Etyn
| Etyn | |||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||
 |
|||||||||||||||||||||||||||||||||
| Nazewnictwo | |||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||
| Ogólne informacje | |||||||||||||||||||||||||||||||||
| Wzór sumaryczny | C2H2 | ||||||||||||||||||||||||||||||||
| Inne wzory | HCCH HC≡CH H-C≡C-H |
||||||||||||||||||||||||||||||||
| Masa molowa | 26,04 g/mol | ||||||||||||||||||||||||||||||||
| Wygląd | bezbarwny gaz o słabym eterycznym zapachu | ||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||
| Identyfikacja | |||||||||||||||||||||||||||||||||
| Numer CAS | 74-86-2 | ||||||||||||||||||||||||||||||||
| PubChem | 6326[3] | ||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||
| Podobne związki | |||||||||||||||||||||||||||||||||
| Pochodne | metyloacetylen | ||||||||||||||||||||||||||||||||
| Podobne związki | etan H3C–CH3 eten H2C=CH2 cyjanowodór HC≡N azot N≡N |
||||||||||||||||||||||||||||||||
| Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa) |
|||||||||||||||||||||||||||||||||
Etyn (acetylen, C2H2) — organiczny związek chemiczny, najprostszy węglowodór nienasycony z szeregu homologicznego alkinów.
Spis treści |
[edytuj] Historia
Etyn odkryty został przez angielskiego chemika Edmunda Davy'ego w roku 1836. Davy odkrycia dokonał przypadkowo, łącząc wodę z węglikiem potasu. Zauważył, ze powstały gaz pali się jasnym płomieniem i stwierdził, ze może być on wykorzystany jako źródło oświetlenia. Z uwagi jednak na wysokie koszty węglika potasu, rozwiązanie było nieopłacalne do momentu, gdy niemiecki chemik Friedrich Wöhler odkryl węglik wapnia, co spowodowało wzrost popytu na etyn do lamp i i innych zastosowań[5].
[edytuj] Właściwości
- kąty pomiędzy wiązaniami: 180°
- szerokie granice wybuchowości w powietrzu: 2,4% – 83% obj.
- wykazuje zazwyczaj nieprzyjemny zapach, pochodzący od zawartych w nim zanieczyszczeń (PH3) – chemicznie czysty acetylen (zwany narcylenem) nie posiada zapachu
- gęstość 0,906 – względem powietrza
- bardzo słabo rozpuszczalny w wodzie i innych rozpuszczalnikach polarnych, rozpuszcza się jednak bardzo dobrze w acetonie
- po osiągnięciu pewnego ciśnienia ulega wybuchowemu rozkładowi wg reakcji:
- C2H2 → 2C + H2
- wobec węgla aktywnego jako katalizatora ulega reakcji polimeryzacji najpierw do winyloacetylenu a później benzenu
- na powietrzu (zawierającym 21% tlenu) spala się niecałkowicie ze względu na bardzo dużą procentową zawartość węgla w cząsteczce (92,3%):
- 2C2H2 + O2 → 4C + 2H2O
- ze względu na to w spawalnictwie, w palnikach tlenowo-acetylenowych stosuje się czysty tlen aby reakcja spalania była całkowita
- ulega reakcji addycji (przyłączenia)
- ulega reakcjom spalania
[edytuj] Otrzymywanie
- CaC2 + 2H2O → C2H2 + Ca(OH)2
Niewielkie ilości tego gazu powstają również w łuku elektrycznym wytworzonym w atmosferze wodoru pomiędzy elektrodami grafitowymi:
- 2C + H2 → C2H2
- piroliza metanu CH4
- 2CH4 –2000 °C→ C2H2 + 3H2
- eliminacja fluorowca
- C2H2Cl2 + Zn → C2H2 + ZnCl2
[edytuj] Zastosowanie
- w palnikach acetylenowo-tlenowych do spawania i cięcia metali (acetylen w dużej ilości tlenu spala się w temperaturze 3100 °C)
- w lampie acetylenowej do oświetlenia
- w przemyśle chemicznym (m.in. do produkcji tworzyw sztucznych)
[edytuj] Przechowywanie
Acetylen przechowuje się w butlach stalowych, pod ciśnieniem 1,2 MPa w postaci roztworu w acetonie. Butle są wypełnione porowatą masą, która absorbuje aceton i acetylen.
[edytuj] Toksykologia
Acetylen zaliczany jest do gazów „duszących fizycznie”. Wykazuje działanie narkotyczne. Nie jest bezpośrednio toksyczny na błony śluzowe układu oddechowego, jednak poprzez zmniejszenie ilości tlenu w powietrzu, prowadzi do hipoksji, której objawami mogą być zaburzenia ruchowe, przyśpieszenie akcji serca, przyśpieszenie oddechu i trudności w koncentracji. W przypadku stężeń powyżej 50% mogą pojawiać się nudności, wymioty, skrajne wyczerpanie, zaburzenia świadomości oraz zapaść prowadząca do zgonu w wyniku asfiksji. Jednakże acetylen najczęściej powoduje wybuch, zanim osiągnie stężenie działające dusząco[6][7].
[edytuj] Ekotoksykologia
Acetylen wykazuje trujące działanie na ryby. Dopuszczalne stężenie acetylenu w powietrzu atmosferycznym obszarów chronionych wynosi 0,5 mg/m3/30 min.[8][9].
Przypisy
- ↑ 1,0 1,1 Etyn (ang. • niem.) w bazie IFA GESTIS. Institut für Arbeitsschutz der Deutschen Gesetzlichen Unfallversicherung (IFA).
- ↑ Informacje o klasyfikacji i oznakowaniu substancji wg załącznika I Dyrektywy 67/548/EWG: Etyn (pol.) w bazie European chemical Substances Information System. Instytut Ochrony Zdrowia i Konsumenta. [dostęp 2010-11-04].
- ↑ Etyn – podsumowanie (ang.). PubChem Public Chemical Database.
- ↑ Etyn (ang.) w bazie ChemIDplus. United States National Library of Medicine. [dostęp 2010-05-24].
- ↑ Neil Schlager, Jayne Weisblatt, David E. Newton, (red.): Chemical Compounds. Thomson Gale, 2006, s. 27-30. ISBN 9781414401508.
- ↑ OSHA: OSHA Regulated Hazardous Substances. Health, Toxicity, Economic and Technological Data. NDC, 1990, s. 28-29. ISBN 0-8155-1240-6. (ang.)
- ↑ T.S.S. Dikshith: Safe Use of Chemicals. A Practical Guide. CRC Press, 2009, s. 45-46. ISBN 978-1-4200-8051-3. (ang.)
- ↑ Akademia Medyczna im. Piastów Śląskich: Karta charakterystyki acetylenu. [dostęp 2010-03-10]. (pol.)
- ↑ AMCO-GAZ: Karta charakterystyki: Acetylen rozpuszczony. [dostęp 2010-03-10]. (pol.)
|
|||||
