57 Pułk Piechoty Wielkopolskiej

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy pułku piechoty polskiej. Zobacz też: 57 Pułk Piechoty – inne pułki piechoty z numerem 57.
57 Pułk Piechoty
Ag virtuti.jpg
Historia
Państwo  Polska
Sformowanie 1919
Rozformowanie 1939
Nazwa wyróżniająca Wielkopolski
Patron Karol II Król Rumunii
Tradycje
Święto 14 lutego[1]
Nadanie sztandaru 1919 i 1929
Rodowód 3 Pułk Strzelców Wielkopolskich
Dowódcy
Pierwszy ppłk Arnold Szylling
Ostatni ppłk dypl. Tomasz Rybotycki
Działania zbrojne
I wojna światowa, wojna polsko-bolszewicka, kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja Poznań
Podporządkowanie 14 Wielkopolska Dywizja Piechoty
Rodzaj wojsk piechota
Karol II Rumuński, patron 57 pp
Działania pułku w latach 1919-1920
Bitwa o granice 1920.png
Bitwa lomianki 1939.png
Wschodni budynek koszar pułku[2]
Północny budynek koszar w Poznaniu[3]

57 Pułk Piechoty Wielkopolskiej Karola II Króla Rumunii (57 pp) – oddział piechoty Armii Wielkopolskiej i Wojska Polskiego II RP.

W 1937 król Rumunii Karol II Hohenzollern-Sigmaringen w czasie swojej wizyty w Polsce objął honorowe szefostwo nad 57 Pułkiem Piechoty Wielopolskiej. Zarządzeniem prezydenta RP z 28 czerwca 1937 roku pułk otrzymał nazwę 57 Pułk Piechoty Karola II Króla Rumunii[4].

Formowanie[edytuj | edytuj kod]

17 lutego 1919 gen. Józef Dowbor-Muśnicki wydał rozkaz o sformowaniu 3 Pułku Strzelców Wielkopolskich. Formowanie oddziału przeprowadzono w Biedrusku. Zalążkiem było dwóch oficerów i 100 szeregowych przydzielonych z 1 Pułku Strzelców Wielkopolskich.

W styczniu 1920, po włączeniu formacji wielkopolskich do Wojska Polskiego, przemianowany na 57 Pułk Piechoty.

Pułk w wojnie polsko-bolszewickiej[edytuj | edytuj kod]

16 września 1920 pod Kobryniem śmiertelnie ranny został dowódca pułku, ppłk Arnold Szylling, który zmarł następnego dnia w godzinach wieczornych.

W czasie wojny z bolszewikami zginęło oraz zmarło wskutek doznanych ran 7 oficerów, w tym dowódca pułku oraz 288 podoficerów i szeregowców. Ponadto 706 żołnierzy zostało rannych, a kolejnych 193 zaginionych. 40 żołnierzy pułku odznaczonych zostało Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari. 51 oficerów i 385 szeregowców uhonorowanych zostało Krzyżem Walecznych. Pułk w czasie prowadzonych działań wojennych zdobył sztandar sowieckiego pułku kawalerii, 5.380 jeńców, 3.950 karabinów, 115 ciężkich karabinów maszynowych, 21 dział z jaszczami i zaprzęgiem, jeden pociąg pancerny z dwoma działami i 7 ciężkimi karabinami maszynowymi, 186 koni oraz dużo wozów i innego materiału wojennego. 14 sierpnia 1920 r. Józef Piłsudski dokonał przeglądu pułku i odznaczył Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari 6 bohaterów.

Pułk w okresie pokoju[edytuj | edytuj kod]

W Boże Narodzenie 1920 pułk powrócił z Wołkowyska do garnizonu Poznań.

