Brygada KOP "Polesie"

Brygada KOP "Polesie" - wielka jednostka piechoty Korpusu Ochrony Pogranicza.

Brygada sformowana została w lutym 1925 r. Podstawę organizacji brygady stanowił rozkaz L. dz. 1600/O.de B./25 Ministra Spraw Wojskowych ze stycznia 1925 r.

Podstawowym zadaniem brygady była ochrona pasa granicznego z ZSRR na terenie województwa poleskiego.

Struktura organizacyjna brygady w 1925 r.

• Dowództwo 5 Brygady Ochrony Pogranicza w Łachwie (później przeniesione do Łunińca)
• 15 Batalion Graniczny w Ludwikowie (powiat łuniniecki)
• 15 Szwadron w Nowosiółkach (później w Hancewiczach, w powiecie łuninieckim)
• 16 Batalion Graniczny w Sienkiewiczach (powiat łuniniecki)
• 16 Szwadron w m. Lenin, w powiecie łuninieckim (później w Bystrzycach)
• 17 Batalion Graniczny w Dawidgródku (powiat stoliński)
• 18 Batalion Graniczny w Rokitnie (powiat sarneński)
• 17 Szwadron w Rokitnie (powiat sarneński)

W 1926 w strukturze brygady zorganizowana została szkoła podoficerska dla niezawodowych podoficerów piechoty. W następnym roku w skład brygady właczono 2 Batalion Graniczny i 5 Szwadron z 1 Brygady Ochrony Pogranicza.

Latem 1928 zlikwidowana została szkoła podoficerska. W jej miejsce, oraz w miejsce identycznych szkół funkcjonujących w pozostałych brygadach, utworzony został Batalion Szkolny KOP w twierdzy Osowiec. Natomiast przy 17 Batalionie Granicznym utworzony został Ośrodek Wyszkolenia Pionierów 5 Brygady OP.

Latem 1929 roku 5 BOP przemianowana została na Brygadę KOP "Polesie". Wszystkie pododdziały wchodzące w jej skład, obok dotychczasowych numerów, otrzymały nazwy miejscowości, w których stacjonowały. Dwa lata później numeracja batalionów i szwadronów została zniesiona.

W 1930 roku z dwóch batalionów (2 i 18) oraz dwóch szwadronów kawalerii (5 i 17) sformowany został Pułk KOP "Sarny". Nowo powstała jednostka pozostała w strukturze organizacyjnej brygady.

Zasięg teryt. Brygady KOP Polesie - województwo poleskie II RP

Mapa województwa poleskiego

Struktura Brygady KOP "Polesie" w 1931

• Dowództwo Brygady KOP "Polesie" w Łunińcu
• Pułk KOP "Sarny"
• 15 Batalion Graniczny "Ludwikowo"
• 16 Batalion Graniczny "Sienkiewicze"
• 17 Batalion Graniczny "Dawidgródek"
• 15 Szwadron Kawalerii "Hancewicze"
• 16 Szwadron Kawalerii "Bystrzyce"
• Kompania Saperów

Mobilizacja Brygady KOP "Polesie" we wrześniu 1939

Na bazie Dowództwa Brygady KOP "Polesie" sformowane zostało Dowództwo 38 Rezerwowej Dywizji Piechoty.

• Baon KOP "Ludwikowo" – kpt. Andrzej Szumliński
• Baon KOP "Sienkiewicze" – ppłk Jan Dyszkiewicz
• Baon KOP "Dawidgródek" – mjr Jacek Tomaszewski

Jednostkom KOP nie udało się rozbić 52. Dywizji Strzeleckiej Armii Czerwonej, m.in. dlatego, że Brygada KOP "Polesie" za przyczyną swego dowódcy płk dypl. Różyckiego-Kołodziejczyka nie wykonała rozkazu uderzenia.

Skutkiem tego brygada została rozwiązana i przeorganizowana w Batalion "Polesie", już z innym dowódcą. Batalion ten nie wykonał jednak uderzenia na tyły Sowietów pod Wytycznem, żołnierze rzucili broń i poddali się. Zgrupowanie KOP, jak doszło do Szacka, wskutek dezercji zmalało o ok. 60%.

Dowódcy brygady

• płk piech. Stanisław Wrzaliński (do 28 V 1926)
• płk piech. Bronisław Ostrowski (28 V - VII 1926 → dowódca 2 Brygada OP)
• płk piech. Bolesław Antoni Fijałkowski (VII 1926 - VII 1928 → dowódca PD 23 DP )
• płk piech. dr Tadeusz Wołkowicki (od VII 1928)
• płk dypl. Tadeusz Różycki-Kołodziejczyk

Bibliografia

• Wacław Stachiewicz: Wierności dochować żołnierskiej : przygotowania wojenne w Polsce 1935-1939 oraz kampania 1939 w relacjach i rozważaniach szefa Sztabu Głównego i szefa Sztabu Naczelnego Wodza. Warszawa: "Rytm", 1998. ISBN 83-86678-71-2.