Adam Remigiusz Grocholski

Adam Remigiusz Grocholski Brochwicz, Doktor, Inżynier, Miś, Waligóra
podpułkownik dyplomowany
Data i miejsce urodzenia	3 września 1888 Strzyżawka Imperium Rosyjskie
Data i miejsce śmierci	17 marca 1965 Cannes Francja
Przebieg służby
Lata służby	od lipca 1915
Jednostki	III Korpus Polski na Wschodzie, 12 Pułk Ułanów 6 Armia, Dowództwo Obrony Plebiscytu, 1 Pułk Strzelców Konnych (II RP)
Stanowiska	szef adiutantury Ministra Spraw Wojskowych Józefa Piłsudskiego, dowódca 30 Pułku Piechoty AK (Pułk AK „Waligóra)
Główne wojny i bitwy	II wojna światowa, wojna obronna 1939 r., I wojna światowa, wojna polsko-bolszewicka
Odznaczenia

Adam Remigiusz Grocholski (także Remigiusz Adam Grocholski, ps. „Brochwicz”, „Doktor”, „Inżynier”, „Miś”, „Waligóra”), przybrane nazwisko Żukowski (ur. 3 września 1888 w Strzyżawce, zm. 17 marca 1965 w Cannes) – podpułkownik dyplomowany Wojska Polskiego. Przeniesiony w stan spoczynku w roku 1934.

Życiorys

Dzieciństwo i młodość

Urodzony 3 września 1888 roku w Strzyżawce, pow. winnicki na Podolu, syn Tadeusza Grocholskiego, ziemianina i Zofii Zamoyskiej. Po ukończeniu gimnazjum w Odessie i Wydz. Prawno-Historycznego Uniwersytetu w Petersburgu, przez kilka lat leczył gruźlicę w Zakopanem i Davos.

I wojna światowa

Od lipca 1915 r. jako pełnomocnik Czerwonego Krzyża, był oficerem do specjalnych poruczeń namiestnika Kaukazu. W marcu 1917 r. organizator i przewodniczący zjazdu Związku Wojskowych Polaków w Batumi – Tyflisie (obecnie Tbilisi), od grudnia tego roku szef oddz. II sztabu III Korpusu Polskiego na Wschodzie.

Wojna polsko-bolszewicka

W styczniu 1919 r. aresztowany na krótko w Warszawie jako (przypadkowy) uczestnik zamachu stanu gen. Mariana Januszajtisa. Od marca 1919 r. oficer służby stałej WP, początkowo dowódca szwadronu ciężkich karabinów maszynowych 12 Pułku Ułanów. Po ukończeniu pierwszego kursu Wojennej Szkoły Sztabu Generalnego (lipiec-październik 1919) pozostał tam jako tłumacz. Od grudnia tego roku szef adiutantury 15 Brygady Piechoty, od lipca 1920 r. szef oddz. III sztabu 6 Armii, uczestnik wojny 1920, od września 1920 r. szef oddz. II sztabu Grupy gen. Władysława Jędrzejewskiego.

Dwudziestolecie międzywojenne

W marcu 1921 r. został szefem oddz. III (operacyjnego) w Dowództwie Obrony Plebiscytu (Naczelnej Komendzie Wojsk Powstańczych) w czasie III powstania śląskiego, m.in. był autorem projektu rozkazu operacyjnego nr 1 o rozpoczęciu powstania. Używał wówczas ps. „Brochwicz”. Od listopada 1921 r. inspektor granicy wschodniej w woj. Wołyńskim, w 1923 r. krótko pracował w Wojskowym Instytucie Naukowo-Wydawniczym, następnie był tłumaczem w WSWoj. Po ukończeniu kursu doszkolenia w Centralnej Szkole Jazdy w Grudziądzu (1923-1924) i IV kursu doszkolenia w WSWoj (1924-1925) był od października 1925 r. oficerem oddz. III Biura Ścisłej Rady Wojennej, od sierpnia 1926 adiutantem Ministra Spraw Wojskowych Józefa Piłsudskiego. Od 1932 r. dowódca szwadronu, potem zastępca dowódcy 1. Pułku Strzelców Konnych, z dniem 31 sierpnia 1934 r. został przeniesiony w stan spoczynku. Poświęcił się wówczas pisarstwu i malarstwu.

