Aborygeni tajwańscy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Stroje ludowe Gaoszanów (para w środku)

Aborygeni tajwańscy (chiń.: 原住民; pinyin: yuánzhùmín) – autochtoniczna ludność Tajwanu. Republika Chińska oficjalnie uznaje 14 grup aborygeńskich: Ami, Atayal, Bunun, Kavalan, Paiwan, Puyuma, Rukai, Saisiat, Sakizaya, Sediq, Thao, Truku, Tsou i Yami[1], mówiących językami tajwańskimi, należącymi do rodziny języków austronezyjskich[2].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Młodzieniec z plemienia Tsou

Pochodzenie Aborygenów tajwańskich jest przedmiotem dyskusji antropologów; istnieje teoria, iż są potomkami ludu Bui, przybyłymi z kontynentu przed przybyciem Chińczyków. Do czasu zasiedlenia Tajwanu przez Chińczyków w XVII wieku stanowili jedyną ludność Tajwanu. Populację tajwańskich Aborygenów zdziesiątkowały powstania antyholenderskie, a następnie antychińskie. Zamieszkujących zachodnią część wyspy Aborygenów Chińczycy nazywali Pingpuzu (chiń.: 平埔族; dosł. „ludy nizin”) lub Aborygenami Nizinnymi, a wschodnią, górską część - Gaoshanzu (chiń.: 高山; pinyin: Gāoshān; dosł. „ludy gór”), lub Aborygenami Górskimi. Ponieważ tylko grupy, które wyemigrowały w góry lub pierwotnie w nich mieszkały, nie poddały się sinizacji, termin "Gaoshan" stał się synonimem "aborygena" i jest wciąż używany. Po zajęciu Tajwanu przez Japończyków w 1895 roku Aborygeni byli prześladowani jako "ludność dzika". Po przejęciu władzy na Tajwanie przez Kuomintang w 1949 roku aż do lat 90. prowadzono przymusową sinizację Aborygenów.

Populacja Aborygenów tajwańskich wynosi obecnie 458 000, co stanowi około 2% całej ludności Tajwanu. Posiadają 8 reprezentantów w tajwańskim parlamencie.

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Tradycyjna rzeźba Paiwanów

Aborygeni tajwańscy początkowo nie znali pisma, ale używali systemu węzłów do odnotowywania najistotniejszych zdarzeń historycznych. Żyją we wspólnotach wiejskich, mają organizację rodową i plemienną. Są rolnikami (uprawy na nawadnianych polach tarasowych) i myśliwymi. W kulturze istotny jest wąż (w sztuce liczne przedstawienia istot o głowach ludzkich i ciałach węży).

Religia[edytuj | edytuj kod]

Pierwotnie byli animistami, część z nich oddawała cześć totemom, przedstawiającym najczęściej węże. W przeszłości Aborygeni tajwańscy byli łowcami głów, które przechowywali.

W okresie rządów dynastii Qing część Aborygenów przyjęła buddyzm.

Około 70% tajwańskich Aborygenów wyznaje chrześcijaństwo (głównie katolicyzm i prezbiterianizm), co jest wynikiem przeprowadzonej w XIX wieku chrystianizacji.

Język[edytuj | edytuj kod]

Zasięg poszczególnych języków tajwańskich

Niegdyś Aborygeni tajwańscy posługiwali się wyłącznie językami tajwańskimi z grupy języków austronezyjskich. Obecnie część z tych języków już wymarła, do czego w dużej mierze przyczyniła się polityka sinizacji za rządów Czang Kaj-szeka, podczas której w 1953 narzucono Aborygenom standardowy język mandaryński. Dopiero w ostatnich latach języki tajwańskie zostały wprowadzone do szkół.

Obecnie językami tajwańskimi posługuje się około 200 000 Aborygenów.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Obyczaje, ludy, języki świata. Encyklopedia PWN. Warszawa: PWN, 2006.
  2. Ewa Zajdler: Niechińskie języki Tajwanu. Warszawa: Dialog, 2000.

Przypisy

  1. CIP Introduction (ang.). Council of Indigenous Peoples, Executive Yuan, 2010. [dostęp 2011-07-30].
  2. Ewa Zajdler: Niechińskie języki Tajwanu. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie DIALOG, 2000.
Wikimedia Commons