Abchazja

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
აფხაზეთი
Абхазия
Аҧсны

Abchazja
Flaga Abchazji
Godło Abchazji
Flaga Abchazji Godło Abchazji
Położenie Abchazji
Konstytucja Konstytucja Abchazji 26 listopada 1994
Język urzędowy abchaski, rosyjski1
Stolica Suchumi
Typ państwa System semiprezydencki
Głowa państwa prezydent Raul Chadżimba[1]
Szef rządu premier Biesłan Butba[1]
Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe

8 550 km²
0%
Liczba ludności (2011)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia

240 705[2]
28 osób/km²
Jednostka monetarna rubel rosyjski
Jednostronna deklaracja niepodległości od Gruzji4
23 lipca 1992
Strefa czasowa UTC +3
Kod telefoniczny +7 840 i +7 940
Mapa Abchazji
1Języki stosowane przez separatystyczny rząd. Wg konstytucji Gruzji języki urzędowe to gruziński i abchaski.
2Władze separatystyczne nieuznawane przez Gruzję. Jako republika autonomiczna Gruzji posiada także legalne władze na wygnaniu (Temur Mżawia, Malchaz Akiszbaja)
4Brak uznania międzynarodowego, de iure w świetle prawa miedzynarodowego Abchazja stanowi część Gruzji.
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikinews Wiadomości w Wikinews
Wikisłownik Hasło Abchazja w Wikisłowniku
Abkhazia in its region.svg

Abchazja (abch. Аҧсны – trb. Apsny, gruz. აფხაზეთი – trb. Apchazeti, ros. Абха́зия – trb. Abchazija) – państwo nieuznawane ze stolicą w Suchumi[3], położone nad Morzem Czarnym i na zachodnim Kaukazie. Zajmuje powierzchnię 8550 km², zaś liczba ludności wynosi ponad 240 tys. osób[4].

Zgodnie z prawem międzynarodowym Abchazja jest republiką autonomiczną, wchodzącą w skład Gruzji, noszącą nazwę Abchaska Republika Autonomiczna (gruz. აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკა – Apchazetis Awtonomiuri Respublika, abch. Аҧснытәи Автономиaтәи Ареспубликa[5]Apsnytłyj Awtonomiatłyj Respublika).

Od 1992 Abchazja jest w praktyce niepodległym państwem, pozostającym poza jakąkolwiek kontrolą władz gruzińskich, którego władze stosują nazwę Republika Abchazji (abch. Аҧсны Аҳәынҭқарра – trb. Apsny Ahłyntkarra lub Ареспублика Аҧсны – trb. Arespublika Apsny (obie formy stosowane są przez władze abchaskie), ros. Республика Абхазия – trb. Riespublika Abchazija, gruz. რესპუბლიკა აფხაზეთი – trb. Respublika Apchazeti).

Niepodległość Abchazji uznawana jest tylko przez kilka państw, w tym Rosję[6]. Progruziński rząd Abchaskiej Republiki Autonomicznej, do czasu wojny separatystów z Gruzją w sierpniu 2008, rezydował w Czchałcie w Górnej Abchazji. Współcześnie całe terytorium kraju kontrolowane jest przez rząd Abchazji (a nie przez rywalizujący z nim rząd Abchaskiej Republiki Autonomicznej)[7].

Ustrój polityczny

Organizacje międzynarodowe (ONZ, Rada Europy, itd.) uznają Abchazję za część składową Gruzji i namawiają obydwie strony do pokojowego rozwiązania konfliktu. Separatystyczny rząd Abchazji przyjmuje, że jest ona niepodległym państwem – jednostronna proklamacja niepodległości nastąpiła w 1992 roku.

Podczas wojny domowej w Gruzji władze rosyjskie przyczyniły się w decydującym stopniu do przetrwania niezależnego państwa abchaskiego poprzez wsparcie militarne i finansowe. Dzisiaj Rosja wciąż posiada szerokie wpływy polityczne i wojskowe we władzach republiki, de facto będąc gwarantem jej istnienia.

Tuż po jednostronnym proklamowaniu niepodległego państwa przez Kosowo w lutym 2008 roku, prezydent Abchazji zapowiedział, że skieruje wniosek do Rosji i innych państw Wspólnoty Niepodległych Państw o uznanie państwowości republiki. Władze republiki zainteresowane są wejściem Abchazji do Związku Białorusi i Rosji jako trzeciego członu państwowego, a jako minimum - uzyskaniem statusu niepodległego państwa, luźno stowarzyszonego z Rosją. W sierpniu 2008, po wygranej wojnie, w Abchazji odbyły się masowe demonstracje ludności z żądaniem uznania niepodległości Abchazji.

Państwa uznające niepodległość Abchazji to:

23 maja 2011 roku niepodległość Abchazji uznało również Vanuatu[11], jednak 20 maja 2013 roku premier tego państwa ogłosił zerwanie wzajemnych stosunków[12]. Drugim podobnym przypadkiem jest Tuvalu – państwo to uznało Abchazję 18 września 2011 r.[13], lecz wycofało to uznanie 31 marca 2014 r.[14]

Ponadto niepodległość Abchazji uznały jeszcze w 2006 trzy inne nieuznawane na arenie międzynarodowej republiki – Osetia Południowa, Górski Karabach i Naddniestrze.

Geografia

Abchazja – widok na Kaukaz z okolic Picundy
 Osobny artykuł: Geografia Abchazji.

