AGM-86 ALCM/CALCM

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
AGM-86 ALCM
AGM-86 ALCM.JPEG
Państwo Stany Zjednoczone
Producent Boeing Integrated Defense Systems
Rodzaj pocisk manewrujący
Przeznaczenie powietrze-ziemia
Operacyjność AGM-86B: 1982
AGM-86C: 1988
Długość 6,32 m
Średnica 0,69 m
Masa AGM-86B: 1458 kg
AGM-86C/D:
   Block 0: 1750 kg
   Block 1: 1950 kg
Napęd turbowentylatorowy Williams F-107
Zasięg AGM-86B: 2500 km
AGM-86C/D:
   Block 0 i 2: 1320 km
   Block 1: 950 km
Naprowadzanie AGM-86B: bezwładnościowe + tercom, CEP: 30 m
AGM-86C/D: bezwładnościowe + GPS, CEP: Block 0: 15 m, Block 1: 5 m, Block 1A: 3m
Typ głowicy AGM-86B: nuklearna W80-1
AGM-86C/D:
   odłamkowa
   Block 0: 950 kg
   Block 1: 1360 kg
   penetracyjna
   Block 2: , 545 kg
Równoważnik AGM-86B: regulowany 5 do 200 kT
Wikimedia Commons

AGM-86 ALCM/CALCM – strategiczny amerykański pocisk manewrujący powietrze-ziemia przeznaczony pierwotnie do przenoszenia głowicy jądrowej. Przeznaczony dla sił powietrznych USA (USAF) pocisk ALCM w latach 1982 - 1992 stanowił element amerykańskiej strategicznej triady nuklearnej.

Rozwój pocisku[edytuj | edytuj kod]

Studia wykonalności strategicznego pocisku manewrującego odpalanego z powietrza podjęte zostały w późnych latach sześćdziesiątych XX wieku. Na początku lat siedemdziesiątych, faworytem do pełnienia tej roli wydawał się Subsonic Cruise Armed Decoy (SCAD), jednak w roku 1973 USAF zmieniły zdanie, zaczynając preferować pocisk ALCM (Air Launched Cruise Missile). Impetu rozwojowego dodała temu pociskowi także rywalizacja z analogicznym programem marynarki wojennej - zmierzającym do opracowania pocisku manewrującego odpalanego z okrętów podwodnych SLCM.

W roku 1976, program rozwoju pocisku ALCM znajdował się już w pełni, w tym samym tez roku przeprowadzono pierwszy samodzialnie napędzany lot testowy. Program kontynuowano przez całe lata siedemdziesiąte, a w roku 1982 pierwsze pociski AGM-86 weszły do czynnej służby. Wczesna wersja konstrukcyjna pocisku, oznaczona AGM-86A, miała krótszy korpus oraz większe skrzydła, nie weszła jednak do produkcji. Do produkcji skierowano natomiast pocisk w wersji AGM-86B, dłuższy o 2 metry od wersji A, cięższy o 550 kg, o znacznie też większym zasięgu.

W latach osiemdziesiątych XX wieku opracowano wersję z konwencjonalną głowicą wybuchową, oznaczoną AGM-86C CALCM (Conventional Air Launched Cruise Missile). W tym samym czasie, Boeing zakończył studia nad możliwością unowocześnienia AGM-86B przez instalację silnika śmigłowenylatorowego (propfan) w miejsce silnika turbowentylatorowego (turbofan), osiągając dzięki temu zwiększenie zasięgu pocisku o 25 procent. Ta propozycja była także jedną z kilku zmierzających do zapewnienia nowemu pociskowi CCM (Conventional Cruise Missile) możliwości spełnienia wymagań określonych dla wspólnego pocisku manewrującego sil powietrznych i marynarki LRCSOW (Long Range Conventional StandOff Weapon), które zostały jednak anulowane w roku 1991.