W czwartek 14 sierpnia 1924, w Obozie Ćwiczeń w Biedrusku, w ostatnim dniu manewrów, jedenastu żołnierzy pułku postanowiło przepłynąć wpław Wartę. Jednego z pływaków uratował dowódca pułku, ppłk Wiktor Unrug, drugiego żołnierze 7 Pułku Saperów, trzeci samodzielnie dopłynął do brzegu. Niestety pozostałych ośmiu żołnierzy utonęło w nurtach rzeki. Utonęli: sierż. Ignacy Lewandowski, kpr. Leon Walkowiak, st. szer. Leon Szott, st. szer. Władysław Hofmański, st. szer. Maksymilian Balcerzak, szer. Józef Małysz, szer. Franciszek Rosadziński i szer. Walter Fellner[5][6].

Zamach majowy 1926 W czasie zamachu majowego 57 pp wraz z 58 pp, pod dowództwem gen. Anatola Kędzierskiego, został wysłany z Wielkopolski na pomoc legalnym władzom Polski. Do Warszawy przetransportowano dwa bataliony oraz szkołę podoficerską pułku, w sumie: 26 oficerów, 5 chorążych, 49 podoficerów, 426 szeregowców, 30 koni, 4 kuchnie polowe,4 wozy przykuchenne oraz 2 wozy amunicyjne. Pułkiem dowodził w czasie działań zbrojnych 1926 r. zastępca dowódcy pułku - ppłk Wincenty Rutkiewicz. I batalionem mjr - Władysław Zakrzewski, 1 kompanią - kpt. Władysław Michalak, 2 kompanią kpt. Cyprian Chodźko, 3 kompanią - kpt. Michał Ciążyński, kompanią CKM - kpt. Edward Nowrat, II batalionem - ppłk. Gustaw Płaskowicki, szkołą podoficerską - kpt. Stefan Pfont, pluton łączności i pionierów - kpt. Franciszek Tabaczyński, kompania CKM - kpt. Florian Szulc. W dniach 13-14 maja pododdziały 57 pp, wierne złożonej przysiędze, biły się na ulicach Warszawy broniąc Prezydenta RP i rządu. W trakcie działań zbrojnych oddziały pułku zdobyły, a następnie przez wiele godzin broniły gmachu Ministerstwa Spraw Wojskowych. Kompania kpt. Cypriana Chodźki broniła lotniska. Mimo przegranej strony rządowej w maju 1926 r. pułk po powrocie do Poznania był owacyjnie witany przez mieszkańców i miejscowe władze m.in. dowódcę OK gen. Edmunda Hausera. Jednostki pułku odbyły defiladę na pl. Wolności.

Straty pułku podawane są różnie w zależności od źródła:

  • imienna lista poległych jest następująca: 3 podoficerów (w tym: sierż. Walenty Jańczak, sierż. Józef Rutkowski, plut. Michał Saterski), 10 szeregowców (w tym: Marian Myślewski, Franciszek Sztul, Wawrzyniec Reis, Piotr Bryk, Michał Pluskota, Jan Moszkiewicz, Antoni Wachowski, Aleksander Ratajczak, Michał Szczykała, Łukasz Kasperski),
  • ranni: 4 oficerów (w tym kpt. Cyprian Chodźko), 2 chorążych (w tym Szczepan Nędza), 2 podoficerów (w tym plut. Sajewski)i 2 szeregowców [7].

Na podstawie rozkazu wykonawczego MSWojsk. o wprowadzeniu organizacji na stopie pokojowej PS 10-50 z 1930, pułk zaliczony został do typu II pułków piechoty (tzw. wzmocnionych)[8]. Na czas wojny przewidywany był do pierwszego rzutu mobilizacyjnego. W okresie zimowym posiadał dwa bataliony starszego rocznika i batalion szkolny. W okresie letnim zaś trzy bataliony strzeleckie. Jego stany były wyższe od pułku "normalnego" (typ I) o ok. 400-700 żołnierzy.

Pułk w kampanii wrześniowej[edytuj | edytuj kod]

W kampanii wrześniowej pułk walczył w składzie Armii "Poznań".

W sierpniu 1939, w mobilizacji alarmowej pułk sformował dla macierzystej dywizji Kompanię Kolarzy Nr 71, Kompanię Asystencyjną Nr 171 oraz dwa bataliony marszowe (własny i 55 pp), a także Kompanię Karabinów Maszynowych Przeciwlotniczych Typ B Nr 71 dla obrony przeciwlotniczej armii.

