8 Pułk Ułanów Księcia Józefa Poniatowskiego

8 Pułk Ułanów
Historia
Państwo	II Rzeczpospolita
Sformowanie	1918
Rozformowanie	1945
Patron	Józef Poniatowski
Tradycje
Święto	19 marca
Nadanie sztandaru	1920
Rodowód	8 Pułk Ułanów
Dowódcy
Pierwszy	płk Roman Kawecki
Działania zbrojne
wojna polsko-bolszewicka, II wojna światowa)
Organizacja
Dyslokacja	Raków (pod Krakowem); Zakrzówek-Kobierzyce(1939)
Podporządkowanie	Krakowska Brygada Kawalerii ; 1 Dywizja Grenadierów
Rodzaj wojsk	kawaleria ; rozpoznanie
Rodzaj sił zbrojnych	Wojska lądowe

29 lipca – 3 sierpnia 1920

Pułk walczył w składzie Krakowskiej Brygady Kawalerii

8 Pułk Ułanów Księcia Józefa Poniatowskiego (8 p. uł.) – oddział kawalerii Wojska Polskiego II RP.

W grudniu 1784 pod dowództwem ks. Józefa Poniatowskiego utworzono we Lwowie pułk kawalerii. Podczas zaborów był jedną z niewielu formacji wojskowych podporządkowanych zaborcom z polską komendą i tradycjami wojskowymi. Za czasów panowania cesarza Franciszka Józefa I pułk nosił nazwę 1 Pułku Ułanów Austriackich, po przejściu pod dowództwo Niepodległego Państwa Polskiego, w roku 1918, nosił nazwę 1 Pułku Ułanów Ziemi Krakowskiej, a następnie nadano mu numer 8. i zatwierdzono nazwę na cześć twórcy i pierwszego dowódcy: 8 Pułk Ułanów Księcia Józefa Poniatowskiego.

Pułk w walce o granice

Pułk zasłużył się szczególnie w wojnie polsko-rosyjskiej 1920 roku, kiedy w pierwszej fazie działań na linii frontu uczestniczył z powodzeniem w ofensywie kijowskiej, a następnie walnie przyczynił się do rozgromienia rosyjskiej Armii Konnej komandarma Siemiona Budionnego w największej bitwie kawaleryjskiej XX wieku pod Komarowem na ziemi zamojskiej.

Pułk w okresie pokoju

Pułk stacjonował w Rakowie pod Krakowem. W listopadzie 1923 roku brał udział w pacyfikacji tzw. powstania krakowskiego 1923 roku. W 1925 roku do Kapituły Orderu Virtuti Militari wpłynął wniosek o odznaczenie sztandaru 8 pułku krzyżem VM, za udział w bitwie pod Komarowem. Wniosek ten miał być rozpatrzony w następnych miesiącach, ale po zamachu majowym już do niego najprawdopodobniej nie wrócono.

Zgodnie z rozkazem ministra spraw wojskowych O.V. L 33035 E z 1925 r. przy pułku stacjonował 5 Szwadron Samochodów Pancernych.

W kampanii wrześniowej 1939

W 1939 roku, 8 Pułk wchodził w skład Krakowskiej Brygady Kawalerii pod dowództwem gen. bryg. Zygmunta Piaseckiego, ta zaś należała do Armii "Kraków". Pułkiem dowodził ppłk dypl. Włodzimierz Dunin-Żuchowski.

3 września pułk oddzielony został od reszty brygady przez pododdziały XV korpusu i tocząc ciężkie walki odwrotowe został częściowo rozbity pod Szczekocinami. 4 września pułk znalazł się w Jędrzejowie, a 6 września w rejonie miejscowości Brody koło Starachowic, by wieczorem wyruszyć w kierunku Wisły. Następnie przyłączył się do Armii Lublin. Pomimo kilku odniesionych zwycięstw pułk poniósł bardzo dotkliwe straty i ostatecznie został rozbity podczas prób przedostania się do Rumunii. Tylko I szwadronowi udało się dotrzeć na Węgry.