Większą część terytorium (ok. 70%) zajmują góry - południowe stoki głównego grzbietu Kaukazu[15] (ważniejsze przełęcze: Kłuchorska i Maruchska) oraz jego odgałęzienia: na północnym zachodzie Góry Gagryjskie, w centrum Góry Bzypijskie i Góry Abchaskie, na południowym wschodzie Góry Kodorskie). Najwyższy szczyt to Dombaj-Ulgen (4046 m n.p.m.)[16]. Góry zachodniej części Abchazji składają się głównie ze skał węglanowych które rozpuszczają się w wodzie, tworząc jaskinie krasowe. Najsłynniejsze z nich to Jaskinia Nowoatońska i Jaskinia Abrskila. Z kolei w masywie Arbaa znajduje się Jaskinia Krubera - najgłębsza jaskinia na świecie.

W Abchazji znajduje się wiele jezior (ponad 180), a największymi i najbardziej znanymi z nich są jeziora Amtkjal i Rica[17].

W Abchazji znajdują się niewielkie zasoby węgla kamiennego, rud cynku, ołowiu, miedzi, rtęci i barytu, surowców budowlanych. Kraj obfituje w liczne źródła mineralne (np. miejscowość Awdachara).

Główne rzeki to: Kodori, Bzyb, Gumista i Galidzga[16].

Na wybrzeżu panuje klimat podzwrotnikowy, wilgotny, w górach od 500 do 2000 m n.p.m. górski umiarkowany, powyżej 2000 m n.p.m. – górski chłodny.

Średnia temperatura w styczniu wynosi od –2 °C do +7 °C, w lipcu od +16 °C do +24 °C, roczne opady 1300-2400 mm[18]. Na wybrzeżu i pogórzu przeważają czerwonoziemy i żółtoziemy, wyżej gleby próchniczno-węglanowe, brunatne gleby leśne i gleby górskie.

Pierwotna roślinność, chroniona w rezerwatach (Rica, Gumistyński, Pschuski, Picundyjsko-Miusserski) to do wys. 1000 m n.p.m. zrzucające na zimę lasy liściaste (z drzewami takich rodzajów jak: buk, kasztan, dąb, grab) z podszytem z wiecznozielonych krzewów (laurowiśnia, rododendron, ostrokrzew, bukszpan).

Lasy zajmują ponad 55% powierzchni. Występują w nich niedźwiedzie, dziki, jelenie, sarny, żubry.

Historia

Twierdza Anakopia
Królestwo Abchazji w roku 1000

Obszar zamieszkany już w paleolicie − jeden z najwcześniejszych ośrodków rolnictwa i obróbki metali. W I tysiącleciu p.n.e. część starożytnego królestwa Kolchidy skolonizowanej przez Greków. Powstały wówczas milezyjskie kolonie Dioskurias (dzisiejsze Suchumi) i Fasis (dzisiejsze Poti)[19]. W roku 65 p.n.e. terytorium dzisiejszej Abchazji znalazło się pod władzą Rzymian. Od IV wieku była pod wpływami Gruzji (część Lazyki) a później Cesarstwa Bizantyńskiego za pośrednictwem którego na początku VI wieku nastąpiła chrystianizacja Abchazji. Siedzibą arcybiskupa podległego Patriarsze Konstantynopola było miasto Pityus (dzisiejsza Picunda). W VII wieku do władzy doszła lokalna dynastia Anosydów, zwanych też Leonidami, którzy władali z miasta Anakopia (dzisiejszy Nowy Aton). W 736, do Abchazji wdarli się Arabowie, którzy ścigali uciekających książąt gruzińskich, braci Mir z Egrisi i Archil z Kartlii. Połączone siły trzech książąt, a także epidemia dyzenterii i powódź doprowadziły do wycofania się Arabów. Po tym wydarzeniu władający Abchazją Leon I ożenił się z córką Mira. Ich syn, kolejny władca abchaski, Leon II uniezależnił się od Cesarstwa Bizantyńskiego. W 780 ogłosił się królem, zjednoczył ziemie dzisiejszej zachodniej Gruzji i Abchazji w jedno silne państwo noszące nazwę Królestwa Abchazji. W 806 Leon II przeniósł stolicę z Anakopii do Kutaisi[20]. Stworzone przez niego Królestwo Abchazji przeżywało rozkwit na przełomie IX i X wieku. Ostatni z rodu Leonidów, Teodozjusz III (rządzący w latach 975-978), nie miał męskiego potomka, w wyniku czego w Abchazji przejęła władzę blisko spokrewniona z Leonidami gruzińska gałąź dynastii Bagrationi[21] (dynastia ta miała też swą ormiańską gałąź). Wywodzący się z niej Bagrat II (który był siostrzeńcem Teodozjusza III) w 978 został królem Abchazji; przyłączył sąsiednie gruzińskie księstwa do swojego królestwa, i w roku 1008 został (jako Bagrat III) pierwszym królem zjednoczonego Królestwa Abchazji i Kartli - wówczas nowy twór państwowy nazwano po raz pierwszy Gruzją (Sakartwelo)[22].

