Adam Sudoł (duchowny)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy duchownego. Zobacz też: Adam Sudoł – ujednoznacznienie.
Adam Sudoł
Prałat
Ks. Adam Sudoł w Sanoku (2010)
Ks. Adam Sudoł w Sanoku (2010)
Data i miejsce urodzenia 7 kwietnia 1920
Lipnica
Data i miejsce śmierci 14 listopada 2012
Sanok
proboszcz Parafii Przemienienia Pańskiego w Sanoku
Okres sprawowania 1967 - 1995
Dziekan Dekanatu Sanok Zachód
Okres sprawowania 1971 - 1995
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Prezbiterat 1944
Odznaczenia
Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikicytaty Adam Sudoł w Wikicytatach
Adam Sudoł (w środku) podczas uroczystości Narodowego Święta Niepodległości 11 listopada 2010 w Sanoku
Grobowiec ks. Adama Sudoła
Ulica ks. Prałata Adama Sudoła w Sanoku

Adam Sudoł (ur. 7 kwietnia 1920 w Lipnicy, zm. 14 listopada 2012 w Sanoku) – duchowny rzymskokatolicki, prałat, wieloletni dziekan w Sanoku, kapelan Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej i Związku Sybiraków w Sanoku.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Syn Jana Sudoła posła na Sejm Ustawodawczy II Rzeczypospolitej Polskiej, i Teresy z domu Straub, która pochodziła ze spolonizowanej rodziny niemieckiej. Miał siedmioro rodzeństwa[1].

Szkołę powszechną pięcioklasową ukończył w Lipnicy. Następnie uczył się w I Gimnazjum im Ks. Stanisława Konarskiego w Rzeszowie (1931-1936) i Gimnazjum nr 2 im. K. Morawskiego w Przemyślu (1936-1939), gdzie zdał egzamin dojrzałości 1939 roku (równolegle ukończył Małe Seminarium Duchowne). Absolwent Wyższego Seminarium Duchownym w Przemyślu (w czasie wojny zajęcia prowadzono w letniej rezydencji Brzozowie-Zdroju, zw. też Las Brzozowski). Święcenia kapłańskie otrzymał 30 grudnia 1944 roku w Bazylice Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Starej Wsi. Pełnił posługę w parafiach: Miechocin-Tarnobrzeg (Kościół św. Marii Magdaleny), Majdan Królewski Parafia św. Bartłomieja Apostoła, powiat Kolbuszowa, Rzeszów (Parafia św. Wojciecha i Stanisława), Krosno Parafia Trójcy Przenajświętszej), Hyżne, Niewodna (Parafia Świętej Anny), Stalowa Wola, Przeworsk, Munina[2]. W latach 1967-1995 proboszcz parafii pw. Przemienienia Pańskiego, od 1971 do emerytury dziekan dekanatu Sanok-Zachód oraz prałat scholastyk Brzozowskiej Kapituły Katedralnej (od 1978).

W 1976 sygnatariusz petycji ws. uwięzionych robotników Ursusa i Radomia. Od 1978 organizator mszy św. i uroczystości patriotycznych w Sanoku z okazji 11 Listopada. Od 1980 nieformalny kapelan sanockiej „Solidarności”, współorganizator uroczystości patriotycznych (m.in. pierwszej od czasów przedwojennych mszy św. 3 V 1981 na rynku w Sanoku, w której uczestniczyło ok. 7 tys. osób). W okresie stanu wojennego w Polsce organizator pomocy materialnej i prawnej dla rodzin osób internowanych. Osobiście zaangażował się w organizację ucieczki z internowania Antoniego Kołodzieja z Domaradza, współtwórca planu ucieczki internowanego Antoniego Macierewicza ze szpitala w Sanoku[3]. Na plebanii w Sanoku spotykali się działacze podziemia[4][5][6]. W 1989 roku wspierał Komitet Obywatelski "Solidarność" w Sanoku przed wyborami parlamentarnymi 4 czerwca.

26 lipca 1994 roku przyznano mu Honorowe Obywatelstwo Królewskiego Wolnego Miasta Sanoka za działalność duszpasterską i wychowawczą proboszcz Parafii Przemienienia Pańskiego oraz tworzenie zrębów demokracji na szczeblu samorządu lokalnego III RP. 31 lipca 1995 roku, po 28 latach proboszczowania, przeszedł na emeryturę[7]. Przy sanockiej farze zainicjował powstanie Klubu Inteligencji Katolickiej. W latach 1996-1998 współpracował z Radiem Via[8].

W książce pt. Agresor – Ks. prałat Adam Sudoł w dokumentach Służby Bezpieczeństwa i Urzędu do Spraw Wyznań w latach 1957-1989 z 2006 roku, dwóch sanockich historyków Krzysztof Kaczmarski i Andrzej Romaniak przedstawiło obszerne fragmenty poświęcone współpracy miejscowego biskupa prawosławnego Aleksandra Dubeca z SB i jego roli w atakowaniu ks. Sudoła.

Zmarł 14 listopada 2012 w Sanoku wskutek choroby nowotworowej[9]. Został pochowany 16 listopada 2012 roku na Cmentarzu Centralnym w Sanoku[10].

30 lipca 2013 Rada Miasta Sanoka nazwała imieniem ks. Prałata Adama Sudoła odcinek ulicy w dzielnicy Śródmieście, wiodącej przy plebanii Parafii Przemienienia Pańskiego[11][12].