W 1940 pułk odtworzony został jako 1 Oddział Rozpoznawczy im. Księcia Józefa Poniatowskiego. W kampanii francuskiej walczył w składzie 1 Dywizji Grenadierów.

W czasie wojny tradycje Pułku były utrzymywane przez oddziały partyzanckie AK oraz oddziały Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie. Pułk ostatecznie przestał istnieć w 1945 roku.

Ułani księcia Józefa

Dowódcy pułku:

• płk Roman Kawecki (XI 1918 – 14 I 1919)
• ppłk/płk Adam Kiciński (14 I 1919 – 1920)
• mjr/ppłk Henryk Brzezowski (II – VIII 1920 → dowódca VII BJ)
• mjr Karol Rómmel (1920)
• rtm. Kornel Krzeczunowicz (1920-1921)
• mjr Stanisław Riess de Riesenhorst (1921)
• ppłk Adam Rozwadowski (1921)
• ppłk Stanisław Riess de Riesenhorst (1921-1922)
• ppłk Władysław Bzowski (1922-1923)
• ppłk Stanisław Riess de Riesenhorst (1923)
• ppłk Aleksander Zelio (1923)
• ppłk Władysław Bzowski (1923-1928)
• płk Stefan Dembiński (1928-1930)
• ppłk/płk Kazimierz Mastalerz (1930-1939)
• płk dypl Włodzimierz Dunin-Żuchowski (1939)
• mjr/ppłk dypl. Włodzimierz Kasperski (1940)
• mjr Władysław Piniński (1942-1944)

Oficerowie:

• mjr kaw. Stanisław Eizerman (kwatermistrz)
• mjr kaw. Konstanty Kułagowski (dowódca szwadronu zapasowego 1934-1939)
• rtm. Jerzy Sosnowski

Korpus oficerski w 1924

Wysoka profesjonalizacja i jeszcze wyższe pochodzenie to cechy charakterystyczne kadry oficerskiej 8 Pułku Ułanów. O wysokich kwalifikacjach ułanów ks. Poniatowskiego świadczył fakt, iż w 1924 r. 5 oficerów przydzielonych było do Centralnej Szkoły Kawalerii, 4 do Ministerstwa Spraw Wojskowych, 1 do Inspektoratu Armii IV, 1 do Oficerskiej Szkoły dla Podchorążych, 1 do Wyższej Szkoły Wojennej, 1 do Sztabu Generalnego WP, ponadto mjr Witold Morawski pełnił służbę jako attaché wojskowy w Rumunii, a Jan Władysław Rozwadowski (później wybitny teoretyk wojskowości) odkomenderowany był na studia do Wyższej Szkoły Wojennej w Paryżu. O arystokratycznym pochodzeniu pułku mogły świadczyć natomiast nazwiska oficerów rezerwy, wśród których nie brakowało: Potockich, Sapiehów, Pinińskich, czy też Dzieduszyckich. W czasie wojny polsko-bolszewickiej w pułku służył Amerykanin – rtm. William S. Mitchell. Poniżej oficerowie 8 pułku ułanów wedle Rocznika oficerskiego 1924:

Oficerowie zawodowi:

