiego walczył w składzie Wileńskiej Brygady Kawalerii.
Został zmobilizowany 23 sierpnia 1939, lecz załadunek do transportu kolejowego nastąpił dopiero 30 sierpnia na stacji kolejowej Wilno i Porubanek. W związku z tym do rejonów koncentracji przewidzianej dla Armii "Prusy" dotarł 2 września, koncentrując się w lesie na północny wschód od Piotrkowa Trybunalskiego, aby następnie 3 września przegrupować się w rejon miejscowości Lubień.
W nocy z 5 na 6 września Pułk przeszedł do rejonu Sulejowa, gdzie miał organizować obronę na rzece Pilica. 7 września skoncentrował się w rejonie Przysuchy.
8 września zorganizował obronę na południe od Radomia, gdzie po raz pierwszych toczył przez cały dzień walkę z niemieckimi wojskami pancernymi. W nocy wycofał się w rejon przyczółka mostowego pod Maciejowicami, gdzie bronił się następnego dnia.
W nocy z 9 na 10 września Pułk w czasie przeprawy przez Wisłę w rejonie Magnuszewa poniósł duże straty i został rozproszony. Skoncentrował się ponownie nad Wieprzem, gdzie nastąpiła jego reorganizacja. Z pierwotnego składu pozostało tylko dowództwo pułku i 2 szwadron. Do pułku włączono szwadron 13 Pułku Ułanów Wileńskich, szwadron kawalerii dywizyjnej 36 Dywizji Piechoty, 7 szwadron pionierów oraz 7 szwadron łączności. W pułku znalazło się też kilka czołgów z 61 Kompanii Czołgów Rozpoznawczych. Tak zreorganizowany pułk przemaszerował w rejon Świdnika.
Następnie wszedł w skład Brygady Kawalerii płk. Jerzego Grobickiego z Grupy Operacyjnej Kawalerii gen. Władysława Andersa. 20 września w zaciętych walkach opanował miejscowość Cześniki, a 22 września nacierał na Komorów.
24 września podjął wraz z pozostałymi jednostkami GO Kaw. próbę przedostania się na Węgry. 26 września Pułk zdołał przebić się przez szosę Lwów-Przemyśl, ale w nocy natrafił na oddziały Armii Czerwonej i musiał wycofać się w lasy.
27 września Pułk na czele z dowódcą złożył koło Medyki broń, uzyskując od Niemców honorową kapitulację.
[edytuj] Zaniemeńscy ułani
Dowódcy pułku:
- płk Stanisław Rawicz-Dziewulski (1918-1921)
- mjr/ppłk Czesław Kozierowski (1921-1932)
- płk dypl. Ludwik Schweitzer (1932-1936)
- płk dypl. Zdzisław Chrząstowski (1936-1938)
- ppłk Ludomir Wysocki (1938-1939)
Oficerowie pułku:
- Jerzy III Dąbrowski (zastępca dowódcy pułku)
- Aleksander Jeljaszewicz
- Zygmunt Szendzielarz
- Józef Świerczyński (zastępca dowódcy pułku)
- Jerzy Węsierski
Obsada personalna w 1930
|
|
Odznaczeni srebrnym krzyżem Orderu „Virtuti Militari” V klasy za wojnę 1918-1920
|
|
|
[edytuj] Symbole pułku
Sztandar
4 Pułk Ułanów Zaniemeńskich otrzymał dwa sztandary. Pierwszy sztandar otrzymał od Pogotowia Wojennego Ziemi Kujawskiej we Włocławku. Drugi przepisowy sztandar został ufundowany przez mieszkańców Ziemi Lidzkiej, Mińskiej i Ejszyskiej w 1920 r. Uroczystego wręczenia sztandaru dokonał marszałek Józef Piłsudski 14 kwietnia 1922 r. w Wilnie, w trzecią rocznicę wyzwolenia Wilna z rąk bolszewików. Losy obu sztandarów Pułku nie są znane.
Odznaka
Odznaka zatwierdzona Dz. Rozk. MSWojsk. nr 49, poz. 872 z 13 grudnia 1921 roku. Posiada kształt Krzyża Orderu Virtuti Militari, którego ramiona pokryte są chabrową emalią z białym obramowaniem. Na krzyż nałożony jest orzeł z rozpiętymi skrzydłami, trzymający w szponach wieniec. Nad głową orła złota otwarta korona. Na ramionach krzyża wpisano datę odzyskania niepodległości 11 XI 1918, na dolnym ramieniu w wieńcu numer 4 i inicjał U. Oficerska - czteroczęściowa, wykonana w srebrze, emaliowana. Wymiary: 38x38 mm. Projekt: Witold Łada-Zabłocki. Wykonanie: Teodor Filipski - Wilno [1]
Barwy
Proporczyk w kolorze chabrowo-białym
Czapka rogatywka – otok chabrowy[2][a].
Spodnie długie[b] ciemnogranatowe, lampasy chabrowe, wypustka biała
|
|
[edytuj] Tradycje pułku
w roku 1973 powstała 123 Drużyna Harcerska przy szkole podstawowej numer 1 w Blachowni (koło Częstochowy),w 1981 Rada Drużyny postanawia kontynuować tradycje kawaleryjskie. Przyjmuje barwy Pułku 4 Ułanów Zaniemeńskich. W dwa lata później otrzymuję oficjalną zgodę na specjalność kawaleryjską i otrzymuje numer 4.
Drużyna działa do dziś[3], jej pełna nazwa to 4 Małopolska Drużyna Kawalerii Harcerskiej im. Pułku 4 Ułanów Zaniemeńskich.
Tradycje 4 Pułku Ułanów Zaniemeńskich kontynuował 3 Mazurski Batalion Rozpoznawczy im. płk. Jana Hipolita Kozietulskiego.
Uwagi
Przypisy
[edytuj] Bibliografia
- Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 1990. ISBN 83-211-1104-1.
- "Księga jazdy polskiej": pod protektoratem marsz. Edwarda Śmigłego–Rydza. Warszawa 1936. Reprint: Wydawnictwo Bellona. Warszawa 1993
- "Rocznik Oficerów Kawalerji 1930", Nakładem ,,Przeglądu Kawaleryjskiego", Warszawa 1930.
- Zdzisław Sawicki: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918-1939: Polskie Siy Zbrojne Na Zachodzie. Pantera Books. ISBN 83-204-3299-5.
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