W XV wieku Królestwo Gruzji weszło w okres rozbicia dzielnicowego. W wyniku niego Abchazja (wówczas Księstwo Abchaskie) stała się zależna od gruzińskiego Królestwa Imeretii bądź od Imperium Osmańskiego. W czasach podporządkowania temu drugiemu państwu, gdy Abchazją rządził miejscowy ród Czaczbów (Szerwaszydzów), nastąpiła częściowa islamizacja (głównie odłam sunnicki). W konsekwencji w latach 1725, 1733, 1771, 1806 wybuchały kolejne antyosmańskie powstania Abchazów. Książęta abchascy w walce z Imperium Osmańskim zaczęli poszukiwać protekcji w Rosji. W tym celu w 1801 podpisali akt wstąpienia do Imperium Rosyjskiego, przy zachowaniu autonomii Abchazji. Formalnie i praktycznie rządził książę abchaski z rodu Czaczbów podporządkowany bezpośrednio carowi Rosji, bez ingerencji władz rosyjskich, które skupiły się tylko na dominacji wojskowej, pozostawiając całe odium rządzenia abchaskiej elicie władzy. Sytuacja zmieniła się w 1864 po zakończeniu wojny rosyjsko-czerkieskiej, w której to Abchazowie wspomagali swoich pobratymców Czerkiesów walczących przeciwko kolonialnej polityce rosyjskiej. Wówczas podporządkowano Abchazję bezpośrednio administracji rosyjskiej tworząc suchumski okręg wojskowy. Reakcją na zniesienie autonomii było powstanie narodowe Abchazów w 1866, zakończone jednak klęską i krwawo zdławione.

Podczas wojny rosyjsko-tureckiej w latach 1877-1878, Abchazja została poważnie zniszczona. W konsekwencji klęski powstania z 1877 i przetaczających się przez kraj wojen a także rosyjskiej polityki machadżyrstwa nastąpiła masowa emigracja abchaskich muzułmanów na terytorium Imperium Osmańskiego - wówczas około połowa Abchazów opuściła swoją ojczyznę. W okresie lat 1877-1905 Abchazowie ze względu na liczne bunty byli na mocy carskiego ukazu na liście „winnych narodów”, stanowiących zagrożenie dla Imperium Rosyjskiego[23]. W Abchazji zaczęli osiedlać się prawosławni Gruzini i Rosjanie[24] oraz uchodzący z Turcji Ormianie i Grecy, co było popierane przez władze carskie. Od lat 70. XIX wieku wzmogła się imigracja ludności gruzińskiej. W rezultacie tych trendów udział Abchazów w składzie ludności prowincji spadł z 85,7% w 1886 roku do 55,3% w 1897 roku[23][4]. Wskutek wypędzenia ludności abchaskiej przez Imperium Rosyjskie jeszcze w latach sześćdziesiątych XIX wieku przez większą część XX wieku Abchazowie byli mniejszością na swoim terytorium, które stopniowo zaczęło być zasiedlane przez Gruzinów i Ormian[21].

W maju 1918 roku na konferencji w Batumi powołana została tak zwana „Republika Górska”, w skład której weszła Abchazja, Kabardia, Osetia, Czeczenia i Dagestan. Mimo tego, 26 maja 1918 władze w Tbilisi ogłosiły niepodległość Gruzińskiej Republiki Demokratycznej, zaś Abchazja znalazła się w jej składzie, niezależnie od protestów władz „Republiki Górskiej”. Włączenie Abchazji w skład Gruzji poprzedziły kontrolowane przez gruzińskie wojsko wybory do Abchaskiej Rady Narodowej zbojkotowane przez ludność abchaską. W efekcie organ został zdominowany przez miejscowych Gruzinów, którzy opowiedzieli się za połączeniem regionu z Gruzją[25]. Choć przyznano Abchazji formalną autonomię, władze gruzińskie zaczęły mocno ingerować w życie Abchazów: wprowadzono ograniczenia swobód, w tym do przemieszczania się w związku z rzekomymi protureckimi sympatiami wśród przedstawicieli tego narodu a także na polecenie gruzińskiego premiera Noego Żordanii podjęto kroki ku gruzinizacji Abchazów, deprecjonując m.in. język abchaski, określany mianem „wymysłu rosyjskich urzędników”[23]. Nastąpiła wówczas kolejna fala emigracji abchaskich muzułmanów do Turcji.

W marcu 1921 roku, po podboju przez Armię Czerwoną, proklamowana została Abchaska Socjalistyczna Republika Radziecka, a w 1931 roku pod nazwą Abchaska Autonomiczna Socjalistyczna Republika Radziecka Abchazja została włączona dekretem Stalina do Gruzińskiej SRR[23].