• płk Adamowicz Franciszek
• płk Brzezowski Henryk, dowódca 5 SBK (oficer nadetatowy – n.e.)
• płk SG Mochnacki Marjan (n.e.) D.O.K. VIII
• płk Brabec Hubert (n.e.) C.S.Kaw.
• ppłk Bzowski Władysław Roman, p. o. dowódcy pułku
• ppłk SG Zabielski Stefan Bolesław (n.e.) M.S.Wojsk. Biuro Ścisłej Rady Wojennej
• ppłk SG Rozwadowski Jan Władysław, odkomenderowany do Wyższej Szkoły Wojennej w Paryżu
• ppłk Olszewski Jan Kanty, zastępca dowódcy pułku
• ppłk Skuratowicz Piotr (n.e.) C.S.Kaw.
• ppłk Kossak Jan (n.e.) C.S.Kaw.
• mjr SG dr Kossak Hilary Wiktor (n.e.) Inspektorat Armii Nr IV
• mjr SG dr Grużewski Mieczysław (n.e.) Doświadczalne Centrum Wyszkolenia
• mjr Halicki Kazimierz Bolęsław Józef (n.e.) C.S.Kaw.
• mjr Łazarski Edgar Józef
• mjr SG Morawski Witold Józef (n.e.) Aattache w Bukareszcie
• mjr Komorowski Tadeusz, kwatermistrz
• rtm. Tarło Henryk
• rtm. Niesiołowski Zdzisław
• rtm dr Adamkiewicz Henryk
• rtm. SG dr Maciejowski Marjan Karol Feliks (n.e.) M.S.Wojsk., Biuro Ścisłej Rady Wojennej
• rtm Jakubowski Franciszek Maciej, p.o. dowódcy szwadronu zapasowego
• rtm. Kostkiewicz Tadeusz Konrad
• rtm. Suchodolski Teodor Eustachy
• rtm. dr Mokszycki Bronisław (n.e.) C.S.Kaw.
• rtm. Dornbach Tadeusz Piotr Paweł
• rtm. Lasocki Stefan Jakób Józef Leon (n.e.) W.S.Woj.
• rtm. Rostowski Bronisław
• rtm. Skowroński-Prus Kazimierz, adiutant
• rtm. Niesiołowskl Leon
• rtm. Gałachcin Aleksander (n.e.) Departament II Kawalerii M.S.Wojsk.
• por. Hryckiewicz Wacław (n.e.) Oficerska Szkoła dla Podoficerów
• por. Sękowski Jerzy
• por. Pisula Edward
• por. Kubisz Rudolf II (n.e.) 5 SBK
• por. Lasocki Jan Kazimierz, (n.e.) W.S.Woj.
• por. Słupecki Janusz Tadeusz
• por. Ziemięcki Zygmunt
• por. Łączyński Zygmunt
• por. Sałasz Zygmunt
• por. Osiecimski-Czapski Andrzej (n.e.) Oddział III M.S.Wojsk.
• por. Hoszowski Zygmunt
• por. Wolski Józef
• por. Dzieślewski Henryk Zygmunt (n.e.) W.S.Woj.
• por. Rakowski Tadeusz, (n.e.) adiutant szefa Sztabu Generalnego WP
• por. Gautier Antoni Wincenty
• por. Jagielski Józef
• por. Roguski Zygmunt Feliks
• por. Rodziewicz Mikołaj
• por. Kornberger Hugo
• por. Szawłowski Edward
• ppor. Ungeheuer Eugenjusz
• ppor. Dębski Stanisław

Oficerowie rezerwowi i pospolitego ruszenia

mjr rez. Pusłowski Franciszek Ksawery mjr posp. rusz. Gużkowski-Janicki Jan rtm. rez. Jędrzejowicz Jan rtm. rez. Dunikowski Stefan rtm. rez. dr Biesiadecki Wojciech rtm. rez. dr Poniński Ludwik rtm. rez. Sękowski Aleksander rtm. rez. Gołogórski Leon rtm. rez. dr Brunicki Juljan rtm. rez. Czarkowaki – Golejewski Wiktor rtm. rez. Wolfarth Juljusz rtm. rez. dr Krzeczunowlcz Kornel rtm. rez. Larisch Edmund rtm. rez. Piniński Władysław Leonard rtm. rez. Woiański Władysław rtm. rez. Günther Stanisław rtm. rez. Łubkowski Adam rtm. rez. Słotwiński Ludwik rtm. rez. dr Sękowski Jan Janusz por. rez. Gołuchowski Agenor por. rez. Tarnowski Hieronim por. rez. Sapiecha Leon por. rez. Dembowski Adam por. rez. Badeni Marcin por. rez. Sękowski Stanisław por. rez. Siemieński-Lewicki Stanisław

