Adam Vetulani

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Adam Vetulani
Adam Vetulani
Data i miejsce urodzenia 20 marca 1901
Sanok
Imię i nazwisko przy narodzeniu Adam Joachim Vetulani
Data i miejsce śmierci 25 września 1976
Busko-Zdrój
Miejsce spoczynku Cmentarz Rakowicki
Zawód historyk prawa
kanonista
Miejsce zamieszkania Kraków
Narodowość polska
Tytuł profesor zwyczajny
Alma Mater Uniwersytet Jagielloński
Uczelnia Uniwersytet Jagielloński
Wydział Prawa
Stanowisko kierownik Katedry Historii Państwa i Prawa Polskiego
Rodzice Roman Vetulani
Elżbieta, z d. Kunachowicz
Małżeństwo Irena Latinik
Dzieci Krystyna, Jerzy, Jan
Krewni i powinowaci Zygmunt, Tadeusz, Kazimierz, Maria, Elżbieta (rodzeństwo)
Odznaczenia
Krzyż Walecznych (dwukrotnie) Krzyż Wojenny 1939–1945 (Francja)
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikicytaty Adam Vetulani w Wikicytatach

Adam Joachim Vetulani (ur. 20 marca 1901 w Sanoku, zm. 25 września 1976 w Busku-Zdroju) – polski historyk prawa i kanonista, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego, członek i sekretarz generalny Polskiej Akademii Umiejętności, autor przełomowych badań nad Dekretem Gracjana. Działacz ludowy. Doktor honoris causa Uniwersytetu w Strasburgu (1959), Uniwersytetu Nancy (1961) oraz Uniwersytetu w Pecs (1972). Uczestnik pierwszej wojny światowej, wojny polsko-bolszewickiej, kampanii wrześniowej oraz kampanii francuskiej 1940, odznaczony Krzyżem Walecznych (dwukrotnie) i francuskim Croix de Guerre avec étoile.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Rodzina Vetulanich w 1905 roku
Fotografia portretowa młodego Vetulaniego
Zakład fotograficzny Garzynka, 1934
Grób Adama Vetulaniego i jego żony Ireny z Latiników na Cmentarzu Rakowickim

Urodził się 20 marca 1901 w Sanoku. Był synem Romana, profesora gimnazjalnego, i Elżbiety Karoliny z Kunachowiczów; braćmi Adama byli Kazimierz, profesor Uniwersytetu Lwowskiego, Tadeusz, profesor hodowli zwierząt Uniwersytetu Wileńskiego i Uniwersytetu Poznańskiego oraz Zygmunt, ekonomista, konsul i radca handlowy w Wiedniu, Królewcu, Stambule, Bukareszcie. Miał dwie siostry: Marię, urzędniczkę bankową, i Elżbietę, która zmarła w 1921 roku na gruźlicę. Rodzina Vetulanich zamieszkiwała w Sanoku w domu przy ulicy Floriańskiej (obecna Daszyńskiego)[1] i w Willi Zaleskich przy placu św. Jana[2].

Ukończył szkołę powszechną w Sanoku. Następnie uczęszczał do szkół średnich: Państwowe Gimnazjum Męskie im. Królowej Zofii w Sanoku (trzy klasy), gimnazjum w Cieszynie, w Wiedniu i w Krakowie, gdzie zdał egzamin dojrzałości. W latach 1917-1918 ochotniczo w Cesarskiej i Królewskiej Armii na froncie włoskim.

W latach 1919-1923 studiował prawo na Wydziale Prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego, gdzie wśród jego wykładowców byli m.in. Stanisław Estreicher, Franciszek Fierich, Jan Nepomucen Fijałek, Władysław Leopold Jaworski, Adam Krzyżanowski, Władysław Semkowicz, Stanisław Wróblewski, Fryderyk Zoll (młodszy).

Wziął czynny udział w wojnie z bolszewikami, za co dwukrotnie odznaczony został Krzyżem Walecznych. Odbył aplikację sędziowską w Sądzie Okręgowym w Krakowie (1924-1925), w 1925 obronił na UJ doktorat praw (pod kierunkiem Stanisława Kutrzeby). Uzupełniał studia na uniwersytecie w Strasburgu (1925-1926). Od 1925 był wieloletnim pracownikiem Uniwersytetu Jagiellońskiego; początkowo starszy asystent w Katedrze Prawa Polskiego (1925-1928), w 1928 habilitował się z zakresu historii prawa polskiego (praca Pozew sądowy w dawnem prawie polskiem) i został docentem w tej katedrze. W 1934 uzyskał nominację na profesora nadzwyczajnego i objął Katedrę Prawa Kościelnego.

