5 października jest 278. (w latach przestępnych 279.) dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostaje 87 dni.
- Imieniny obchodzą: Apolinary, Bartłomiej, Charytyna, Donat, Eutychiusz, Faust, Faustyna, Flawia, Flawiana, Galla, Igor, Justyn, Konstancjusz, Maur, Placyd, Rajmund, Tulia i Wiktoryn.
- Portugalia – Święto Republiki
- Vanuatu – Święto Konstytucji
- Międzynarodowe – Światowy Dzień Nauczyciela (święto proklamowane przez UNESCO)
- Wspomnienia i święta w Kościele katolickim[1][2] obchodzą:
Wydarzenia w Polsce [edytuj]
Wydarzenia na świecie [edytuj]
- 578 – Tyberiusz II Konstantyn został cesarzem wschodniorzymskim.
- 610 – Herakliusz został koronowany na cesarza bizantyńskiego.
- 869 – Rozpoczął się Sobór konstantynopolitański IV.
- 1056 – Henryk IV Salicki został królem Niemiec.
- 1143 – Zawarto Traktat z Zamory, na mocy którego król Kastylii i Leónu Alfons VII Imperator uznał niepodległość Portugalii i używany od 4 lat tytuł królewski Alfonsa I Zdobywcy.
- 1285 – Filip IV Piękny został królem Francji.
- 1338 – Wojna stuletnia: atak floty francuskiej na Southampton.
- 1465 – Zawarto Traktat z Conflans na mocy którego król Francji Ludwik XI przekazał sporne terytoria przyszłemu władcy Burgundii Karolowi Zuchwałemu.
- 1550 – W Chile założono miasto Concepción.
- 1563 – W Kopenhadze zawarto sojusz polsko-duński, na mocy którego oba państwa zobowiązały się wspólnie wystąpić przeciwko Szwecji i Rosji.
- 1582 – Ze względu na wprowadzenie kalendarza gregoriańskiego w dniu 4 października, dat od 5 października do 14 października nie było we Francji, Hiszpanii, Italii, Portugalii i Rzeczypospolitej Obojga Narodów.
- 1665 – Założono uniwersytet w Kilonii.
- 1690 – W Rzymie została założona akademia literacka Arkadia.
- 1744 – W nocy z 4 na 5 października podczas sztormu na Kanale La Manche zatonął brytyjski okręt liniowy HMS Victory wraz z 1150-osobową załogą i ładunkiem złota.
- 1789 – Rewolucja francuska: odbył się marsz kobiet na Wersal, po którym król Ludwik XIV powrócił do Paryża i zaakceptował Deklarację Praw Człowieka i Obywatela oraz konstytucję.
- 1793 – Wprowadzono francuski kalendarz rewolucyjny.
- 1795 – W Paryżu doszło do nieudanej próby zamachu stanu Rojalistów przeciwko Konwentowi Narodowemu.
- 1813 – Wojna brytyjsko-amerykańska: zwycięstwo wojsk amerykańskich w bitwie pod Moraviatown.
- 1817 – W Brukseli skradziono rzeźbę Manneken pis.
- 1842 – Mistrz piwowarski Josef Groll uwarzył w Pilznie pierwszą warkę piwa Pilsner.
- 1857 – Niemieccy imigranci założyli Anaheim w Kalifornii.
- 1864 – Około 60 tys. osób zginęło w Kalkucie w wyniku przejścia cyklonu.
- 1869 – W Glasgow zwodowano statek Otago, jedyny żaglowiec, który prowadził w latach 1888-1889 jako kapitan pisarz Józef Konrad Korzeniowski.
- 1877 – Chief Joseph, wódz indiańskiego plemienia Nez Percé, został wzięty do niewoli przez wojska amerykańskie.
- 1889 – Niemiecki kartograf Hans Meyer i austriacki przewodnik Ludwik Purtscheller dokonali pierwszego wejścia na Kilimandżaro.
- 1892 – W trakcie strzelaniny po napadzie na bank w Coffeyville w stanie Kansas, zginęli wszyscy, oprócz jednego, członkowie gangu Daltonów.
- 1904 – Wojna rosyjsko-japońska: rozpoczęła się bitwa nad Sha He.
- 1905 – Wilbur Wright odbył rekordowy, 39-minutowy lot samolotem na dystansie 24,5 mili.
- 1908:
- 1910 – Portugalia została proklamowana republiką.
- 1914 – Esad Pasza Toptani ogłosił się w Tiranie naczelnym wodzem armii i szefem rządu Albanii.