W XX wieku trwała intensywna gruzinizacja Abchazji[26], którą forsował np. Gruzin pochodzący z Abchazji, Ławrientij Beria. Władze radzieckie wspierały masowe osadnictwo etnicznych Gruzinów (głównie z sąsiedniej, gruzińskiej Megrelii)[27], po części w celu zwiększenia produkcji rolniczej na tym obszarze, po części zaś z myślą o dalszej zmianie proporcji etnicznych na korzyść Gruzinów[28]. W epoce stalinowskiej abchaskie i gruzińskie elity polityczne ostro rywalizowały. Zaczęło się w 1936 od tajemniczej śmierci, otrucia Nestora Łakoby - przywódcy abchaskich komunistów, który był największym rywalem Berii. Później miało miejsce wymordowanie niemal całej abchaskiej inteligencji, zamykanie abchaskich szkół, zastąpienie łacińskiego alfabetu którym zapisywano język abchaski alfabetem gruzińskim (po kilkunastu latach zamienionym na cyrylicę), zastępowanie abchaskich nazw miejscowości, ulic, punktów geograficznych itp. nazwami gruzińskimi (m.in. Suchum stał się Suchumi). Zabroniono także nadawania dzieciom abchaskich imion, co spowodowało że ci, którzy nie chcieli przyjąć gruzińskich, wybierali rosyjskie, a czasami także polskie (wśród tego pokolenia Abchazów spotykało się Władysławów, Stanisławów i Teofilów)[21]. W latach 1926-59 liczebność Abchazów wzrosła z niespełna 56 do 61 tysięcy, zaś Gruzinów z 68 do 158 tysięcy i Rosjan z 13 do 86 tysięcy. W efekcie nastąpił gwałtowny spadek procentowego udziału Abchazów w populacji (z 25% do 16%) i wzrost procentowego udziału Rosjan w populacji Abchazów (z 6 do 21%). Natomiast procentowy udział Gruzinów w populacji nieznacznie wzrósł (z 34 do 39%)[4]. Po śmierci Stalina i odejściu od władzy Berii nastąpiły zmiany w położeniu Abchazów. Postanowienie Prezydium KC KPZR z 10 czerwca 1956 roku "O błędach i niedociągnięciach w pracy Komitetu Centralnego Komunistycznej Partii Gruzji" zawierało stwierdzenia, iż republikańskie władze Gruzji „celowo prowadziły politykę zmierzającą do likwidacji kultury narodowej ludności abchaskiej, ormiańskiej i osetyńskiej i przymusową asymilację”[23]. W związku z tym ponownie otwarto abchaskie szkoły i zezwolono na abchaskie imiona dla dzieci. Mimo tego, fakt iż Abchazja była najsłabiej rozwiniętą częścią Gruzińskiej SRR, a także wciąż istniejąca gruzinizacja i niekorzystne dla Abchazów zmiany demograficzne doprowadziły do manifestacji narodowościowych Abchazów. Pierwsza miała miejsce w 1954, druga 10 lat później, kolejne a zarazem najsilniejsze w 1978 i 1979 roku. Po tych ostatnich, władze Gruzińskiej SRR poszły na drobne ustępstwa i zgodziły się na powołanie abchaskiego uniwersytetu, telewizji i dwóch nowych czasopism a także zaprzestano przemysłowego wyrębu lasów w Abchazji. W marcu 1989 roku 30 tys. Abchazów zgromadzonych na polanie we wsi Łychny pod Gudautą zażądało przywrócenia Abchazji statusu republiki związkowej w ramach ZSRR. Petycję w tej sprawie podpisali także członkowie komunistycznych władz abchaskich. Na podstawie licznych wystąpień Abchazów, Wojciech Górecki uważa, że "Żaden inny naród w ZSRR nie buntował się tak często".[21]. Odpowiedzią na abchaskie zgromadzenie w Łychny było pod koniec marca zwołanie przez gruzińskie Towarzystwo Ilji Czawczawadze wielotysięcznego mityngu w Suchumi, który przeszedł przez centrum miasta pod hasłami „Gruzja dla Gruzinów” oraz „Abchazja – nieoddzielna część Gruzji”. Kolejna gruzińska manifestacja odbyła się Leselidze i sprowokowała Abchazów do użycia przemocy wobec jej uczestników. Zdarzenie to, choć nie poniosło za sobą ofiar, stało się impulsem do fali strajków podjętych przez gruzińskich robotników w zakładach w Suchumi. Równolegle demonstracje zwoływane przez narodową opozycję pod hasłem wsparcia dla abchaskich Gruzinów zaczęły wstrząsać Tbilisi[23].

W lipcu 1989 w Suchumi wybuchły pierwsze abchasko-gruzińskie starcia zbrojne. Bezpośrednią przyczyną ich wybuchu była decyzja kierownictwa Gruzińskiej SRR, aby obok uniwersytetu abchaskiego powstała filia Uniwersytetu Państwowego z Tbilisi. W zamieszkach zginęło 9 Gruzinów i 5 Abchazów[21]. W 1989 roku ludność Abchazji liczyła 525 tys. osób, w tym 45,7% Gruzinów, 17,8% Abchazów, 14,6% Ormian i 14,3% Rosjan[29]. Pod koniec 1990 roku przeprowadzono wybory stosując, zgodnie z nowo ustalonymi kilka miesięcy wcześniej zasadami zapisanymi w konstytucji Abchazji, kwoty etniczne. Według tych kwot dla narodowości abchaskiej zarezerwowano 28 mandatów, gruzińskiej – 26 mandatów, ludności rosyjskojęzycznej – 11 mandatów. Pomimo, że zasady nowej ordynacji wyborczej zostały uzgodnione z władzami gruzińskimi, Rada Najwyższa Gruzji uchwaliła prawo zakazujące startowania w wyborach lokalnych komitetów i partii, w tym reprezentujących naród abchaski[30]. Jeszcze przed przeprowadzeniem nowych wyborów, w odpowiedzi na wprowadzone miesiąc wcześniej przez władze gruzińskie prawo likwidujące autonomię Abchazji, 25 sierpnia 1990 roku Rada Najwyższa Abchazji proklamowała odłączenie autonomii od Gruzińskiej SRR i powołanie Abchaskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej jako suwerennej republiki wchodzącej w skład Związku Radzieckiego[31]. Niedługo przed ustąpieniem z urzędu, Michaił Gorbaczow podjął decyzję o referendum 17 marca 1991 które miało na celu przebudowanie Związku Radzieckiego. Gruzini z Gruzji nie wzięli w nim udziału, gdyż wybrali już drogę niepodległości. Abchazi zaś, zaniepokojeni niepodległością Gruzji (i tym samym postępującą gruzinizacją ich ziem), wzięli udział w referendum. 52,3% mieszkańców Abchazji (prawie wszyscy nie-Gruzini) opowiedziało się (większością 98.6%) za pozostaniem w ramach ZSRR[32], jednak ich głos został zignorowany. Wkrótce po tym rozpoczęły się demonstracje i zamieszki[33]. Po proklamowaniu przez Gruzję niepodległości i upadku Związku Radzieckiego, status Abchazji w ramach Gruzji nie został uregulowany. Abchaskie żądania dużej autonomii spotykały się z kategorycznym sprzeciwem Tbilisi, które upierało się przy państwie unitarnym. W związku z tym abchaska Rada Najwyższa uchwaliła przywrócenie konstytucji z 1925. Abchazja była wówczas republiką związkową, zatem teraz miałaby prawo do własnego państwa[21]. Decyzja ta, podjęta 23 lipca 1992 została uznana za proklamację niepodległości.