por. rez. Podgórski Franciszek por. rez. Godlewski Kazimierz por. rez. Gołuchowski Karol por. rez. dr Czarkowski-Golejewski Kajetan por. rez. Krzeczunowicz Aleksander Jan por. rez. Gużkowski-Janicki Jerzy por. rez. Traczewski Stefan por. rez. Sapieha Józef por. rez. Cielecki Jerzy por. rez. Gliński Henryk ppor. rez. Józefczyk Zbigniew ppor. rez. Rudziński Edward ppor. rez. Lityński Wenanty ppor. rez. Potocki Alfred ppor. rez. Mikucki Maciej ppor. rez. Dzieduszycki Edward ppor. rez. Potocki Adam ppor. rez. Starczewski Stanisław ppor. rez. Gerlicz Jan ppor. rez. Starzeński Antoni ppor. rez. Sapieha Paweł ppor. rez. Dichmann Wiktor ppor. rez. Godlewski Alfred ppor. rez. Jaroszyński Zbigniew Marjan ppor. rez. Tarnowski Artur ppor. rez. Mycielski Jan

Odznaczeni srebrnym krzyżem Orderu „Virtuti Militari” V klasy za wojnę 1918-1920

por. Lucjan Bochenek st. uł. Roman Bogusławski ppłk Henryk Brzezowski st. uł. Franciszek Chojecki ppor. Piotr Cielecki-Zaremba kpr. Leon Ćwikła plut. Jan Czarnecki plut. Franciszek Dobosz ppor. Edward dzieduszycki plut. Jakub Flank wchm. Leon Gaszczyk st. wchm. Karol Geier ppor. Jan Gerlicz ppor. Henryk Gliński ppor. Andrzej Głuszkowski-Janicki ppor. Alfred Godlewski ppor. Zbigniew Haszlakiewicz-Gotlieb st. wchm. Antoni Janeczko pchor. Zbigniew Jaroszyński st. wchm. Michał Kędryna

wchm. Paweł Kijowski st. uł. Antoni Konieczny kpr. Jan Kozioł plut. Marian Krełowski por. Aleksander Krzeczunowicz por. Kornel Krzeczunowicz ppor. Kazimierz Lasocki wchm. Jan Łabudzki plut. Karol Łanocha por. Franciszek Łukasiewicz por. Adam Łupkowski st. uł. Czesław Morawski kpr. Józef Nachman plut. Wojciech Nowak plut. Stanisław Olejarski chor. Leopold Orłowski rtm. Józef Pająk ppor. Edward Pisula st. uł. Jan Podsiadło

por. Stanisław Pokładnik mjr Karol Rómmel wchm. Antoni Rypień por. Janusz Sękowski rtm. Ludwik Słotwiński rtm. Adam Sołowij ppor. Stanisław Starczewski uł. Andrzej Sterliński plut. Franciszek szczepaniec ppor. Jan Tetmajer por. Roman Traczewski ppor. Stefan Traczewski uł. Wacław Wierzbicki uł. Zygmunt Wiśniewski ppor. Eustachy Włodzimirski uł. Piotr Woch wchm. Jan Zając kpr. Feliks Żebracki st. uł. Józef Żak

Symbole pułkowe

Sztandar

Sztandar ofiarowały matki, żony i siostry oficerów pułku. Poświęcił go w katedrze lwowskiej w kwietniu 1920 r. ks. prałat Bedeni i wręczył przejeżdżającemu przez miasto na front 2 szwadronowi por. Adama Sokołowija. Sztandar przywieziono na front na Ukrainę. Znak był nieprzepisowy, a orzeł na drzewcu osadzony na kuli. W 1935 r. orła zastąpiono przepisowym, z rozpostartymi skrzydłami.

Odznaka

Odznaka zatwierdzona Dz. Rozk. MSWojsk. nr 9, paz 135 Z 28 lutego 1922 roku. Posiada kształt krzyża z ramionami emaliowanymi na ciemnoniebiesko. Na poziomych ramionach krzyża wpisano daty 1791 1918, na dolnym numer i inicjał 8 U. Na środku krzyża okrągła tarcza barwy czerwonej na której wpisano inicjały JP, a w otoku wieńca laurowego zwieńczonego u góry złoconą mitrą książęcą PIERWSZY PUŁK. Między ramionami krzyża cztery godła Ziemi Krakowskiej, Zatorskiej, Oświęcimskiej i Cieszyńskiej. Oficerska - dwuczęściowa, wykonana w tombaku srebrzonym, łączona dwoma nitami. Wymiary: 50x50 mm. Projekt: Józef Brunicki Wykonanie: Franciszek Malina - Kraków

Barwy

Barwą pułku stał się kolor złotożółty (stare złoto, po austriacku greises gold). W tym kolorze noszono proporczyki na kołnierzach mundurów.