AGM-86B podwieszone w B-52G Stratofortress

Pociski AGN-86B zostały wycofane ze stanu uzbrojenia sił powietrznych w 1992 roku, część z nich została jednak zmodyfikowana do standardu AGM-86C, a ich głowice jądrowe zamieniono na konwencjonalne głowice odłamkowe. Wyposażono je także w odbiorniki GPS. Według niepotwierdzonych informacji, za pomocą wycofanych z użytku AGM-86B testowano także głowice elektromagnetyczne (EMP), a także powłoki absorbujące fale radarowe (RAM). Z informacji pochodzących natomiast z 1994 roku, wynika iż część AGM-86B mogła być zmodyfikowana do postaci pocisków rekonesansu (ALCM-RC), inna zaś do postaci nocisieli wabików radarowych i flar.

W 1996 roku dostarczono pierwsze pociski AGM-86C (CALCM) w ulepszonej wersji Block 1. Modyfikacja ta zawierała ulepszony system GPS oraz ulepszoną głowicę odłamkową. Wprowadzona dwa lata później modyfikacja Block 1A wprowadziła m.in. 8-kanałowy odbiornik GPS o wzmocnionej odporności na stosowane przez przeciwnika zakłócanie oraz ulepszone oprogramowanie nawigacyjne.

W 1996 roku przedstawiono propozycję CALCM Block 2 (AGM-86D), w którym głowica odłamkowa zastąpiona miała zostać przez głowicę penetracyjną służącą do niszczenia celów umieszczonych pod ziemią oraz wzmocnionych. W 1999 roku testowano w tym celu opracowane przez Lockheed Martin amerykańskie głowice WDU-43 (AUP-3M) oraz brytyjskie głowice BROACH o wadze 400 kilogramów - ostatecznie, wybór padł na głowicę WDU-43. Według pojawiających się informacji, Block 2 dysponować miał 8-kanałowym odbiornikiem GPS, dzięki czemu nowa wersja pocisku uzyskać miała celność CEP 3 do 5 metrów. Do aktualizacji danych pocisku o celu, wykorzystane mogły być również bezzałogowe aparaty latające (UAV). Po doświadczeniach z operacyjnym użyciem CALCM w latach 1998 i 99, w roku 2000 zaproponowano nowy pocisk o nazwie CALCM-ER, zawierający ulepszone układy elektroniczne, nowy silnik oraz zasięg zwiększony z 2500 do 3000 km. Ta wersja nie weszła jednak do produkcji.

W 2002 roku ogłoszono plany przedłużenia okresu służby pocisków AGM-86 do 2030 roku, w tym niektórych pocisków AGM-86B. W AGM-86C zastosować miano opracowane przez USAF głowice termobaryczne, do użycia przeciwko celom umieszczonym głęboko pod ziemią.

Opis pocisku[edytuj | edytuj kod]

AGM-86B posiada dwa skośne skrzydła umieszczone pod sekcją środkową pocisku oraz ruchome stateczniki poziome aerodynamicznie korygujące jego lot, a także stałe brzechwy ogonowe. Tuz przed znajdującym się z tyłu pocisku sterem kierunku, na górze korpusu pocisku, umieszczono wlot niezbędnego do pracy silnika powietrza. W trakcie przenoszenia pocisku pod kadłubem samolotu lub w jego wnętrzu, wszystkie powierzchnie aerodynamiczne złożone są wzdłuż pocisku.

AGM-86B[edytuj | edytuj kod]

Głowica termonuklearna W80

Pocisk ma 6,32 metra długości, średnicę kadłuba 0,69 metra, rozpiętość zaś rozłożonych skrzydeł 3,65 metra oraz wagę 1458 kilogramów. Napęd AGM-86B stanowi turbowentylatorowy silnik Williams F-107 WR 101 o wadze 66 kilogramów, napędzany paliwem JP-9, który zapewnia mu zasięg 2500 kilometrów. Pocisk wyposażony jest w bezwładnościowy układ naprowadzania aktualizowany za pomocą układu tercom porównującego aktualny obraz powierzchni z zapisaną w pamięci układu nawigacyjnego mapą. Profil lotu na małej wysokości kontrolowany jest przez radarowy wysokościomierz. Układ nawigacji i naprowadzania zapewnia pociskowi precyzję ataku z marginesem błędu celności CEP 30 metrów. Nuklearna głowicę stanowi W80-1 o regulowanej mocy od 5 do 200 kT.