Napięcie między Abchazami a abchaskimi Gruzinami starał się łagodzić pierwszy gruziński prezydent Zwiad Gamsachurdia. Jego obalenie w wyniku zamachu stanu w Tbilisi przekreśliło szanse na pokojowe rozwiązanie konfliktu. Na początku 1992 przybyły z Moskwy Eduard Szewardnadze nie potrafił zapanować nad politykami, chcącymi militarnie rozwiązać "problem abchaski"[28]. W sierpniu 1992 roku, Tengiz Kitowani, minister obrony Gruzji (będący jednym z członków triumwiratu który przejął władzę w Gruzji) wprowadził do Abchazji gruzińską Gwardię Narodową. Pretekstem było ściganie zwolenników obalonego prezydenta Zwiada Gamsachurdii i ochrona linii kolejowej łączącej Gruzję z Rosją. Wejście zbrojne Gruzinów do Abchazji spowodowało wybuch regularnych walk, które przeistoczyły się w dwuletnią krwawą wojnę, w której obie strony dopuściły się zbrodni wojennych.

 Osobny artykuł: Wojna w Abchazji 1992-1993.
Muzeum Wojskowej Sławy w Nowym Atonie - dedykowane zwycięstwu w wojnie w Abchazji

W efekcie wygranej przez Abchazów wojny, prawie połowa mieszańców Abchazji (którymi byli głównie Gruzini i Megrelowie) została zmuszona do jej opuszczenia[34]. Wygnanie gruzińskiej większości ludności (ponad 200 tys. ludzi)[35] budzi olbrzymie emocje. Strony konfliktu wykorzystują argumenty historyczne w celu uzasadnienia swoich racji np. instytucje separatystycznej Abchazji i Rosji podają oficjalną wersje historii Abchazji, według której Abchazi byli ofiarami stalinowskiej polityki gruzinizacji[36][37].

1 grudnia 1993, dwa miesiące po zakończeniu walk, rozpoczęły się rozmowy pokojowe. Efektem ich było podpisanie w maju 1994 w Moskwie porozumienia, które wprowadziło formalny rozejm, porozumienie o zasadach powrotu uchodźców oraz deklarację działań na rzecz uregulowania konfliktu. Na jego mocy na granicy administracyjnej Abchazji i Gruzji powstała strefa bezpieczeństwa w której to stacjonują z mandatu ONZ Kolektywne Siły Pokojowe (złożone wyłącznie z żołnierzy rosyjskich)[28]. Po podpisaniu rozejmu, obie strony konfliktu (których wojna dużo kosztowała) wiedziały, że jedynym rozwiązanie problemu abchasko-gruzińskiego może być pokojowe. Jednak obie strony nie umiały zgodzić się do statusu relacji Abchazji i Gruzji. Gruzini , choć przed wojną tego nie dopuszczali, to dopiero teraz (po przegranej wojnie), byli gotowi na federację, z prawdziwą autonomią dla Abchazji. Dla Abchazów (jako zwycięzców wojny), było to jednak za mało, i proponowali konfederację Abchazji i Gruzji. Pojawił się impas.

Brak postępu w rokowaniach skłonił władze abchaskie do podjęcia kroków prawnych. 26 listopada 1994 abchaski parlament przyjął nową konstytucję i powołał Władysława Ardzinbę na prezydenta. Decyzja ta oburzyła Gruzinów a jednocześnie nie spodobała się Rosji, które to państwo zaczęło od tego momentu wspierać Gruzję rządzoną przez Eduarda Szewardnadzego. Rozmowy wznowiono jesienią 1996. W czerwcu i lipcu 1997 dyskutowano już projekt traktatu pokojowego, wynegocjowanego przez Jewgienija Primakowa - ministra spraw zagranicznych Rosji. Przewidywał on utworzenie państwa gruzińsko-abchaskiego ze wspólnym rządem, federacji, ale dającej Abchazji międzynarodową podmiotowość. 1 sierpnia 1997 prezydent Borys Jelcyn zaprosił do Moskwy Szewardnadzego i Ardzinbę na uroczyste podpisanie traktatu. Jednak do spotkania i podpisania traktatu nie doszło. Wynegocjowany tekst opublikowała rosyjska Niezawisimaja Gazieta doprowadzając do fali oburzenia w Gruzji. Opozycja oskarżyła władzę o zdradę stanu. Szewardnadze w radiowym orędziu próbował przekonać naród do pogodzenia się z Abchazami i pójścia na pewne ustępstwa, przekonywając że nie można żyć przeszłością. W Abchazji także pojawiły się pewne głosy sprzeciwu wobec traktatu pokojowego. Ostatecznie nie podpisano go a konflikt abchasko-gruziński został zamrożony[21].