- 1916 – Oddano do użytku kolejowy Most Chabarowski nad rzeką Amur.
- 1917 – 28. Prezydent USA Thomas Woodrow Wilson podpisał dekret zezwalający Polakom z USA formować swoją armię, do czego doszło w kanadyjskim Tadeusz Kosciuszko Camp.
- 1919 – António José de Almeida został prezydentem Portugalii.
- 1921:
- 1925 – Rozpoczęła się konferencja w Locarno.
- 1929 – Zwodowano japoński niszczyciel Ayanami.
- 1930 – Zmierzający do Indii brytyjski sterowiec R101 rozbił się w północnej Francji. Zginęło 48 osób.
- 1934:
- 1938 – Prezydent Czechosłowacji Edvard Beneš ustąpił ze stanowiska.
- 1944 – Saarbrücken zostało zbombardowane przez Royal Air Force, w wyniku czego zginęło 361 osób.
- 1946 – Zakończył się 1. Międzynarodowy Festiwal Filmowy w Cannes.
- 1947 – 33. Prezydent USA Harry Truman wygłosił apel do Amerykanów o zrezygnowanie z jedzenia mięsa przez kilka dni w tygodniu, aby zaoszczędzone w ten sposób środki można było przekazać głodującym mieszkańcom Europy.
- 1948:
- 1951 – W egipskiej Aleksandrii rozpoczęły się I Igrzyska Śródziemnomorskie.
- 1953 – W dzielnicy Los Angeles Sun Valley odbył się pierwszy udokumentowany mityng Anonimowych Narkomanów.
- 1954 – Włochy i Jugosławia podpisały porozumienie o podziale Wolnego Terytorium Triestu.
- 1958 – Francuska Afryka Zachodnia rozpadła się na odrębne republiki autonomiczne.
- 1959 – Amerykański atomowy okręt podwodny USS Seadragon zderzył się z wielorybem, co spowodowało uszkodzenie jednej ze śrub napędowych.
- 1961:
- 1962:
- 1964 – 57 osób uciekło do Berlina Zachodniego tunelem wydrążonym pod Murem Berlińskim.
- 1966 – Doszło do stopienia rdzenia w eksperymentalnym reaktorze atomowym w Detroit.
- 1967 – W nocy z 4 na 5 października u wybrzeży kanadyjskiej prowincji Nowa Szkocja spadł duży, niezidentyfikowany obiekt (incydent w Shag Harbour).
- 1968 – W Londonderry policja brutalnie rozpędziła pokojową demonstrację katolików, co zapoczątkowało trwający 30 lat konflikt w Irlandii Północnej.
- 1969 – BBC wyemitowała premierowy odcinek serialu komediowego Latający cyrk Monty Pythona.
- 1970:
- 1972:
- 1973 – W Monachium podpisano Konwencję o udzielaniu patentów europejskich.
- 1974:
- 1975 – Południowoafrykańska wojna graniczna: bitwa pod Norton de Matros.
- 1980 – W RFN odbyły się wybory parlamentarne.
- 1981 – Szwedzki dyplomata Raoul Wallenberg, ratujący w czasie II wojny światowej węgierskich Żydów, otrzymał pośmiertnie tytuł Honorowego Obywatela Stanów Zjednoczonych.
- 1983 – Czeski astronom Antonín Mrkos odkrył planetoidę (9007) James Bond.
- 1984 – Rozpoczęła się misja STS-41-G wahadłowca Discovery z pierwszym kanadyjskim astronautą (Marc Garneau) na pokładzie.
- 1985 – Zamachy na turystów izraelskich w Egipcie (7 zabitych) i Tunezji (5 zabitych i 2 rannych).
- 1986 – Zachodnia prasa opublikowała zdradzone przez Mordechaja Vanunu informacje o izraelskim programie broni atomowej.
- 1988:
- 1989 – XIV Dalajlama Tenzin Gjaco został laureatem Pokojowej Nagrody Nobla.
- 1991 – 137 osób zginęło w katastrofie indonezyjskiego samolotu wojskowego Lockheed C-130 Hercules pod Dżakartą.
- 1992 – Lennart Meri został wybrany na prezydenta Estonii.
- 1994 – 48 członków sekty Zakon Świątyni Słońca w Szwajcarii i 5 w Kanadzie popełniło zbiorowe samobójstwo.
- 1995 – Przyjęto flagę Macedonii.
- 1999 – 31 osób zginęło, a 523 zostały ranne w wyniku zderzenia pociągów w Londynie.
