Spłukiwanie
Spłukiwanie, ablacja – proces rzeźbotwórczy polegający na wymywaniu zwietrzeliny i gleby oraz ich przemieszczeniu w dół stoku przez wodę deszczową (ablacja deszczowa) lub roztopową (ablacja roztopowa). Spłukiwanie jest rodzajem erozji[1][2], choć według niektórych źródeł określanie go jako erozji wodnej gleby jest niezupełnie prawidłowe[3]. Na erozję składają się również inne procesy.
[edytuj] Czynniki mające wpływ na spłukiwanie
Spłukiwanie jest typowe dla stoków bardziej stromych, na łagodniejszych często przechodzi w spełzywanie[4]. Wielkość spłukiwania zależy od wielkości opadów lub roztopów – czym więcej wody, tym spłukiwanie jest silniejsze oraz szaty roślinnej, która przez system korzeniowy blokuje ruchy masowe. Spory wpływ ma również geomorfologia i geologia terenu, gdyż stoki bardziej strome oraz mało spójne są bardziej podatne na spłukiwanie[4]. Najczęściej występuje na stokach lessowych, a także gliniastych o ubogiej pokrywie roślinnej; podatne na ablację są też stoki zaorane (ponieważ są pozbawione roślinności). Intensywność procesu jest zależna od ilości i natężenia opadów, a także od nachylenia stoku i rodzaju występującej na nim pokrywy roślinnej[3].
Wielkość spłukiwania nie zależy od strefy klimatycznej, gdyż występuje ono zarówno w strefie ciepłej jak i zimnej. Może jednak różnić się rodzajem. W strefie gorącej, w której nie występuje zamarzanie, dochodzi do spłukiwania deszczowego, szczególnie podczas gwałtownych burz. Z kolei w strefie zimnej dochodzi do spłukiwania roztopowego, kiedy to część ziemi jest jeszcze zamarznięta, a warstwa wierzchnia nie[4].
Spłukiwanie i inne procesy mogą prowadzić do powstania różnych form terenu – zarówno wklęsłych, np. rozłogów[5], jak i płaskich, np. równin denudacyjnych[6]. Podczas spłukiwania mogą powstać liczne strugi, które z czasem mogą przekształcić się w wąwozy[4].
[edytuj] Rodzaje spłukiwania
Spłukiwanie można podzielić na[4]:
- liniowe (linijne, bruzdowe) – woda wraz z materiałem spłukiwanym płynie widocznymi bruzdami;
- powierzchniowe (warstwowe, pokrywowe) – woda wraz z materiałem spłukiwanym płynie całą powierzchnią;
- rozproszone – pośrednie pomiędzy powyższymi, woda płynie licznymi kanałami, które nie mają widocznych brzegów.
[edytuj] Zobacz też
Przypisy
- ↑ Leksykon naukowo - techniczny z suplementem. Wyd. 4. Warszawa: Wydawnictwa Naukowo - Techniczne, 1989. ISBN 83-204-0967-5.
- ↑ Ablacja deszczowa (pol.). encyklopedia.pwn.pl. [dostęp 2010-02-10].
- ↑ 3,0 3,1 Spłukiwanie (pol.). Encyklopedia WIEM. [dostęp 2010-02-10].
- ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Leszek Lindner (red.): Czwartorzęd osady metody badań stratygrafia. Warszawa: PAE, 1992, s. 70. ISBN 83-85636-01-3.
- ↑ Rozłogi (pol.). Encyklopedia WIEM. [dostęp 2010-02-10].
- ↑ Równina denudacyjna (pol.). Encyklopedia WIEM. [dostęp 2010-02-10].
|
|||||