W maju 1998 roku wybuchł konflikt zbrojny w południowo-wschodniej Abchazji pomiędzy siłami abchaskimi a gruzińskimi ugrupowaniami partyzanckimi „Biały Legion” i „Leśni Bracia” zakończony zwycięstwem Abchazów. Efektem tego konfliktu było także to, iż co najmniej połowa Megrelów, którzy w poprzednich latach wrócili do swoich domów, musiała wówczas ponownie uciekać do Gruzji. Od jesieni 1999 roku władze Rosji zawarły z Abchazją porozumienie o ruchu bezwizowym, znacznie ułatwiono otrzymanie rosyjskiego obywatelstwa przez mieszkańców Abchazji, od tego czasu większość ludności Abchazji (około 80-90%) przyjęła obywatelstwo rosyjskie na co wpłynęło to że paszporty abchaskie, wprowadzone do obiegu tylko od 2005 roku (do tego czasu ludność Abchazji korzystała z dowodów ososbistych z czasów ZSRR), nie są uznawane w świecie.

W październiku 2001 roku miał miejsce jeszcze jeden krótkotrwały konflikt zbrojny z Gruzją[38].

Pod koniec lipca 2006 do górnego Kodori (terytorium leżącego w abchaskiej części Swanetii niebędącego pod władzą zarówno rządu abchaskiego jak i gruzińskiego) wkraczają siły gruzińskie. Rządzący tym terenem abchaski Swan Emzar Kwicjani, który wcześniej wystąpił przeciwko rewolucji róż, następnie wypowiedział posłuszeństwo rządowi gruzińskiemu. Po dwóch dniach walk Gruzini zwyciężają, a przegrany Kwicjani uciekł przez góry do Rosji. Po tym wydarzeniu, w Kodori w wiosce Czchalta zostaje "zainstalowany" progruziński rząd Autonomicznej Republiki Abchazji, od czasów wojny rezydujący w Tbilisi[21].

W sierpniu 2008 roku w czasie wojny w Południowej Osetii siły zbrojne Republiki Abchazji zdobyły wąwóz Kodori i osiągnęły granicę Abchazji z 1921 roku. W sierpniu 2008, po wygranej wojnie, nastąpiły masowe demonstracje ludności pod hasłami uznania niepodległej Abchazji, a parlament Abchazji wystąpił z wnioskiem o uznanie niepodległości republiki. 26 sierpnia 2008 ówczesny rosyjski prezydent Dmitrij Miedwiediew podpisał dokument uznający niepodległość Republiki Abchazji.

16 listopada 2011 roku Parlament Europejski uchwalił rezolucję, uznając obecność Rosjan w Abchazji za bezprawną okupację tych terenów[39].

27 maja 2014 w Suchumie wybuchły wielotysięczne protesty przeciwko administracji, oskarżanej przez opozycję o korupcję i doprowadzenie do ekonomicznej zapaści państwa[40][41] które doprowadziły do ucieczki prezydenta Aleksandra Ankwaba a później jego obalenia. Opozycja sformowała wówczas tzw. Radę Koordynacyjną która wezwała do zawarcia nowego traktatu z Rosją oraz wstąpienia Abchazji do Unii Celnej i Unii Euroazjatyckiej, co miałoby być odpowiedzią na zapowiedź Gruzji wstąpienia do NATO. 31 maja parlament Republiki Abchazji zdecydował iż prezydent Ankwab jest niezdolny do wykonywania swoich obowiązków, w związku z czym zdecydował o nowych wyborach prezydenckich[42], które 25 sierpnia 2014 wygrał przywódca opozycji - Raul Chadżimba[43].

24 listopada 2014 Rosja i Abchazja zawarły układ o sojuszu i strategicznym partnerstwie który na 10 lat (z możliwością przedłużenia na kolejne pięcioletnie okresy) związał nieuznawane na arenie międzynarodowej państwo z Rosją. Układ ten nakłada na Abchazję obowiązek dostosowania jej ustawodawstwa celnego do aktów prawnych Eurazjatyckiej Unii Gospodarczej, a w części nieuregulowanej tymi aktami - do prawa Federacji Rosyjskiej. Z kolei Rosja zobowiązała się do sfinansowania w Abchazji podwyżek płac "głównych kategorii pracowników instytucji państwowych" w sferze ochrony zdrowia, edukacji, nauki, kultury, sportu i opieki społecznej do poziomu wynagrodzeń w Południowym Okręgu Federalnym FR; to samo dotyczy emerytur mieszkańców Abchazji mających rosyjskie obywatelstwo. Zgodnie z zawartym układem oba państwa będą wzajemnie wspierać się wojskowo w obliczu zagrożenia, w czym ma pomóc utworzenie Połączonej Grupy Wojsk która ma powstać w ciągu trzech lat od wejścia w życie traktatu. Dokument stanowi, że również w ciągu trzech lat od wejścia w życie układu na koszt Federacji Rosyjskiej zostanie dokonana modernizacja sił zbrojnych Abchazji[44][45].

Podział administracyjny

Republika Abchazji składa się z 7 rejonów[46]:

Gospodarka

Rolnictwo

Uprawa winorośli, cytrusów, herbaty, drzewa tungowego i roślin olejkodajnych, hodowla, pszczelarstwo.

