8 Pułk Artylerii Ciężkiej (II RP)

8 Pułk Artylerii Ciężkiej
Historia
Państwo	II Rzeczpospolita
Sformowanie	1921
Rozformowanie	1939
Tradycje
Święto	12 października
Dowódcy
Pierwszy	płk Czesław Bzowski
Ostatni	płk Florian Grabczyński
Działania zbrojne
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja	Toruń
Podporządkowanie	8 Grupa Artylerii
Rodzaj wojsk	artyleria
Rodzaj sił zbrojnych	Wojska lądowe

8 Pułk Artylerii Ciężkiej (8 pac) - oddział artylerii ciężkiej Wojska Polskiego II RP.

Pułk w okresie pokoju

Pułk został sformowany 12 października 1921 roku z połączenia 4, 15 i 16 Dywizjonów Artylerii Ciężkiej. Dowódcą pułku został płk Czesław Bzowski, dotychczasowy dowódca XVI Brygady Artylerii. Dowództwo pułku i 16 dac stacjonowało w Toruniu natomiast 15 dac i 4 dac (I, a od grudnia tego roku II dywizjon) w Grudziądzu. 15 kwietnia 1922 roku II dywizjon został przeniesiony do Siedlec, włączony do 9 Pułku Artylerii Ciężkiej i przemianowany na III dywizjon (baterie 7, 8 i 9). Po przeniesieniu II dywizjonu do Siedlec dowództwo pułku i 16 dac zostały dyslokowane do garnizonu Grudziądz. Tam 16 dac został przemianowany na I dywizjon, a 15 dac na II dywizjon.

W lipcu 1923 roku pułk został przeniesiony do garnizonu Toruń, w którym stacjonował do 1939 roku. W 1925 roku został zorganizowany III dywizjon. W okresie pokojowym pułk podlegał szefowi Artylerii i Służby Uzbrojenia Okręgu Korpusu Nr VIII w Toruniu, a od 1929 roku dowódcy 8 Grupy Artylerii. W 1937 roku pułk wydzielił ze swojego składu jedną baterię dla nowo powstałego 26 Dywizjonu Artylerii Ciężkiej. Do grudnia tego roku pułk odtworzył 7 baterię.

30 grudnia 1938 roku szef Departamentu Artylerii M.S.Wojsk. wydał rozkaz L.dz. 3549/tj. o utworzeniu 16, 17, 20 i 30 dywizjonów artylerii ciężkiej i reorganizacji pułków artylerii ciężkiej. 8 marca 1939 roku termin sformowania dywizjonów artylerii ciężkiej oraz reorganizacji 3, 7 i 8 pac został przesunięty na maj tego roku. W ramach wspomnianej reorganizacji w m. Grupa k. Grudziądza, na bazie 8 pac, został utworzony samodzielny 16 Dywizjon Artylerii Ciężkiej podporządkowany dowódcy Artylerii Dywizyjnej 16 Pomorskiej Dywizji Piechoty.

Pułk w kampanii wrześniowej

Mobilizacja pułku w sierpniu 1939 roku

Pułk był jednostką mobilizującą. W dniach 24-27 sierpnia 1939 roku, zgodnie z planem mobilizacyjnym "W", sformował w mobilizacji alarmowej, w grupie jednostek oznaczonych kolorem niebieskim :

• 4 Dywizjon Artylerii Ciężkiej Typ II dla 4 DP
• Pluton Taborowy Nr 4 dla 4 DP
• 15 Dywizjon Artylerii Ciężkiej Typ II dla 15 DP
• Pluton Taborowy Nr 15 dla 15 DP
• 88 Dywizjon Artylerii Ciężkiej Typ I dla Armii "Modlin"

Po zakończeniu mobilizacji i skierowaniu Oddziału Zbierania Nadwyżek do Ośrodka Zapasowego Artylerii Ciężkiej Nr 4 w Przemyślu, pułk uległ rozformowaniu. Dowódca pułku otrzymał przydział mobilizacyjny na stanowisko dowódcy 61 Pułku Artylerii Lekkiej (Rezerwowego) 41 DP (rez.).

Działania bojowe

W kampanii wrześniowej 4 i 16 dywizjony artylerii ciężkiej uczestniczyły w walkach Grupy Operacyjnej "Wschód", a 88 dac razem z 98 dac wspierał 20 DP w bitwie pod Mławą.

15 dac zakończył mobilizację 25 sierpnia do godz. 19. Następnego dnia usunięto niewielkie braki w wyposażeniu żołnierzy oraz usterki wozów taborowych. W nocy z 26 na 27 sierpnia i 28 sierpnia, marszem pieszym, dywizjon przegrupował się z Torunia w rejon Szwederowa. 31 sierpnia zajął stanowiska ogniowe w rejonie m. Pawłówka (1 bateria) i w lesie, na południe od Osowej Góry (2 bateria). W dniach 1-3 września dywizjon wspierał pułki 15 DP w walce z niemiecką 50 Dywizją Piechoty na przedmościu bydgoskim.

5 września po południu bateria nadwyżek (Oddział Zbierania Nadwyżek) pod dowództwem kpt. Józefa Barana została skierowana do Przemyśla. Bateria liczyła około 300 żołnierzy, 200 koni i kilkadziesiąt wozów. 8 września osiągnęła Sompolno. Po drodze była bombardowana i atakowana przez dywersantów. W rejonie Gostynina bateria wydzieliła ze swego składu grupę oficerów i podchorążych oraz około 20 koni jako uzupełnienie dla 15 DP. 13 września bateria dotarła w rejon Gąbina. Tego samego dnia wsparła 14 pp w walce pod Dobrzykowem. 14 września wydzieliła uzupełnienie dla 27 DP. 16 września zatrzymała się w m. Krubin k. Sannik. 17 września w lesie, w rejonie m. Budy Stare, po 12 godzinnym bombardowaniu lotniczym, kpt. Baran rozwiązał baterię, a sam z grupą 13 żołnierzy 21 września dotarł do Modlina.

