Adam Giedrys
| Adam Giedrys | |
 |
|
| Data i miejsce urodzenia | 26 marca 1918 okolice Wilna |
| Data i miejsce śmierci | 26 grudnia 1997 (79 lat) Szczecinek |
| Narodowość | polska |
Adam Giedrys (ur. 26 marca 1918 w okolicach Wilna[1], zm. 26 grudnia 1997 w Szczecinku[2]) – polski astronom-amator, z zawodu krawiec.
Spis treści |
[edytuj] Wczesne lata
Giedrys skończył technikum i zdobył tytuł mistrza krawieckiego w Wilnie, leżącym ówcześnie w granicach Polski.
Prowadził później zakład krawiecki w Nowym Dworze. W czasie II wojny światowej był łącznikiem o pseudonimie "Benhal" w Armii Krajowej (AK) na okręg wileński[1]..
Po wojnie, w 1946 r. osiedlił się w Szczecinku. W 1948 r. został aresztowany za "antykomunistyczną działalność" w 60-osobowym Bojowym Oddziale Armii dowodzonym przez Stefana Pabisa[3]. Był więziony (głównie we Wronkach) do 1953 r., kiedy to trafił do szpitala z gruźlicą nerek. Z trudem uratowano mu życie w szpitalu w Olsztynie.
Według jego córki (obecnie profesor mikrobiologii) Stefanii Giedrys-Kalemba pobyt w szpitalu przyczynił się do jego późniejszego zainteresowania astronomią:[1]
 |
[edytuj] Działalność astronomiczna
Po powrocie do domu poświęcił się nauce. Skonstruował swoją pierwszą lunetę z soczewek ze zwykłych okularów. Z pomocą władz miasta, życzliwych ludzi i firm w 1958 r. zbudował na dachu kamienicy w której mieszkał (ul. Kościuszki 10 w Szczecinku) kopułę obserwacyjną, w której zainstalował samodzielnie skonstruowany teleskop dający powiększenie 1250 razy.
Giedrys bywał na zagranicznych kongresach astronautyczno-astronomicznych, prowadził też korespondencję z ośrodkami naukowymi na całym świecie i z astronautami.
Kilka razy w roku organizował astronomiczne odczyty i seminaria zawsze z udziałem profesjonalnego astronoma. Latem były to obozy dla młodzieży w Radaczu (uczestnikiem jednego z nich był Kapitan Żeglugi Wielkiej Zbigniew Suplicki). Sprowadzał, wtedy trudno dostępne, filmy o astronautyce. Przyjmował zorganizowane wycieczki młodzieży szkolnej.
Jako pierwszy Polak otrzymał z NASA próbkę gruntu księżycowego z misji Apollo 11 z 1969 roku, która poza wielkimi ośrodkami naukowymi prezentowana była tylko w Szczecinku w 1971. W maju 1998 podobną próbkę gruntu księżycowego otrzymał z NASA Jarosław Brancewicz. Próbka ta była prezentowana na jedynej oficjalnie zatwierdzonej przez NASA wystawie w Szczecinku. Po raz drugi Jarosław Brancewicz sprowadził próbkę gruntu księżycowego do Polski we wrześniu 2010. Po zawirowaniach związanych z transportem skała księżycowa została pokazana w Częstochowie, władze Szczecinka nie były tym zainteresowane. W Szczecinku odbyło się kilka zamkniętych prezentacji dla min. dzieci z przedszkola "Miś", SP-1, filatelistów i społeczności romskiej.
[edytuj] Dodatkowe informacje
W 1974 r. Giedrys był jednym bohaterów reportażu Ryszarda Wójcika "Odmieńcy", w odcinku pod tytułem "Wskrzeszony do gwiazd".
Na jego losach został oparty polski film obyczajowy z 1983 Planeta krawiec. W rolę Adama Giedrysa, który był konsultantem tego filmu, wcielił się Kazimierz Kaczor.
W październiku 2009 r. odsłonięto w Szczecinku pomnik Adama Giedrysa, autorstwa Doroty Dziekiewicz-Pilich, która osobiście znała astronoma. Rzeźba naturalnej wielkości przedstawia postać siedzącą z lunetą i książką przy maszynie do szycia, i wpatrującą się w niebo[4][5]. W tym samym mieście, przy skrzyżowaniu ulic Kościuszki i Mierosławskiego, znajduje się również rondo jego imienia[1].
Przypisy
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 Gazeta.pl : Error 404
- ↑ Szczecinek: Urząd wzywa nieżyjącego astronoma – 5 kwietnia 2008
- ↑ Szczecin: Szczecin: Ekshumacja zwłok członków Bojowego Oddziału Armii zamordowanych przez komunistów – 28 sierpnia 2009
- ↑ YouTube – Adam Giedrys ma swój pomnik
- ↑ Pan Adam ze spiżu |Szczecinek w sieci