Przemysł wydobywczy

Wydobycie węgla kamiennego, rud cynku, ołowiu, miedzi, rtęci i barytu.

Przemysł przetwórczy

Rozwinięty przemysł spożywczy (herbaciany, winiarski, tytoniowy).

Usługi

Ważny ośrodek turystyczny (liczne kąpieliska i uzdrowiska).

Transport

 Osobny artykuł: Transport kolejowy w Abchazji.

Doliną Kodori biegnie dawna Suchumska Droga Wojenna (do Stawropola). Główny port morski i lotniczy znajdują się w Suchumi.

Demografia

W 1897 roku jedyny w carskiej Rosji spis powszechny ludności wykazał, że w dystrykcie Suchumi (zbliżonym terytorialnie do obszaru dzisiejszej Abchazji) językiem abchaskim posługiwało się prawie 60% ogółu ludności.

Po 1989 roku nastąpił znaczny spadek ludności republiki. Liczba ludności zmuszonej do opuszczenia Abchazji po uzyskaniu niepodległości wynosi co najmniej 250 tysięcy[47][48].

Rok Łącznie Gruzini Abchazowie Rosjanie Ormianie Grecy
1886 68 773 34 806 28 320 1 216 1 090 2 140
1926 186 004 67 494 55 918 12 553 25 677 14 045
1939 311 885 91 967 56 197 60 201 49 705 34 621
1959 404 738 158 221 61 193 86 715 64 425 9 101
1970 486 959 199 596 77 276 92 889 74 850 13 114
1979 486 082 213 322 83 087 79 730 73 350 13 642
1989 525 061 239 872 93 267 74 913 76 541 14 664
2003 214 016 45 953 94 606 23 420 44 870 1 486

Zmiany struktury ludności na przestrzeni lat[4]:

Narodowości 1939 1959 1970 1979 1989 2003 2011
Abchazowie 18,0% 15,1% 15,9% 17,1% 17,8% 44,2% 50,8%
Gruzini 29,5% 39,1% 41,0% 43,9% 45,7% 20,6% 19,3%
Ormianie 15,9% 15,9% 15,4% 15,1% 14,6% 21,0% 17,4%
Rosjanie 19,3% 21,4% 19,1% 16,4% 14,3% 10,9% 9,2%
Ukraińcy 2,7% 2,8% 2,5% 2,1% 2,2% 0,8% 0,7%
Grecy 11,1% 2,2% 2,7% 2,8% 2,8% 0,7% 0,6%
Osetyńcy - - 0,2% 0,2% 0,2% 0,2% 0,3%
Estończycy 0,7% 0,5% 0,4% 0,3% 0,3% 0,2% 0,1%

Według najnowszego spisu ludności z 2011 ludność Abchazji kształtuje się następująco[4]:

Łącznie Abchazowie Gruzini Ormianie Rosjanie Ukraińcy Grecy Turcy Osetyńcy Abazyńczycy Estończycy
240.705 (100%) 122.175 (50,8%) 46.499 (19,3%) 41.907 (17,4%) 22.064 (9,2%) 1.743 (0,7%) 1.382 (0,6%) 731 (0,3%) 605 (0,3%) 355 (0,1%) 351 (0,1%)

Większe miasta (ludność w 2011 r.)[4]:

Miasto Liczba ludności (w tys.)
Suchumi 62,9
Gagra 12,3
Gudauta 8,5
Gali 7,6
Oczamczyra 5,3
Tkwarczeli 5,0