W 1927 poślubił Irenę Latinik, córkę generała Franciszka Latinika, z którą miał dwóch synów: Jerzego (ur. 1936) oraz Jana (1938–1965).

Brał udział w kampanii wrześniowej jako ochotnik w stopniu kaprala. Przeszedł wraz z wojskiem do Rumunii, następnie do Francji; był członkiem Komitetu Obywatelskiego Ministerstwa Opieki Społecznej Rządu Emigracyjnego rezydującego w Angers. Wstąpił do 2 Dywizji Strzelców Pieszych gdzie w stopniu plutonowego uczestniczył w ciężkich walkach wzdłuż linii Maginota, szczególnie pod Maiche i Damprichard (departament Jura). Odznaczony francuskim Krzyżem Wojennym z wyróżnieniem ("Croix de guerre" avec etoille). Wraz z resztą dywizji przebywał na internowaniu w Szwajcarii, gdzie powierzono mu organizacje obozów szkolnych licealnych oraz uniwersyteckich dla żołnierzy 2 DSP. Kadrę dydaktyczną została zorganizowana z inicjatywy gen. Bronisława Prugara-Ketlinga, także pochodzącego z Sanoka[3]. Do 1945 był przedstawicielem Funduszu Kultury Narodowej na Szwajcarię z ramienia polskiego rządu na uchodźstwie.

Po wojnie otrzymał propozycję objęcia katedry prawa kościelnego uniwersytetu we Fryburgu, ale zdecydował się na powrót do Krakowa. W 1946 został profesorem zwyczajnym Uniwersytetu Jagiellońskiego w zakresie prawa kościelnego. W latach 1947-1970 kierował Katedrą Historii Państwa i Prawa Polskiego, a 1946-1948 był dziekanem Wydziału Prawa. Przeszedł na emeryturę w 1971. Był związany również z innymi instytucjami naukowymi; w Instytucie Nauk Prawnych PAN pracował w Zakładzie Historii Państwa i Prawa Polskiego (1956-1961), w Instytucie Historii PAN w Zakładzie Historii Państwa i Prawa (1961-1962). Od 1975 prowadził wykłady z historii prawa kościelnego na Papieskim Wydziale Teologicznym w Krakowie.

W listopadzie 1974 roku został awansowany na podporucznika. Miał wówczas 73 lata i nie podlegał obowiązkowi służby wojskowej. Był aktywnym działaczem PSL, przeciwnikiem stalinizacji UJ.

W 1936 został wybrany na członka korespondenta Towarzystwa Naukowego Warszawskiego, w 1938 na członka korespondenta Polskiej Akademii Umiejętności (od 1950 członek czynny PAU). Od 1932 brał udział w pracach Komisji Historycznej PAU, w latach 1938-1952 był sekretarzem Komisji Prawniczej PAU, a 1946-1952 przewodniczył Sekcji Historii Prawa tejże komisji. W latach 1957-1958, kiedy środowisko uczonych krakowskich podjęło nieudaną próbę reaktywacji PAU, Vetulani pełnił funkcję sekretarza generalnego. Był również członkiem innych towarzystw i akademii naukowych (polskich i zagranicznych), m.in. Towarzystwa Naukowego we Lwowie (1937 członek przybrany), Towarzystwa Naukowego w Toruniu (1955), Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, Societe d'Histoire du Droit w Paryżu, Institute of Research and Study in Medieval Canon Law w Berkeley, Academia della Scienza dell'Istituto di Bologna, Societa Italiana di Storia del Diritto w Rzymie, Towarzystwa Naukowego KUL.

Był laureatem nagród naukowych, m.in. nagrody ministra szkolnictwa wyższego (1956) i nagrody Fundacji Jurzykowskiego (1976), odebrał doktoraty honoris causa uniwersytetów w Strasburgu (1959), Nancy (1961) i Pecs (1972). Otrzymał medal PAN im. Mikołaja Kopernika (1972), został uhonorowany m.in. Krzyżem Komandorskim papieskiego Orderu Piani Ordinis oraz odznaczeniami wojennymi – Krzyżem Walecznych i francuskim Croix de Guerre avec Etoile.

W pracy naukowej Adam Vetulani zajmował się historią prawa kościelnego powszechnego, historią średniowiecznego prawa polskiego oraz edytorstwem. Badał m.in. kwestię sekularyzacji Prus i prawa lennego w Polsce. Prowadził badania nad tzw. Dekretem Gracjana, w tym znajomością dokumentu w Polsce. Analizował politykę konkordatową Watykanu w XX wieku, szczególnie w stosunku do Niemiec i Austrii. Przewodniczył komisji redakcyjnej serii wydawniczej "Pomniki Prawa Polskiego" (1957-1966). Przygotował do wydania m.in. Statuty synodalne Henryka Kietlicza (1938), Średniowieczny ruski przekład statutów ziemskich Kazimierza Wielkiego i Władysława Jagiełły (1950, ze Stanisławem Romanem), Władztwo Polski w Prusiech Zakonnych i Książęcych (1953), Średniowieczne rękopisy płockiej biblioteki katedralnej (1963). Uczestniczył w Międzynarodowym Kongresie ku uczczeniu 800-lecia powstania Dekretu Gracjana w Bolonii, Camaldolii i Rzymie (1952). W latach 50. organizował akcje kulturalno-oświatowe we wsiach podkrakowskich.