Ordery i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Publikacje[edytuj | edytuj kod]

  • Polska Ojczyzna Moja t. 1 i 2, 2000
  • Kazania i Przemówienia, t. 1 i 2, 2000
  • Wybór z Księgi Ogłoszeń Parafii Przemienienia Pańskiego w Sanoku [lata 1967-1995]” (2001).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Andrzej Romaniak, Adam Sudoł. Kapłan wielkiej odwagi, redakcja: Andrzej Romaniak, Halina Więcek, Sanok 2004 r. ISBN 83-919305-6-4
  • Krzysztof Kaczmarski, Andrzej Romaniak, AGRESOR – Ks. prałat Adam Sudoł w dokumentach Służby Bezpieczeństwa i Urzędu do Spraw Wyznań w latach 1957-1989, opracowanie: Krzysztof Kaczmarski i Andrzej Romaniak, Sanok 2006 r. ISBN 83-60380-07-4
  • Mateusz Wyrwich. "Kapelani Solidarności 1980 – 1989” 2010. t. 3
  • Edward Zając, Obywatele Honorowi Królewskiego Wolnego Miasta Sanoka, Sanok 2002, s. 91-95

Przypisy

  1. Edward Zając, Obywatele Honorowi Królewskiego Wolnego Miasta Sanoka, Sanok 2002, s. 91.
  2. Edward Zając, Obywatele Honorowi Królewskiego Wolnego Miasta Sanoka, Sanok 2002, s. 92.
  3. "Od 1980 nieformalny kapelan sanockiej „S”, współorganizator uroczystości patriotycznych (m.in. mszy św. 3 maja 1981 na rynku w Sanoku, w której uczestniczyło ok. 7 tys. osób). Po 13 grudnia 1981 organizator pomocy materialnej i prawnej dla rodzin osób internowanych; współtwórca planu ucieczki internowanego Antoniego Macierewicza ze szpitala w Sanoku" [w:] [1] Bogusław Kleszczyński. Encyklopedia Solidarności. Adam Sudoł
  4. Dariusz Iwaneczko. Opór społeczny a władza w Polsce południowo-wschodniej 1980-1989. str. 518. 2005
  5. "To z jego inicjatywy organizowano odczyty niezależnych historyków, publicystów i dziennikarzy, a na murze kościoła wmurowano tablice pamiątkowe ku czci Józefa Piłsudskiego i dowódców Armii Krajowej, natomiast w kaplicy przy ul. Zagrody ku czci Grzegorza Przemyka – warszawskiego maturzysty śmiertelnie pobitego przez milicjantów w maju 1983 r."; "Cała ta działalność była solą w oku komunistycznych władz. Starano się walczyć z ks. Sudołem różnymi metodami. W tę walkę zaangażowano nawet miejscową „Gazetę Sanocką – Autosan”, aktyw partyjny i członków ORMO. Rozpowszechniano plotki na temat ks. Adama Sudoła, a on sam otrzymywał setki anonimów drogą pocztową, jak i telefonicznie. Kulminacją tych działań było założenie przez SB, w styczniu 1986 r., sprawy operacyjnego rozpracowania (SOR) o kryptonimie „Agresor” w ramach której rozpracowywano sanockiego proboszcza. Ks. Sudoł stał się bez wątpienia sanockim symbolem walki z komunistycznym systemem lat 70. i 80. i wpisał się w najnowszą historię Sanoka i ziemi sanockiej." [w:] Andrzej Romaniak. W 65. rocznicę święceń kapłańskich ks. prałata Adama Sudoła. [2]
  6. "o. Bogdan Piechuta, ks. Stanisław Marczak, ks. Stanisław Kołtak, ks. Adam Sudoł to byli czterej główni wrogowie systemu komunistycznego. Każdy mógł podzielić los ks. Jerzego. Jak byli znienawidzeni niech świadczą pseudonimy: "Agresor” ks. Adam Sudoł, "Belzebub” ks. Stanisław Kołtak. Te kryptonimy były nadawane przez SB tym księżom, którzy nie mówili, można by powiedzieć z perspektywy czasu nic szczególnego, po prostu mówili prawdę – podkreśla ks. Stanisław Marczak." [w:] Marek Dybaś. W Jaśle Mateusz Wyrwich promował książkę "Kapelani Solidarności 1980 – 1989”. Nowiny. 20 lutego, 2010
  7. Zbigniew Osenkowski, Kalendarium sanockie 1995-2000, Rocznik Sanocki Tom VIII – Rok 2001, Sanok 2001, s. 322.
  8. Edward Zając, Obywatele Honorowi Królewskiego Wolnego Miasta Sanoka, Sanok 2002, s. 94.
  9. Ks. prałat Adam Sudoł nie żyje (pol.). esanok.pl. [dostęp 2012-11-14].
  10. Ostatnie pożegnanie ks. prałata Adama Sudoła (VIDEO HD) (pol.). esanok.pl. [dostęp 2012-11-16].
  11. Marian Struś, Uliczka ks. Prałata Adama Sudoła, Tygodnik Sanocki, nr 30 (1129) z 2 sierpnia 2013, s. 3. wersja cyfrowa
  12. Wykaz nazw ulic miasta Sanoka. sanok.pl, 13 stycznia 2012. [dostęp 10 maja 2014].
  13. Franciszek Oberc: Kalendarium sanockie 1974-1994, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 964.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]