Abhinawagupta
Abhinawagupta, Abhinawaguptapada (अभिनवगुप्त Abhinavagupta; ur. ok. 950, zm. ok. 1120) - hinduski uczony, filozof i mistyk pochodzący z Kaszmiru, urodzony w rodzinie bramińskiej. Jego pisma obejmują około 50 rozpraw, komentarzy i hymnów mistyczno-filozoficznych. Według tradycji był wcieleniem Śeszy.
Myśl Abhinawagupty przeszła trzy etapy rozwoju: tantryczny, estetyczny i filozoficzny. Filozofią i rytuałem, a przede wszystkim systematycznym wykładem mistyki i myśli tantrycznej szkoły kula, zajął się w swoim największym dziele, Tantraloce (Światło tantry). Myśli zawarte w Tantraloce skondensował następnie w dziele o znacznie mniejszych rozmiarach Tantrasara.
Okres estetyczny rozwoju myśli Abhinawagupty reprezentuje szereg komentarzy traktujących o mistyce, teatrze i poezji. Stanowią je komentarz Loćana (Pogląd) do Dhwanjaloki (Światła "dźwięku") i Abhinawabharati (Najnowszy [komentarz] do Bharaty) do Natjaśastry, traktatu Bharaty o teatrze.
Najważniejsze teksty filozoficzne Abhinawagupty to Iśwarapratjabhidźńa i Iśwarapratjabhidźniawiwrytiwimarsini (Rozprawa o interpretacji pojęcia rozpoznania Iśwary). Pierwszy tekst stanowi komentarz do zaginionego dzieła Utpalaćarji Iśwarapratjabhidźniawimarśini (Rozprawa o rozpoznaniu Boga), drugi stanowi wykład teorii o rozpoznaniu (pratjabhidźńa) tego, co transcendentalne w tym, co poznawalne zmysłowo.
[edytuj] Bibliografia
- Krzysztof Byrski, Abhinawaguptapada, w: Encyklopedia katolicka, t. 1, Lublin 1989.
- Abihnawagupta, Tantrasara (z tłumaczeniem hindi), Varanaseya Sanskrit Sansthan, Varanasi 1986
