6 Pułk Strzelców Konnych (II RP)

6 Pułk Strzelców Konnych
Historia
Państwo	II Rzeczpospolita
Sformowanie	1919
Rozformowanie	1939
Patron	hetman wielki koronny Stanisław Żółkiewski
Tradycje
Święto	20 maja
Tradycje jednostki kontynuuje lub kontynuowały	6 Kresowy Batalion Rozpoznawczy
Dowódcy
Ostatni	ppłk dypl. Stefan Mossor
Działania zbrojne
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja	Żółkiew
Podporządkowanie	Kresowa Brygada Kawalerii
Rodzaj wojsk	Kawaleria

6 Pułk Strzelców Konnych im. Hetmana Wielkiego Koronnego Stanisława Żółkiewskiego (6 psk) – oddział kawalerii Armii Polskiej we Francji i Wojska Polskiego II RP.

Rodowód

Pułk rozwinął się w końcu 1917 z oddziałów sformowanych we Francji i we Włoszech – początkowo jako 1 Pułk Szwoleżerów. Po przybyciu do Polski w maju 1919 przemianowany na 4 Pułk Dragonów Kresowych, a później na 4 Pułk Strzelców Konnych.

W październiku 1920 przeformowano 4 Pułk Strzelców Konnych. Z części jego szwadronów 8 września 1921 powstał 6 pułk strzelców konnych. Od 20 lipca 1921 roku do 27 sierpnia 1939 miejscem stałej dyslokacji pułku była Żółkiew, rodowa posiadłość wybitnego wodza i żołnierza hetmana Stanisława Żółkiewskiego.

W walce o granice

1 i 3 pułk szwoleżerów Armii gen. Józefa Hallera swój chrzest bojowy przechodzą na froncie francusko-niemieckim w Szampanii. Po zakończeniu działań wojennych na froncie zachodnim, obydwa pułki, transportem kolejowym przemieszczone zostały w rejon Warszawy.

Z chwilą rozpoczęcia działań wojennym na froncie wschodnim przeciwko bolszewikom już jako 4 pułk strzelców konnych wziął udział w wyprawie kijowskiej. 15 maja 1920 brał udział w zajęciu Łucka oraz dokonał wypadu na Młynów i Równe.

18 sierpnia 1920 stoczył krwawą bitwę pod Krasnem.

Pułk w okresie pokoju

8 maja 1926 w Żółkwi starszy wachmistrz Stanisław Kisielewski, znajdując się w stanie nietrzeźwości, zastrzelił z rewolweru dowódcę pułku, podpułkownika Konstantego Obidzińskiego i wachmistrza Jana Gadomskiego. 20 maja 1926 wyrokiem wojskowego sądu doraźnego wachmistrz Kisielewski został skazany za podwójne zabójstwo na karę śmierci i degradację. Dowódca Okręgu Korpusu Nr VI we Lwowie wyrok zatwierdził, a pełniący obowiązki Prezydenta RP, Marszałek Sejmu Maciej Rataj nie skorzystał z prawa łaski. Skazany został rozstrzelany tego samego dnia we Lwowie.

29 stycznia 1937 Minister Spraw Wojskowych nadał 6 psk nazwę "6 Pułk Strzelców Konnych imienia Hetmana Wielkiego Koronnego Stanisława Żółkiewskiego" oraz zarządził noszenie przez żołnierzy pułku na naramiennikach kurtek i płaszczy – w miejsce dotychczasowej numeracji – inicjałów "S.Ż." z buławą hetmańską. Dla oficerów i chorążych inicjały i buława były haftowane nićmi metalowymi, oksydowanymi na stare srebro, natomiast dla podoficerów i strzelców wykonane były z białego matowanego metalu. Podoficerowie zawodowymi mogli nosić inicjały i buławę haftowaną w czasie występowania w ubiorze poza służbowym.

W wojnie obronnej 1939

Pułk walczył w składzie Kresowej BK

W 1939 w składzie Kresowej Brygady Kawalerii w Armii Łódź, 11 września 1939 rozbity.