Zobacz też

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Abkhazia (ang.). World Statesmen.org - Ben M. Cahoon. [dostęp 2014-10-28].
  2. City population - Georgia (ang.). www.citypopulation.de, 2012-01-01. [dostęp 2014-04-10].
  3. Wojciech Górecki: Abchazja. 2013. ISBN 978-83-7536-508-5.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 НАСЕЛЕНИЕ АБХАЗИИ (ros.). [dostęp 2014-09-01].
  5. Аҧснытәи aвтономиaтәи aреспубликa aиҳaбырa
  6. Viacheslav Chirikba: The International Legal Status of the Republic of Abkhazia In the Light of International Law. 2009.
  7. Rafał Czachor: Abchazja, Osetia Południowa, Górski Karabach: geneza i funkcjonowanie systemów politycznych. 2014. ISBN 978-83-935729-8-4.
  8. Rosyjskie weto dla misji ONZ w Gruzji (pol.). [dostęp 2012-06-13].
  9. Венесуэла признает Южную Осетию и Абхазию - Чавес (ros.). [dostęp 2012-06-13].
  10. Władze Nauru idą w ślady Putina i Chaveza (pol.). [dostęp 2012-06-13].
  11. Vanuatu’s recognition to the Republic of Abkhazia (ang.). [dostęp 2012-06-13].
  12. Vanuatu scraps recognition of Georgia breakaway region (ang.). [dostęp 2013-05-27].
  13. Tuvalu uznało Abchazję i Południową Osetię (pol.). [dostęp 2012-06-13].
  14. Statement of the Georgian Foreign Ministry regarding the establishment of diplomatic and consular relations. 2014-03-31. [dostęp 2014-09-01].
  15. Иллюстрированный атлас Абхазии. Wyd. 4. Издательство КОУП, 2012, s. 5, seria: Абхазия Туристическая. ISBN 978-5-9900651-7-8. (ros.)
  16. 16,0 16,1 A travel reference map of the Republic of Georgia 1:625 000. Vancouver: International Travel Map, 1997.
  17. Иллюстрированный атлас Абхазии. Wyd. 4. Издательство КОУП, 2012, s. 5, seria: Абхазия Туристическая. ISBN 978-5-9900651-7-8. (ros.)
  18. Geografia Abchazji dostęp 2012-6-9
  19. N.G.L. Hammond: Dzieje Grecji, Warszawa 1973, PIW, s.155.
  20. Środkowa Gruzja. W: Sławomir Adamczak: Gruzja, Armenia i Azerbejdżan. Bielsko-Biała: Wydawnictwo Pascal, 2013, s. 175, seria: Praktyczny przewodnik. ISBN 978-83-7642-141-4.
  21. 21,0 21,1 21,2 21,3 21,4 21,5 21,6 21,7 Wojciech Górecki: Abchazja. Wyd. 1. Wołowiec: Wydawnictwo Czarne, 2013-04-03, s. 25, seria: Reportaż. ISBN 978-83-7536-508-5.
  22. Kadir I Natho,,Circassian History, s.68
  23. 23,0 23,1 23,2 23,3 23,4 23,5 Republika Abchazja. W: Rafał Czachor: Abchazja, Osetia Południowa, Górski Karabach: geneza i funkcjonowanie systemów politycznych. Wrocław: Fundacja Instytut Polsko-Rosyjski, 2014, s. 105, seria: Biblioteka Instytutu Polsko-Rosyjskiego. ISBN 978-83-935729-8-4.
  24. Neal Ascherson: Szansa na zbliżenie ze światem. W: Odessa Transfer - Reportaże znad Morza Czarnego. Wołowiec: Wydawnictwo Czarne, 2009, s. 301, seria: Sulina. ISBN 978-83-7536-118-6.
  25. P. Olszewski, Historyczne uwarunkowania konfliktów etniczno-politycznych na Kaukazie Południowym – wybrane zagadnienia, „Zeszyty Naukowe WSOWL” 2012, nr 2 (164); idem, Geopolityczne znaczenie Kaukazu Południowego po I wojnie światowej, „Przegląd Geopolityczny” 2011, tom 4
  26. http://mfaapsny.org/en/apsny/historyofabkhazia.php
  27. Neal Ascherson: Szansa na zbliżenie ze światem. W: Odessa Transfer - Reportaże znad Morza Czarnego. Wołowiec: Wydawnictwo Czarne, 2009, s. 301, seria: Sulina. ISBN 978-83-7536-118-6.
  28. 28,0 28,1 28,2 Ciężkie czasy. W: Charles King: Widmo wolności: Historia Kaukazu. Wyd. 1. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2010, s. 188, seria: Historiai. ISBN 978-83-233-2953-4.
  29. http://www.stosunkimiedzynarodowe.info/kraj,Gruzja,problemy,Abchazja
  30. Raport Human Rights Watch strona 16.
  31. Декларация о государственном суверенитете Абхазской ССР, Верховный Совет Абхазской Советской Социалистической Республики
  32. http://old.pnp.ru/archive/18870125.html
  33. Neal Ascherson: Szansa na zbliżenie ze światem. W: Odessa Transfer - Reportaże znad Morza Czarnego. Wołowiec: Wydawnictwo Czarne, 2009, s. 302, seria: Sulina. ISBN 978-83-7536-118-6.
  34. Raport HSW.
  35. Neal Ascherson: Szansa na zbliżenie ze światem. W: Odessa Transfer - Reportaże znad Morza Czarnego. Wołowiec: Wydawnictwo Czarne, 2009, s. 303, seria: Sulina. ISBN 978-83-7536-118-6.
  36. http://www.abkhazworld.com/aw/abkhazia
  37. http://www.rp.pl/artykul/175932.html?print=tak
  38. Strona internetowa ambasady Abchazji w Moskwie.
  39. Parlament Europejski stwierdził (3 lata po wojnie rosyjsko-gruzińskiej), że Rosja okupuje część Gruzji! | Portal ARCANA
  40. Абхазький Майдан - попередження для Путіна. Espreso.tv, 2014.
  41. ОП Абхазии призвала власть и оппозицию вернуть под контроль ситуацию. RIA, 2014.
  42. Wojciech Wojtasiewicz: Sezon nad Morzem Czarnym. Nowa Europa Wschodnia, 2014-06-01. [dostęp 2014-12-01].
  43. Abchazja: Lider opozycji wygrał wybory prezydenckie. www.newsweek.pl, 2014-08-25. [dostęp 2014-08-31].
  44. IAR: Rosja i Abchazja zawarły układ o sojuszu i strategicznym partnerstwie. wiadomosci.onet.pl/, 2014-11-24. [dostęp 2014-11-25].
  45. kło//gak: Rosja przesuwa faktyczne granice na Kaukazie. Układ z Abchazją. www.tvn24.pl, 2014-11-24. [dostęp 2014-11-25].
  46. Иллюстрированный атлас Абхазии. Wyd. 4. Издательство КОУП, 2012, s. 5, seria: Абхазия Туристическая. ISBN 978-5-9900651-7-8. (ros.)
  47. Raport HUMAN RIGHTS WATCH na temat przestrzegania praw człowieka w czasie wojny abchasko-gruzińskiej.
  48. Raport Ośrodka Studiów Wschodnich.

Linki zewnętrzne

Wikiatlas Wikimedia Atlas: Abchazja – wikiatlas z mapami w Commons