Symbole pułkowe[edytuj | edytuj kod]

Sztandary

29 maja 1919 pułk złożył przysięgę na wierność Rzeczypospolitej i otrzymał sztandar.

6 grudnia 1920 na polach pod Zelwą Józef Piłsudski udekorował sztandary pułków piechoty 14 DP orderem Virtuti Militari, w tym także sztandar 57 Pułku Piechoty Wielkopolskiej.

20 maja 1929 pułk otrzymał nowy sztandar. 28 czerwca 1937 sztandar pułku został udekorowany przez króla Karola II rumuńskim orderem wojennym Michała Walecznego III klasy.

Odznaka

Pierwszy wzór odznaki (bez zatwierdzenia) opracowano w 1920 roku. Odznakę stanowi orzeł z otwartą koroną siedzący na skrzynce chorągwi trzymający w szponach tablicę z numerem 57 PP WLKP. Poniżej płat materii z napisem WSZYSTKO DLA OJCZYZNY i miniatura Krzyża Orderu Virtuti Militari. Jednoczęściowa - wykonana w tombaku srebrzonym i oksydowanym. Wymiary: 46x31 mm. Wykonanie: Jan Knedler - Warszawa.

Drugi wzór odznaki zatwierdzony Dz. Rozk. MSWojsk. nr 39, poz. 565 z 30 września 1924 roku. Odznaka ma kształt krzyża kawalerskiego o ramionach pokrytych emalią białą i czerwoną. Na jego ramionach wpisano dawną nazwę pułku 3 PUŁK STRZ. WLKP. Na środku krzyża nałożona jest tarcza zwieńczona orłem wz. 1919, pokryta czerwoną emalią, na której numer i inicjały 57 P.P. Na obrzeżu tarczy wyryta data powstania pułku 14.11.1919 i napis ZA PRAWO WOLNOŚĆ I OJCZYZNĘ. Tarcza okolona jest skrzyżowanymi srebrnymi gałązkami dębowymi. Między ramionami krzyża pęki srebrnych promieni. Trzyczęściowa - wykonana w srebrze, emaliowana. Na rewersie próba srebra i imiennik grawera IK. Wymiary: 42x42 mm. Projekt: Edward Rudolf Kontny. Wykonanie: Jan Knedler - Warszawa[9].

Sznur naramienny

Od 1938 roku żołnierze na lewym ramieniu noszili sznury w barwach rumuńskiego Orderu Wojennego Michała Walecznego[10]

Strzelcy wielkopolscy[edytuj | edytuj kod]

Dowódcy pułku:

Zastępcy dowódcy pułku:

Oficerowie pułku:

Obsada personalna w 1919

  • dowódca pułku – ppłk Arnold Szylling
  • adiutant – ppor. Cyprian Ułaszyn
  • kapelan – ks. Morkowski
  • dowódca I batalionu – por. Władysław Barański
  • dowódca II batalionu – por./kpt. Władysław Lewandowski
  • dowódca III batalionu – ppor./kpt. Nowaczyński

Obsada personalna we wrześniu 1939

  • dowódca pułku – ppłk dypl. Tomasz Rybotycki[11]
  • dowódca I batalionu – mjr Stanisław Hrycek
  • dowódca II batalionu – mjr Karol Wieczorek
  • dowódca III batalionu – mjr Józef Kępiński

Żołnierze odznaczeni Srebrnym Krzyżem Orderu Virtuti Militari za wojnę 1918-1921
Spis utworzony na podstawie "Zarys historji wojennej 57-go pułku piechoty" s. 30