Zmobilizowany 27 sierpnia w Żółkwi, transportami kolejowymi został przerzucony na północne skrzydło Armii Łódź w rejon Rossoszycy i Szadka. Po osiągnięciu pełnej gotowości bojowej, nocą z 4 na 5 września, obsadził wschodni brzeg Warty w rejonie Popowa.

Od wczesnych godzin rannych 5 września pułk toczył zażarte walki z nacierającymi kolumnami piechoty zmotoryzowanej wroga, ponosząc ciężkie straty sięgające 20% stanu osobowego.

Od 9 września toczył ciężkie walki odwrotowe. Pod Aleksandrowem sztab brygady utracił łączność z I szwadronem. W samotnej walce 7 września szwadron ten został całkowicie zniszczony pod Szczawinem. Rankiem 11 września resztki pułku wraz z częścią oddziałów Kresowej BK zostały otoczone w rejonie lasów pod Osuchowem, gdzie po wyczerpaniu amunicji, zmuszone były skapitulować. Do niewoli dostał się dowódca pułku ppłk dypl. Stefan Mossor.

Zagubione pod Głownem 8 września – 2 i 3 szwadron, po samotnych walkach pod Zaborówkiem i Sadową w Puszczy Kampinoskiej dołączyły do grupy mjr. Juniewicza (zastępca dowódcy 12 pułku). W trakcie przedzierania się tej grupy do Warszawy, w bitwie pod Łomiankami zginęło 90% żołnierzy tych szwadronów.

Kadra pułku

Dowódcy

• ppłk Maurycy Gąssowski
• ppłk dypl. Włodzimierz Wołkowicki
• mjr Oskar Zawadil
• ppłk kaw. Konstanty Obidziński (20 XI 1924 - † 8 V 1926)
• płk kaw. Jerzy Pytlewski (do 1934)
• płk dypl. Witold Gierulewicz (1934–1939)
• ppłk dypl. Stefan Mossor (1939)

Oficerowie

• mjr dypl. Witold Cieśliński (zastępca dowódcy)
• Władysław Jan Dybowski
• rtm. Adolf Marian Czarnota

Symbole pułkowe

Sztandar

23 września 1939 ukryty na boisku szkolnym we wsi Zarzecze pod Rzeszowem. W czasie remontu szkoły w 1959 odnaleziony i przekazany do Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie, gdzie do dzisiaj jest eksponowany.

Odznaka

Odznaka zatwierdzona Dz. Rozk. MSWojsk. nr 49, poz. 872 z 13 grudnia 1921 roku. Posiada kształt krzyża maltańskiego, którego ramiona o złoconych krawędziach są pokryte białą emalią. Na ramiona wpisano cyfry I III 46. Na środek krzyża nałożono złote półsłońce stanowiące tło do miniatury odznaki Armii Polskiej we Francji. Czteroczęściowa – oficerska, wykonana w srebrze, emaliowana. Wymiary: 60x60 mm. Projekt: Maurycy Gąssowski, Feliks Ryl, Zygmunt Mieszczankowski Wykonanie: RS – Lion, Stefan Wincenty Wiśniewski – Warszawa

Barwy pułku:
Proporczyk szmargdowo-biały.

Czapka rogatywka – otok biały.

Spodnie długie ciemnogranatowe, lampasy białe, wypustka biała

Żurawiejka

Od Hallera my rycerze,

Sławy nikt nam nie odbierze.

Lance do boju, szable w dłoń ...

"Szósty" Strzelców w Żółkwi siedzi

i nad dolą swą się biedzi.

Lance do boju, szable w dłoń ...

Z Francji swój początek bierze,

a wśród strzelców jest na przedzie.

Lance do boju, szable w dłoń ...

Bibliografia

• Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 1990. ISBN 83-211-1104-1. 
• "Księga jazdy polskiej": pod protektoratem marsz. Edwarda Śmigłego–Rydza. Warszawa 1936. Reprint: Wydawnictwo Bellona Warszawa 1993
• Zdzisław Sawicki: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918-1939: Polskie Siy Zbrojne Na Zachodzie. Pantera Books. ISBN 83-204-3299-5.