11 października 1925 r. ożenił się z Barbarą ze Światopełk-Czetwertyńskich, z którą miał dziesięcioro dzieci: Tadeusz Mikołaj (ur. 1926), Barbara (ur. 1927), Remigian (ur. 1928), Michał (ur. 1929), Anna (ur. 1931), Ignacy (ur. 1933), Franciszek (ur. 1934), Włodzimierz (ur. 1936), Piotr (ur. 1938) i Elżbieta (ur. 1940).

Rotmistrz Grocholski, z którym najkrócej kolegowałam, miał szeroki gest i prześliczną postawę. Nikt tak nie umiał wejść i wyjść z pokoju, zdawałoby się z pozoru – łatwa rzecz, a właściwie jedna z najtrudniejszych. Na przykład - wychodząc skądś - zamknąć tak za sobą drzwi, żeby się nie obracać bezmyślnie i niezgrabnie w kółko przy klamce. Rotmistrz pisał wiersze i malował, toteż nigdy nie bywał nudny i bardzo go lubiłam. (...) Zarzucić można, że moja uwaga o rtm. Grocholskim jest błaha. Otóż nie. Kwestia tak zwanej prezencji błaha nie jest. Tu znowu, jak i w ubraniu, wyrażają się zalety i wady człowieka przez gesta zewnętrzne, ów wehikuł duszy. Zaniedbując te gesta, przez niechlujne i śmieszne ułożenie, dajemy nieraz o sobie innym zupełnie fałszywe pojęcie..

Członek-założyciel Towarzystwa Wiedzy Wojskowej i Aeroklubu RP. Autor artykułów w fachowej prasie wojskowej.

II wojna światowa

W czasie kampanii wrześniowej 1939 zorganizował w połowie września oddział konspiracyjny „Brochwicz”, który od 28 września do zakończenia działań wojennych wykonywał zadania rozpoznawcze na rzecz SGO Polesie gen. Franciszka Kleeberga. Podczas okupacji niemieckiej stał na czele organizacji konspiracyjnej „Brochwicz” na terenie Lubelszczyzny. Używał wówczas pseudonimów „Brochwicz”, „Miś”. Po podporządkowaniu tej organizacji ZWZ, w kwietniu-maju 1940 r. pozostawał początkowo bez przydziału.

Członek komitetu redakcyjnego „Biuletynu Żołnierskiego” wydawanego od sierpnia 1940 r. pisma TAP, potem Konfederacji Zbrojnej. Wiosną 1941 r. złożył w Komendzie Głównej ZWZ projekt stworzenia organizacji dywersyjnej, która miałaby – wobec przewidywanego konfliktu między III Rzeszą i ZSRR – działać na tyłach frontu niemiecko-radzieckiego. Od września 1941 r. szef sztabu i zastępca ppłk. Jana Włodarkiewicza komendanta „Wachlarza”, w stopniu majora dyplomowanego pod pseud. „Doktor”, „Inżynier”, „Waligóra”. Mianowany podpułkownikiem rozkazem L21/BP z 11 listopada 1942 r. Po śmierci Włodarkiewicza od kwietnia-maja 1942 r. do marca 1943 r. był komendantem „Wachlarza”. Mieszkał wówczas przy ulicy Puławskiej 103 pod nazwiskiem Żukowski. W czasie powstania warszawskiego od 1 września 1944 komendant V Rejonu (Mokotów Dolny) Obwodu Mokotów Okr. Warszawa AK. pod pseud. Waligóra (całość sił tego rejonu utworzyła pułk „Waligóra”). Ciężko ranny 25 września, dwa dni później został wyprowadzony z terenu walk przez łączniczki wraz z ludnością cywilną opuszczającą Mokotów.

Polska Rzeczpospolita Ludowa

Po wojnie mieszkał w Szklarskiej Porębie, a od 1954 r. w Warszawie. Zmarł 17 marca 1965 r. w Cannes. Pochowany na cmentarzu wojskowym w Laskach pod Warszawą.

Ordery i odznaczenia

• Krzyż Złoty Orderu Wojennego Virtuti Militari
• Krzyż Srebrny Orderu Wojennego Virtuti Militari
• Medalem Niepodległości z mieczami (1934)
• Krzyżem Walecznych (odznaczony pięciokrotnie)

Bibliografia

• Biografia Adama Remigiusza Grocholskiego spisana przez wnuka Henryka Grocholskiego
• Remigiusz Adam Grocholski

Linki zewnętrzne

• Fotografie Adama Remigiusza Grocholskiego ze zbiorów Narodowego Archiwum Cyfrowego