AGM-86C[edytuj | edytuj kod]

W wersji AGM-86C system tercom zastąpiony został odbiornikiem GPS. Pocisk w tej wersji ma najprawdopodobniej wymiary identyczne z AGM-86B, wyposażony jest jednak w konwencjonalna głowicę odłamkową o wadze 910 kilogramów mieszcząca w swym wnętrzu stalowe kule, całkowita, zaś masa startowa pocisku wynosi 1750 kilogramów. Przy maksymalnym zasięgu pocisku wynoszącym 1320 kilometrów, margines błędu celności CEP wynosi 15 metrów. Modyfikacja Block 1 tego pocisku wprowadziła większa głowicę o wadze 1360 kilogramów zaś masa startowa 1950 kilogramów. Zasięg AGM-86C Block 1 wynosi 950 kilometrów, CEP zaś 5 metrów. W modyfikacji Block 1A zastosowano 8-kanałowy odbiornik GPS ze zwiększona odpornością na stosowane przez przeciwnika aktywne zakłócanie - CEP w tej wersji wynosi 3 metry.

AGM-86D[edytuj | edytuj kod]

Pocisk w wersji AGM-86D o długości 2,4 metra, średnicy 0,37 metra oraz wadze 5545 kilogramów wyposażony jest w głowicę penetracyjną WDU-43 (BLU-116/B) zawierająca 43 kilogramy materiału wybuchowego. Eksplozja głowicy inicjowana jest przez bezpiecznikFMU-159/B, zapewniający opóźnioną w czasie eksplozję po uderzeniu w twarde podłoże. Maksymalny zasięg tego pocisku wynosi 1320 kilometrów.

Status operacyjny[edytuj | edytuj kod]

B-52 z podwieszonymi na pylonie AGM-86B

AGM-86B ALCM weszły do służby w USAF w 1982 roku. W latach 1982 - 1986 wyprodukowano około 1715 pocisków tej wersji. Po wyprodukowaniu 3000 pocisków, przeznaczone na ich produkcje środki finansowe zostały podzielone - z przeznaczeniem części z nich na program pocisku AGM-129 ACM. W 1988 roku wprowadzono do słuzby pocisk CALCM (AGM-86C) z konwencjonalna głowicą odłamkową. 35 tych pocisków zostało użyte bojowo z pokładów samolotów B-52 w trakcie pierwszej wojny w zatoce przeciwko Irakowi. W 1996 roku użyto 16 tych pocisków przeciwko celom w Iraku. Natomiast około 230 pocisków CALCM użyto w Serbii i Kosowie w 1999 roku. W marcu i kwietniu 2003 roku, ponownie użyto 153 pocisków AGM-86C/D przeciwko celom w Iraku.

Pociski AGM-86B/86C przenoszone są przez samoloty B-52 - po sześć pod każdym z dwóch skrzydeł oraz 8 pocisków w obrotowej wyrzutni umieszczonej w luku bombowym. Samoloty B-1B mogą przenosić 8 pocisków wewnątrz kadłuba oraz 14 pod kadłubem. Do dziś (2009) prawdopodobnie 48 samolotów B-52 w wersji H pozostaje w służbie w gotowości do przenoszenia jądrowych ALCM, zaś B-1B zaprzestały ich przenoszenia. Do przenoszenia tych pocisków mogą być skierowane także samoloty B-2 Spirit - z pięcioma pociskami w lukach bombowych.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Duncan Lenox, Jane's Strategic Weapon Systems, Issue Forty-nine, s. 179-181, Jane's Information Group Inc., ISSN 0958-6032.