Adam Poniński (zm. 1798)

Adam Poniński na obrazie Reytan Jana Matejki

Adam Poniński (ur. 1732 lub 1733, zm. 23 lipca 1798 w Warszawie) – książę (od 1773 roku), jeden z przywódców konfederacji radomskiej w 1767, marszałek Sejmu Rozbiorowego 1773-1775, oraz podskarbi wielki koronny od 1775, kuchmistrz wielki koronny, konsyliarz Rady Nieustającej od 1776 roku, przeor przeoratu polskiego zakonu kawalerów maltańskich.

Herb Łodzia ks. Ponińskich

Most Ponińskiego w Warszawie

Pochodził z rodziny szlacheckiej pieczętującej się herbem Łodzia. Brat Kaliksta i Apolonii.

7 maja 1764 roku jako poseł poznański podpisał manifest, uznający odbywający się w obecności wojsk rosyjskich sejm konwokacyjny za nielegalny. W 1764 roku podpisał elekcję Stanisława Augusta Poniatowskiego.

W 1767 zorganizował w Wielkopolsce konfederację radomską i czerpał krociowe zyski z ogłaszanych w jej imieniu nieuczciwych wyroków sądowych. 23 października 1767 wszedł w skład delegacji Sejmu, wyłonionej pod naciskiem posła rosyjskiego Nikołaja Repnina, powołanej w celu określenia ustroju Rzeczypospolitej. 18 września 1773 roku podpisał traktaty cesji przez Rzeczpospolitą Obojga Narodów ziem zagarniętych przez Rosję, Prusy i Austrię w I rozbiorze Polski.

Jako jeden z najbardziej zaufanych współpracowników ambasadora rosyjskiego Kaspra von Salderna pobrał w 1772 roku półroczny jurgielt z kasy ambasady rosyjskiej w wysokości 1200 dukatów. Później do 1789 roku był stale opłacany przez ambasadora rosyjskiego Otto Magnusa von Stackelberga pensją roczną 2400 dukatów. W czasie przeprowadzania I rozbioru Polski, trzy państwa rozbiorcze przyznały mu ze wspólnej kasy, przeznaczonej na korumpowanie posłów na Sejm Rozbiorowy 1773-1775 46 000 czerwonych złotych na utrzymanie.

Zajmował się też grabieżą majątku rozwiązanego zakonu jezuitów przeznaczonego na działanie Komisji Edukacji Narodowej. Na Sejmie Rozbiorowym 1773-1775 został członkiem Komisji Rozdawniczej Koronnej, ustanowionej dla likwidacji majątku skasowanego w Rzeczypospolitej zakonu jezuitów. Podskarbiostwo wielkie koronne kupił od Teodora Wessla. Pomimo sprawowania popłatnego urzędu Poniński był namiętnym graczem w karty, co w błyskawicznym czasie przyczyniło się do wzrostu jego długów (w 1785 ogłoszono jego bankructwo) i spowodowało gotowość sprzedania swoich usług jako polityka każdemu, kto tylko był gotów zapłacić. Ostatecznie został płatnym agentem ambasady rosyjskiej, ściśle współpracując z [przedstawicielami dyplomatycznymi Rosji – Nikołajem Wasiljewiczem Repninem i Otto Magnusem von Stackelbergiem, za co 1 września 1790 został skazany przez Sejm Czteroletni na wygnanie i pozbawienie wszystkich tytułów. Wyrok został uchylony 13 maja 1793 przez konfederację targowicką.

W 1773 odznaczony Orderem Orła Białego, lecz odznaczenie to zostało mu odebrane w 1790. W 1777 został masonem stopnia Chevalier de l'Orient et du Bouclier d'Or w loży Parfait Silence.

Adam Poniński, żonaty z Józefą Lubomirską, był ojcem noszącego to samo imię i nazwisko syna.

Zobacz też

• Most Ponińskiego

Linki zewnętrzne

• Uchwała o powołaniu sądu sejmowego dla osądzenia marszałka sejmu rozbiorowego z dnia 19 VI 1789 roku