Acritarcha
Acritarcha, akritarchy, akrytarchy – grupa bardzo drobnych (zwykle 0,01-0,5 mm) , jednokomórkowych, o ścianach zbudowanych z substancji organicznej skamieniałości o nieustalonej przynależności systematycznej[1] (Buick jako element definicji podaje, ze muszą mieć minimum 50 mikrometrów, 0,05 mm[2], według M. Jachowicz największe akritarchy mają maksymalnie 5 mm[3]).
Nazwa tej grupy skamieniałości wywodzi się od greckich wyrazów acritos - niejasny oraz archae - pochodzenie i nadana została w 1963 r. przez W.R. Evitta celem wyodrębnienia mikroskamieniałości o niejasnym stanowisku systematycznym[3]. Acritarchy są zazwyczaj uważane za grupę sztuczną, zawierającą cysty glonów różnych grup. Większość taksonów akritarch wiąże się z glonami spokrewnionymi z bruzdnicami, niewielką część z prazynofitami, są też formy bardziej enigmatyczne oraz zaliczane do zarodników roślinnych[3]. Formy archaiczne mogą reprezentować sinice lub jednokomórkowe Eucaryota[2].
Różne grupy akritarch mają bardzo różne kształty (z reguły kuliste lub owalne) i rzeźbę powierzchni oraz liczbę i kształt wyrostków[3]. To, oraz wielkość skamieniałości i forma otwarcia (szczeliny, przez którą wydostawał się z cystty organzim) są podstawowymi cechami diagnostycznymi sztucznych (morfotypów) taksonów akritarch[3].
Akritarchy znane są od archaiku, stwierdzono je w Afryce w osadach liczących przeszło 3 mld lat[4]. W 2010 r. opisano okrągławe, duże mikroorganizmy (do 300 mikrometrów) o organicznych ścianach z liczących 3,2 mld lat osadów grupy Moodies w RPA[5]. Chociaż autorzy nie nazwali ich akritarchami, to zostały te okazy tak określone przez Buicka[2]. Liczne są dopiero w utworach ryfeju[1], zaś szczególnie liczne i zróżnicowane taksonomicznie stają się w interwale czasowym kambr - dewon[3], wtedy też mają znaczenie w datowaniu skał osadowych [3] [1] [6]. Na granicy dewon/karbon liczebność i zróżnicowanie akritarchów raptownie się zmniejsza, a wraz z końcem paleozoiku stają się one bardzo rzadkie, choć istnieją aż do czwartorzędu[3]. Znaleziono je m.in. w osadach holocenu Grenlandii [7].
Zdecydowana większość akritarchów należała do morskiego planktonu[1].
Przypisy
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 U. Lehmann & G. Hillmer, 1991: Bezkręgowce kopalne. Wydawnictwa Geologiczne, strony 59-60.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 Buick, R. . (2010). "Early life: Ancient acritarchs". Nature 463 (7283): 885–886.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 3,7 Jachowicz M., Acritarcha. W: Dybova-Jachowicz S. & Sadowska A. (red.): Palinologia. Strony 364-383. Instytut Botaniki im. W. Szafera PAN, Kraków
- ↑ S. Orłowski, M. Szulczewski, 1990. Geologia historyczna. Wyd. Geologiczne, strona 30.
- ↑ Javaux, E.; Marshall, C.; Bekker, A. (2010). "Organic-walled microfossils in 3.2-billion-year-old shallow-marine siliciclastic deposits". Nature 463 (7283): 934–938.
- ↑ S. Orłowski, M. Szulczewski, 1990. Geologia historyczna. Wyd. Geologiczne, strona 33 i 103.
- ↑ Roncaglia L., 2004: New acritarch species from Holocene sediments in central West Greenland. Grana, vol. 43, nr. 2,: 81-88