Srebrny krzyż Virtuti Militari
st. szer. Ignacy Adamski
por. Władysław Barański
sierż. Michał Bocian (14 VIII 1920)
ppor. Mieczysław Chudziński (14 VIII 1920)
kpt. Paweł Cyms
sierż. Bolesław Dębowski (14 VIII 1920)
sierż. Karol Dressler
kpt. Edmund Effert (14 VIII 1920)
ppor. Ludwik Figlus
por. Hipolit Jazdon
ppor. Leon Karwik
szer. Walenty Kiciński (14 VIII 1920)
ppor. Jan Kłoś
sierż. Władysław Kowalski (14 VIII 1920)
por. Ludwik Kubicki
szer. Stanisław Kwaśniewski
st. szer. Marian Lange
ppor. Józef Liczbiński
por. Adolf Łojkiewicz
ppor. Stanisław Maćkowiak
kpr. Leon Marciniak
kpt. Władysław Michalak
kpr. Antoni Migaszewski
sierż. Szczepan Nędza
kpr. Walenty Olejniczak
kpr. Walenty Piaszczyński
ppłk Zygmunt Rust
szer. Bolesław Sokołowski
chor. Józef Sołtysiak
por. Władysław Srocki
ppor. Roch Stebnowski
kpt. Karol Świnarski (14 VIII 1920)
por. Florian Szulc
płk Arnold Szylling
kpr. Ignacy Tadeuszczak
plut. Stanisław Talbierz
szer. Andrzej Wawrzynowicz
szer. Władysław Wysocki (14 VIII 1920)
st. sierż. Stanisław Zygmunt
st. szer. Ignacy Żarczak

Przypisy

  1. Dziennik rozkazów MSWojsk. nr 16 z 19 maja 1927 roku
  2. Koszary służyły pierwotnie 6 Pułkowi Grenadierów im. Hrabiego Kleista von Nollendorfa (1 Zachodniopruskiemu). Stan z listopada 2008, budynek w trakcie adaptacji na potrzeby Komendy Miejskiej Policji w Poznaniu
  3. Koszary obecnie używane przez Wielkopolski Oddział Żandarmerii Wojskowej w Poznaniu
  4. M.P. z 1937 r. Nr 145, poz. 242
  5. Polska Zbrojna z 18 sierpnia 1924 r., Nr 226, s. 2.
  6. Polska Zbrojna z 19 sierpnia 1924 r., Nr 227, s. 5.
  7. A. Garlicki, P. Stawecki: Przewrót wojskowy w Polsce w 1928 r.. T. 1. 1978, seria: Wojskowy Przegląd Historyczny.
  8. Zdzisław. Jagiełło: Piechota Wojska Polskiego 1918-1939. Warszawa: Bellona, 2007, s. 64. ISBN 978-83-11-10206-4.
  9. Zdzisław Sawicki: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945. s. 98-99.
  10. Stanisław Komornicki: Wojsko Polskie 1939-1945 : barwa i broń. s. 126.
  11. Zdzisław Jagodziński. W pierwszą rocznicę zgonu Ireny Rybotyckiej. Krzewicielka polskiej książki. „Dziennik Polski”, s. 6, 12 kwietnia 2000. Londyn. 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • "Almanach oficerski": praca zbiorowa, Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy, Warszawa 1923
  • Leon Karczewski: Zarys historii wojennej 57-GO Pułku Piechoty Wielkopolskiej. Warszawa: Wojskowe Biuro Historyczne, 1928.
  • Stanisław Komornicki: Wojsko Polskie 1939-1945 : barwa i broń. Warszawa: Wydawnictwo Interpress, 1984. ISBN 83-223-2055-8.
  • "Księga chwały piechoty": komitet redakcyjny pod przewodnictwem płk. dypl. Bolesława Prugara Ketlinga, Departament Piechoty MSWojsk, Warszawa 1937-1939. Reprint: Wydawnictwo Bellona Warszawa 1992.
  • Józef Podwapiński, Ilustrowany zarys historii 57 Pułku Piechoty Wielkopolskiej (3 Pułku Strzelców Wielkopolskich), Nakładem 57 Pułku Piechoty Wielkopolskiej, Poznań 1927.
  • Zdzisław Sawicki, Adam Wielechowski: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918-1939: Polskie Siy Zbrojne Na Zachodzie. Warszawa: Pantera Books, 2007. ISBN 83-204-3299-5.
  • Piotr Zarzycki, Plan mobilizacyjny „W”, Wykaz oddziałów mobilizowanych na wypadek wojny, Pruszków 1995, ISBN 83-85621-87-3, s. 41.