Adam Sudoł (duchowny)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy duchownego. Zobacz też: Adam Sudoł – ujednoznacznienie.
Adam Sudoł
Prałat
Ks. Adam Sudoł w Sanoku (2010)
Ks. Adam Sudoł w Sanoku (2010)
Data i miejsce urodzenia 7 kwietnia 1920
Lipnica
Data i miejsce śmierci 14 listopada 2012
Sanok
proboszcz Parafii Przemienienia Pańskiego w Sanoku
Okres sprawowania 1967 - 1995
Dziekan Dekanatu Sanok Zachód
Okres sprawowania 1971 - 1995
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Prezbiterat 1944
Odznaczenia
Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikicytaty Adam Sudoł w Wikicytatach
Adam Sudoł (w środku) podczas uroczystości Narodowego Święta Niepodległości 11 listopada 2010 w Sanoku
Grobowiec ks. Adama Sudoła
Ulica ks. Prałata Adama Sudoła w Sanoku

Adam Sudoł (ur. 7 kwietnia 1920 w Lipnicy, zm. 14 listopada 2012 w Sanoku) – duchowny rzymskokatolicki, prałat, wieloletni dziekan w Sanoku, kapelan Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej i Związku Sybiraków w Sanoku.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Syn Jana Sudoła posła na Sejm Ustawodawczy II Rzeczypospolitej, i Teresy z domu Straub, która pochodziła ze spolonizowanej rodziny niemieckiej. Miał siedmioro rodzeństwa[1].

Szkołę powszechną pięcioklasową ukończył w Lipnicy. Następnie uczył się w I Gimnazjum im Ks. Stanisława Konarskiego w Rzeszowie (1931-1936) i Gimnazjum nr 2 im. K. Morawskiego w Przemyślu (1936-1939), gdzie zdał egzamin dojrzałości 1939 roku (równolegle ukończył Małe Seminarium Duchowne). Absolwent Wyższego Seminarium Duchownym w Przemyślu (w czasie wojny zajęcia prowadzono w letniej rezydencji Brzozowie-Zdroju, zw. też Las Brzozowski). Uzyskał tytuł magistra teologii[2]. Święcenia kapłańskie otrzymał 30 grudnia 1944 roku w Bazylice Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Starej Wsi. Pełnił posługę w parafiach: Miechocin-Tarnobrzeg (Kościół św. Marii Magdaleny), Majdan Królewski Parafia św. Bartłomieja Apostoła, powiat Kolbuszowa, Rzeszów (Parafia św. Wojciecha i Stanisława), Krosno Parafia Trójcy Przenajświętszej), Hyżne, Niewodna (Parafia Świętej Anny), Stalowa Wola, Przeworsk, Munina[3]. W latach 1967-1995 proboszcz parafii pw. Przemienienia Pańskiego, od 1971 do emerytury dziekan dekanatu Sanok-Zachód oraz prałat scholastyk Brzozowskiej Kapituły Katedralnej (od 1978).

W 1976 sygnatariusz petycji ws. uwięzionych robotników Ursusa i Radomia. Od 1978 organizator mszy św. i uroczystości patriotycznych w Sanoku z okazji 11 Listopada. Od 1980 nieformalny kapelan sanockiej „Solidarności”, współorganizator uroczystości patriotycznych (m.in. pierwszej od czasów przedwojennych mszy św. 3 V 1981 na rynku w Sanoku, w której uczestniczyło ok. 7 tys. osób). W okresie stanu wojennego w Polsce organizator pomocy materialnej i prawnej dla rodzin osób internowanych. Osobiście zaangażował się w organizację ucieczki z internowania Antoniego Kołodzieja z Domaradza, współtwórca planu ucieczki internowanego Antoniego Macierewicza ze szpitala w Sanoku[4]. Na plebanii w Sanoku spotykali się działacze podziemia[5][6][7]. W 1989 roku wspierał Komitet Obywatelski "Solidarność" w Sanoku przed wyborami parlamentarnymi 4 czerwca.

26 lipca 1994 roku przyznano mu Honorowe Obywatelstwo Królewskiego Wolnego Miasta Sanoka za działalność duszpasterską i wychowawczą proboszcz Parafii Przemienienia Pańskiego oraz tworzenie zrębów demokracji na szczeblu samorządu lokalnego III RP. 31 lipca 1995 roku, po 28 latach proboszczowania, przeszedł na emeryturę[8]. Po ukończeniu 75. roku życia ksiądz Adam Sudoł został przeniesiony na emeryturę 31 lipca 1995. Przy sanockiej farze zainicjował powstanie Klubu Inteligencji Katolickiej. W latach 1996-1998 współpracował z Radiem Via[9].

W książce pt. Agresor – Ks. prałat Adam Sudoł w dokumentach Służby Bezpieczeństwa i Urzędu do Spraw Wyznań w latach 1957-1989 z 2006 roku, dwóch sanockich historyków Krzysztof Kaczmarski i Andrzej Romaniak przedstawiło obszerne fragmenty poświęcone współpracy miejscowego biskupa prawosławnego Aleksandra Dubeca z SB i jego roli w atakowaniu ks. Sudoła.

Zmarł 14 listopada 2012 w Sanoku wskutek choroby nowotworowej[10]. Został pochowany 16 listopada 2012 roku na Cmentarzu Centralnym w Sanoku[11].