- 2000 – W Belgradzie odbyła się masowa demonstracja mająca zmusić prezydenta Jugosławii Slobodana Miloševicia do ustąpienia ze stanowiska.
- 2001 – Na Florydzie zmarł fotoedytor tabloidu Sun, pierwsza z 5 śmiertelnych ofiar zarażonych bakteriami wąglika, rozsyłanych drogą pocztową do instytucji publicznych po zamachach z 11 września 2001 roku.
- 2003 – Achmat Kadyrow został wybrany na prezydenta Czeczenii.
- 2004 – Monako zostało przyjęte do Rady Europy.
- 2009 – 5 osób zginęło w samobójczym zamachu na biuro Światowego Programu Żywnościowego (WFP) w stolicy Pakistanu Islamabadzie.
Urodzili się [edytuj]
- 1520 – Alessandro Farnese, włoski kardynał, protektor Królestwa Polskiego przy Stolicy Apostolskiej (zm. 1589)
- 1609 – Paul Fleming, niemiecki poeta (zm. 1640)
- 1641 – Markiza de Montespan, kochanka króla Francji Ludwika XIV (zm. 1707)
- 1658 – Maria z Modeny, królowa Anglii i Szkocji, żona Jakuba II Stuarta (zm. 1718)
- 1713 – Denis Diderot, francuski pisarz, filozof, encyklopedysta (zm. 1784)
- 1781 – Bernard Bolzano, czeski matematyk, filozof, teolog (zm. 1848)
- 1789 – Leon Przyłuski, polski duchowny katolicki, arcybiskup poznański, prymas Polski (zm. 1865)
- 1818 – (lub 1819) Jón Thoroddsen, islandzki pisarz (zm. 1868)
- 1829 – Chester Alan Arthur, amerykański polityk, 21. prezydent USA, 20. wiceprezydent USA (zm. 1886)
- 1855 – Max Filke, niemiecki kompozytor muzyki liturgicznej (zm. 1911)
- 1864 – Louis Lumière, francuski chemik, brat Augusta Marie Louisa Lumière’a (zm. 1948)
- 1874 – Alfred Chłapowski, polski ziemianin, polityk, minister, ambasador (zm. 1940)
- 1878 – Ryszard Ordyński, polski reżyser, scenarzysta filmowy (zm. 1953)
- 1879 – Francis Peyton Rous, amerykański patolog, laureat Nagrody Nobla (zm. 1970)
- 1883 – Niels Nielsen, norweski żeglarz, medalista olimpijski (zm. 1961)
- 1887 – René Cassin, francuski prawnik, laureat Nagrody Nobla (zm. 1976)
- 1899 – Marcus Wallenberg, szwedzki żeglarz, olimpijczyk (zm. 1982)
- 1902 – Vaadjuv Nyqvist, norweski żeglarz, medalista olimpijski (zm. 1961)
- 1904 – Franciszek Klon, polski pisarz (zm. 1983)
- 1909:
- 1911 – Zbigniew Czeczot-Gawrak, polski filmoznawca, historyk i teoretyk filmu, publicysta i wykładowca uniwersytecki (zm. 2009)
- 1913 – Marian Woyna Orlewicz, polski biegacz narciarski (zm. 2011)
- 1914 – Elfriede Kaun, niemiecka lekkoatletka (zm. 2008)
- 1916 – Stetson Kennedy, amerykański dziennikarz, obrońca praw człowieka, pisarz (zm. 2011)
- 1917 – Magda Szabó, węgierska pisarka (zm. 2007)
- 1919:
- 1921 – Wanda Kruszewska, polska aktorka
- 1922:
- 1924 – Andrzej Wolski, polski harcerz, żołnierz Szarych Szeregów i AK (zm. 2011)
- 1925
- 1927 – Bruce Millan, brytyjski polityk (zm. 2013)
- 1928 – Wojciech Wieczorek, polski dziennikarz, dyplomata, redaktor naczelny miesięcznika „Więź” (zm. 2012)
- 1929:
- 1930:
- 1931:
- 1933 – Diane Cilento, australijska aktorka (zm. 2011)
- 1935 – Oswald Wiener, austriacki pisarz, teoretyk językoznawstwa
- 1936 – Václav Havel, czeski pisarz, polityk, prezydent Czechosłowacji i Czech (zm. 2011)
- 1939 – Marie Laforêt, francuska piosenkarka, aktorka
- 1941:
- 1942 – Thomas Huppert, nowozelandzki narciarz alpejski, olimpijczyk