Na naramiennikach poniżej oznaczenia stopni wojskowych widniał monogram JP pod książęcą mitrą, na pamiątkę pierwszego dowódcy i patrona pułku.

Otok ciemnożółty

Spodnie długie ciemnogranatowe, lampasy ciemnożółte, wypustka ciemnożółta

Żurawiejka

Krzywa buzia, krzywa nózia

to ułani księcia Józia.

Inna żurawiejka wytykająca rodowód jednostki oraz szlacheckie pochodzenie kadry oficerskiej głosiła:

Ce-Ka grafy i barony

Ósmy zdobi nam salony

Marsz 8 Pułku Ułanów

Moneta obiegowa – marka kredytowa (1 złoty) 8 Pułku Ułanów Ks. Józefa Poniatowskiego

Pod miasteczkiem Komarowem batalija wielka,

Ruskich było na tysiące a ułanów trzysta

Ruskich było na tysiące a ułanów trzysta

Hej wy lekkie szwoleżery nie róbcie nam wstydu

Zaczekajcie pół godziny aż ułani przyjdą,

Zaczekajcie pół godziny aż ułani przyjdą

Bo ułani dobrze biją, dobrze atakują

A jak pójdą na bij-zabij ruskie zrejterują

A jak pójdą na bij-zabij ruskie zrejterują

Tam na wzgórzu na dereszu Krzeczunowicz leci

Wymachuje, rozkazuje "Trzymajcie się dzieci!"

Wymachuje, rozkazuje "Trzymajcie się dzieci!"

A ułani dobrze biją, dobrze atakują

Jak ruszyli na bij-zabij ruskie zrejterują

Jak ruszyli na bij-zabij ruskie zrejterują

A z krwawego pola bitwy krwawo słońce schodzi

I Budionny z Kozakami hen za Dniepr uchodzi

I Budionny z Kozakami hen za Dniepr uchodzi!

Tradycje pułku

W czasach współczesnych Stowarzyszenie Szwadron Niepołomice w barwach 8 Pułku Ułanów Księcia Józefa Poniatowskiego kultywuje tradycje 8 pułku. Jego członkowie przywdziewają mundury i używają wyposażenia zgodnego z tymi jakie obowiązywały ułanów pułku w 1939 roku. Stowarzyszenie bierze udział między innymi w Paradach przy okazji świąt narodowych np. 3 maja lub 11 listopada.

Do tradycji pułku nawiązał Andrzej Wajda. Bohaterowie filmu "Katyń": rtm. Andrzej (Artur Żmijewski) i por. Jerzy (Andrzej Chyra) służą w 8 Pułku Ułanów Księcia Józefa Poniatowskiego.

Bibliografia

• Kornel Krzeczunowicz, Ułani księcia Józefa. Historia 8 Pułku Ułanów ks. Józefa Poniatowskiego 1784-1945, Londyn 1960,
• Kornel Krzeczunowicz,Uzupełnienia do Ułanów księcia Józefa, Londyn 1962,
• Rodowody pułków jazdy polskiej 1914 – 1947,pod red. Kornela Krzeczunowicza, Londyn 1983,
• Kornel Krzeczunowicz,Księgę 200-lecia ułanów ks. Józefa, Londyn 1984.
• Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 1990. ISBN 83-211-1104-1. 
• Stowarzyszenie Szwadron Niepołomice w barwach 8 Pułku Ułanów Księcia Józefa Poniatowskiego
• Zdzisław Sawicki: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918-1939: Polskie Siy Zbrojne Na Zachodzie. Pantera Books. ISBN 83-204-3299-5.