30 lipca 2013 Rada Miasta Sanoka nazwała imieniem ks. Prałata Adama Sudoła odcinek ulicy w dzielnicy Śródmieście, wiodącej przy plebanii Parafii Przemienienia Pańskiego[12], do zbiegu z ulicą Grzegorza z Sanoka[13].

Ordery i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Publikacje[edytuj | edytuj kod]

  • Polska Ojczyzna Moja t. 1 i 2, 2000
  • Kazania i Przemówienia, t. 1 i 2, 2000
  • Wybór z Księgi Ogłoszeń Parafii Przemienienia Pańskiego w Sanoku [lata 1967-1995]” (2001).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Edward Zając, Obywatele Honorowi Królewskiego Wolnego Miasta Sanoka, Sanok 2002, s. 91.
  2. Edward Zając: Parafia Przemienienia Pańskiego w Sanoku. W stulecie konsekracji 1897-1997. Sanok: Miejska Biblioteka Publiczna im. Grzegorza z Sanoka w Sanoku, 1997, s. 93. ISBN 83-905046-4-2.
  3. Edward Zając, Obywatele Honorowi Królewskiego Wolnego Miasta Sanoka, Sanok 2002, s. 92.
  4. "Od 1980 nieformalny kapelan sanockiej „S”, współorganizator uroczystości patriotycznych (m.in. mszy św. 3 maja 1981 na rynku w Sanoku, w której uczestniczyło ok. 7 tys. osób). Po 13 grudnia 1981 organizator pomocy materialnej i prawnej dla rodzin osób internowanych; współtwórca planu ucieczki internowanego Antoniego Macierewicza ze szpitala w Sanoku" [w:] [1] Bogusław Kleszczyński. Encyklopedia Solidarności. Adam Sudoł
  5. Dariusz Iwaneczko. Opór społeczny a władza w Polsce południowo-wschodniej 1980-1989. str. 518. 2005
  6. "To z jego inicjatywy organizowano odczyty niezależnych historyków, publicystów i dziennikarzy, a na murze kościoła wmurowano tablice pamiątkowe ku czci Józefa Piłsudskiego i dowódców Armii Krajowej, natomiast w kaplicy przy ul. Zagrody ku czci Grzegorza Przemyka – warszawskiego maturzysty śmiertelnie pobitego przez milicjantów w maju 1983 r."; "Cała ta działalność była solą w oku komunistycznych władz. Starano się walczyć z ks. Sudołem różnymi metodami. W tę walkę zaangażowano nawet miejscową „Gazetę Sanocką – Autosan”, aktyw partyjny i członków ORMO. Rozpowszechniano plotki na temat ks. Adama Sudoła, a on sam otrzymywał setki anonimów drogą pocztową, jak i telefonicznie. Kulminacją tych działań było założenie przez SB, w styczniu 1986 r., sprawy operacyjnego rozpracowania (SOR) o kryptonimie „Agresor” w ramach której rozpracowywano sanockiego proboszcza. Ks. Sudoł stał się bez wątpienia sanockim symbolem walki z komunistycznym systemem lat 70. i 80. i wpisał się w najnowszą historię Sanoka i ziemi sanockiej." [w:] Andrzej Romaniak. W 65. rocznicę święceń kapłańskich ks. prałata Adama Sudoła. [2]
  7. "o. Bogdan Piechuta, ks. Stanisław Marczak, ks. Stanisław Kołtak, ks. Adam Sudoł to byli czterej główni wrogowie systemu komunistycznego. Każdy mógł podzielić los ks. Jerzego. Jak byli znienawidzeni niech świadczą pseudonimy: "Agresor” ks. Adam Sudoł, "Belzebub” ks. Stanisław Kołtak. Te kryptonimy były nadawane przez SB tym księżom, którzy nie mówili, można by powiedzieć z perspektywy czasu nic szczególnego, po prostu mówili prawdę – podkreśla ks. Stanisław Marczak." [w:] Marek Dybaś. W Jaśle Mateusz Wyrwich promował książkę "Kapelani Solidarności 1980 – 1989”. Nowiny. 20 lutego, 2010
  8. Zbigniew Osenkowski, Kalendarium sanockie 1995-2000, Rocznik Sanocki Tom VIII – Rok 2001, Sanok 2001, s. 322.
  9. Edward Zając, Obywatele Honorowi Królewskiego Wolnego Miasta Sanoka, Sanok 2002, s. 94.
  10. Ks. prałat Adam Sudoł nie żyje (pol.). esanok.pl. [dostęp 2012-11-14].
  11. Ostatnie pożegnanie ks. prałata Adama Sudoła (VIDEO HD) (pol.). esanok.pl. [dostęp 2012-11-16].
  12. Marian Struś. Uliczka ks. Prałata Adama Sudoła. „Tygodnik Sanocki”, s. 3, Nr 30 (1129) z 2 sierpnia 2013. 
  13. Wykaz nazw ulic miasta Sanoka. sanok.pl, 13 stycznia 2012. [dostęp 10 maja 2014].
  14. Franciszek Oberc: Kalendarium sanockie 1974-1994, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 964.
  15. Edward Zając: Parafia Przemienienia Pańskiego w Sanoku. W stulecie konsekracji 1897-1997. Sanok: Miejska Biblioteka Publiczna im. Grzegorza z Sanoka w Sanoku, 1997, s. 53. ISBN 83-905046-4-2.