- 1943 – Andrzej Litwornia, polski historyk literatury, eseista (zm. 2006)
- 1944:
- 1946 – Kjell Johansson, szwedzki tenisista stołowy (zm. 2011)
- 1947 – Brian Johnson, brytyjski wokalista
- 1948 – Zoran Živković, serbski pisarz
- 1949 – Zygmunt Garłowski, polski piłkarz (zm. 2007)
- 1950 – Jeff Conaway, amerykański aktor (zm. 2011)
- 1951 – Adam Ferency, polski aktor
- 1952:
- 1953:
- 1954:
- 1955 – Michał Lorenc, polski kompozytor, twórca muzyki filmowej
- 1956 – Siergiej Trietiakow, rosyjski funkcjonariusz służb specjalnych (zm. 2010)
- 1957 – Bernie Mac, amerykański aktor (zm. 2008)
- 1958 – Brent Jett, amerykański astronauta
- 1960:
- 1961 – Piotr Morawiec, polski gitarzysta, członek grupy Kult
- 1962:
- 1963 – Krzysztof Król, polski polityk, poseł na Sejm RP, dziennikarz, informatyk, publicysta
- 1965:
- 1966:
- 1967:
- 1968 – Fabián Estay, chilijski piłkarz
- 1970:
- 1971:
- 1972 – Grant Hill, amerykański koszykarz
- 1974 – Robert Mateja, polski skoczek narciarski
- 1975:
- 1976 – Ramzan Kadyrow, czeczeński polityk, prorosyjski premier i prezydent Czeczenii
- 1977:
- 1978 – James Valentine, amerykański gitarzysta zespołu Maroon 5
- 1979:
- 1980
- 1983:
- 1984:
- 1985 – Nicola Roberts, brytyjska wokalistka zespołu Girls Aloud
- 578 – Justyn II, Cesarz bizantyński (ur. ok. 520)
- 877 – (lub 6 października) Karol II Łysy, król zachodniofrankijski (ur. 823)
- 1056 – Henryk III Salicki, cesarz rzymsko-niemiecki (ur. 1017)
- 1214 – Alfons VIII Szlachetny, król Kastylii i Leónu (ur. 1155)
- 1285 – Filip III Śmiały, król Francji (ur. 1245)
- 1512 – Zofia Jagiellonka, królewna polska, księżniczka litewska, margrabina na Ansbach i Bayreuth (ur. 1464)
- 1565 – Lodovico Ferrari, włoski matematyk (ur. 1522)
- 1743 – Henry Carey, angielski pisarz, kompozytor (ur. 1687)
- 1763 – August III Sas, elektor Saksonii, król Polski (ur. 1696)
- 1805 – Charles Cornwallis, brytyjski administrator kolonialny, dowódca (ur. 1738)
- 1813 – Tecumseh, wódz Szaunisów (ur. 1768)
- 1837 – Hortensja de Beauharnais, królowa Holandii, żona króla Ludwika Bonapartego (ur. 1783)
- 1861 – Antoni Melchior Fijałkowski, polski duchowny katolicki, arcybiskup warszawski (ur. 1778)
- 1880 – Jacques Offenbach, niemiecki kompozytor, twórca klasycznej operetki (ur. 1819)
- 1904 – Teodor Eichenwald, polski taternik (ur. ok. 1880)
- 1918 – Roland Garros, francuski lotnik (ur. 1888)
- 1927 – Sam Warner, amerykański przedsiębiorca, współzałożyciel wytwórni filmowej Warner Bros., brat Harry’ego, Alberta i Jacka Warnerów (ur. 1887)
- 1933 – Renée Adorée, francusko-amerykańska aktorka (ur. 1898)
- 1938:
- 1954 – Florent Alpaerts, belgijski kompozytor (ur. 1876)
- 1958 – Nils Bertelsen, norweski żeglarz, medalista olimpijski (ur. 1879)
- 1960 – Alfred Kroeber, amerykański antropolog kultury (ur. 1876)
- 1967 – Clifton Williams, amerykański astronauta (ur. 1932)
- 1973:
- 1976 – Lars Onsager, amerykański fizyk, chemik, matematyk, laureat Nagrody Nobla (ur. 1903)
- 1979 – Zygmunt Hertz, polski pisarz (ur. 1908)
- 1992:
- 1995 – Mieczysław Pszon, polski dziennikarz (ur. 1915)
- 1996:
- 2000 – Leopold Barschandt, austriacki piłkarz (ur. 1925)
- 2001:
- 2003:
- 2004:
- 2005:
- 2007:
- 2008:
- 2009:
- 2010:
- 2011:
- 2012:
Przypisy