Żołnierze pułku

Dowódcy pułku:

• płk Czesław Piotr Bzowski (1921 - IX 1925 → zastępca szefa Artylerii i Służby Uzbrojenia OK VIII)
• ppłk Michał Jancewicz
• ppłk dypl. Jerzy Łunkiewicz
• płk Florian Grabczyński (1936-1939)

Oficerowie pułku:

• Józef Baran
• Eugeniusz Ignacy Luśniak
• Rudolf Ostrihansky
• Jan Szczurek-Cergowski
• Jan Chylewski

Obsada personalna 8 pac i pododdziałów zmobilizowanych w 1939

Dowództwo 8 Pułku Artylerii Ciężkiej

• dowódca pułku - płk Florian Grabczyński
• I zastępca dowódcy - wakat
• II zastępca dowódcy - mjr Marian Taczak
• oficer mobilizacyjny - kpt. Józef Baran
• oficer płatnik - kpt. int. Jan Klapsa

4 Dywizjon Artylerii Ciężkiej

• dowódca dywizjonu - mjr Stefan Stachowski
• dowódca 1 baterii -
• dowódca 2 baterii -

15 Dywizjon Artylerii Ciężkiej

• dowódca dywizjonu - mjr Stefan Starzyński
• dowódca 1 baterii - kpt. Mikołaj Jezierski
• dowódca 2 baterii - kpt. Leon Niedzielski

88 Dywizjon Artylerii Ciężkiej

• dowódca dywizjonu - mjr Jerzy Henryk Władysław Trzaska-Durski
• dowódca 1 baterii - kpt. Stefan Słowikowski
• dowódca 2 baterii - por. Edward Frączek
• dowódca 3 baterii - kpt. Marian Kaczorowski

Odznaczeni srebrnym krzyżem Orderu „Virtuti Militari” V klasy

kpt. Teofil Szadziński

Symbole pułkowe

Sztandar
16 grudnia 1937 roku Prezydent RP Ignacy Mościcki zatwierdził wzór sztandaru . 19 czerwca 1938 roku, w Toruniu, w czasie ceremonii wręczania sztandarów ufundowanych przez społeczeństwo Pomorza, marszałek Edward Śmigły-Rydz wręczył dowódcy pułku sztandar.

Odznaka

Zatwierdzona Dz. Rozk. MSWojsk. nr 29, poz. 285 z 6 września 1929 roku. Odznakę stanowi krzyż wzorowany na maltańskim, którego ramiona pokryte są ciemno zieloną emalia ze srebrnymi krawędziami. Pośrodku krzyża okrągła tarcza z nałożonym złoconym gryfem, herbem Pomorza na tle szkarłatnej emalii. Dwuczęściowa - oficerska wykonana w srebrze i emaliowana, na rewersie numerowana. Wymiary: 4lx41 mm. Wykonanie: R. Dalkowski - Toruń

Święto pułku
Pułk obchodził Święto 12 października, w rocznicę połączenia 4, 15 i 16 dywizjonów w jeden oddział.

Bibliografia

• Józef Baran, Zarys historii wojennej 8-go Pułku Artylerii Ciężkiej, Warszawa 1930,
• Artemi Andzaurow, Zarys historii wojennej 9-go Pułku Artylerii Ciężkiej, Warszawa 1929,
• Tadeusz Jurga, Obrona Polski 1939, Instytut Wydawnictw PAX. Warszawa 1990
• Kazimierz Satora, Opowieści wrześniowych sztandarów, Instytut Wydawniczy Pax, Warszawa 1990 ISBN-83-211-1104-1,
• Roman Łoś, Artyleria polska 1914-1939, Wydawnictwo Bellona, Warszawa 1991, wyd. I, ISBN 83-11-07772-X,
• Piotr Zarzycki, Plan mobilizacyjny „W”. Wykaz oddziałów mobilizowanych na wypadek wojny, Pruszków 1995, ISBN 83-85621-87-3,
• Eugeniusz Kozłowski, Wojsko Polskie 1936-1939. Próby modernizacji i rozbudowy, Warszawa 1964, wyd. I, s. 142,
• Igor Błagowieszczański, Artyleria Wojska Polskiego w latach 1918-1939, Wojskowy Przegląd Historyczny, Warszawa 1974, Nr 4 (71) ss. 203-250,
• Stanisław Truszkowski, Wojsko Polskie w latach 1936-1939, Wojskowy Przegląd Historyczny, Warszawa 1967, Nr 3 (43), s. 295,
• Ryszard Juszkiewicz, Bitwa pod Mławą 1939, Wydawnictwo Książka i Wiedza, Warszawa 1979, wyd. I, s. 199-200,
• Piotr Saja, Przygotowania wojenne i walki 15 Dywizji Piechoty na przedmościu bydgoskim we wrześniu 1939 roku, Przegląd Historyczno-Wojskowy Nr 1 (196), Warszawa 2003, ISSN 1640-6281,
• Zdzisław Sawicki: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918-1939: Polskie Siy Zbrojne Na Zachodzie. Pantera Books. ISBN 83-204-3299-5.