Do grona jego studentów należeli m.in. Juliusz Bardach, Wacław Uruszczak i Bogusław Leśnodorski. Jednym z uczniów Vetulaniego był również ksiądz Karol Wojtyła, który utrzymywał z profesorem bliskie stosunki, zaś w 1976 przewodniczył jego uroczystościom pogrzebowym.

Zamieszkiwał przy Placu Wolności w Krakowie[4].

Został pochowany na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie, w kwaterze Ta.

Dorobek naukowy[edytuj | edytuj kod]

Był autorem wielu publikacji naukowych oraz artykułów o tematyce polityczno-historycznej, m.in.:

  • Nagana sądowa w dawnem prawie polskiem (1923)
  • Z dziejów strasburskiej kapituły katedralnej (1927)
  • Lenno pruskie (1930)
  • Włoska ustawa o ślubach kościelnych (1930)
  • Początki oficjalatu biskupiego w Polsce (1934)
  • Benefices en Pologne (1936)
  • O sposobie powoływania się na przepisy prawa rzymskiego i kanonicznego w późniejszym średniowieczu (1936)
  • Przeciw elitaryzmowi (1936)
  • Ludzie "wojennego rzemiosła" czy fachowcy? (1938)
  • Perspektywy katolicyzmu w Wielkich Niemczech (1938)
  • Prawosławie – problemem politycznym (1938)
  • "Zagadka" kard. Innitzera (1938)
  • Polskie wpływy polityczne w Prusach Książęcych (1939)
  • Historia ustroju Polski w zarysie (1941)
  • Dekret Gracjana w świetle najnowszych badań (1948)
  • Dzieje historii prawa w Polsce (1948)
  • Wrocławskie rękopisy statutów Mikołaja Trąby (1948)
  • Polska i Prusy Książęce w związku ustrojowym. Próba popularnej syntezy (1949)
  • Z badań nad znajomością powszechnego prawa kanonicznego w Polsce w XIII wieku (1949)
  • O nowe ujęcie historii źródeł dawnego prawa polskiego (1952)
  • Prawny stosunek Prus Książęcych do Polski 1466-1657 (1954)
  • W sprawie prawa chłopskiego w Polsce feudalnej (1956)
  • Kanonista Stephanus Polonus (1960)
  • Nowe wydanie niemieckiego zwodu prawa polskiego (1960)
  • Poza płomieniami wojny. Internowani w Szwajcarii 1940-45 (1976, wspomnienia)
  • Z badań nad kulturą prawniczą w Polsce piastowskiej (1976)

Rodzina[edytuj | edytuj kod]

* drzewo niekompletne

Matylda
z Piszów
 
 
 
Roman Vetulani
 
 
 
Elżbieta
z Kunachowiczów
 
 
 
 
 
 
Franciszek
Latinik
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Kazimierz
 
Zygmunt
 
Tadeusz
 
Maria
z Godlewskich
 
Adam
 
Irena
z Latiników
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Wanda
 
 
 
Zygmunt
 
Krystyna
 
Jerzy
 
Maria
z Pająków
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Tomasz
 
 


Przypisy

  1. Paweł Kosina: Helena Kosinówna. Rodzina i sanoccy Przyjaciele. Sanok: 2006, s. 57.
  2. Iwona Czerkies, Chłopcy z placu św. Jana, Tygodnik Sanocki 50 (1099)/2012, s. 6.
  3. Leszek Puchała, Zawsze wierny, Tygodnik Sanocki nr 26 (764) z 30 czerwca 2006, s. 6.
  4. Dwa dni w mieście naszej młodości. Sprawozdanie ze zjazdu koleżeńskiego wychowanków Gimnazjum Męskiego w Sanoku w 70-lecie pierwszej matury w roku 1958. Warszawa: 1960, s. 150.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Maria Myćka-Kril: Dorobek nauczycieli i uczniów Gimnazjum w Sanoku. W: Księga pamiątkowa Gimnazjum Męskiego w Sanoku 1888–1958. Kraków: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1958, s. 107.
  • Adam Vetulani. 1901–1976. Kraków: Polska Akademia Umiejętności, 2005. ISBN 83-60183-08-2.
  • Adam Vetulani: Poza płomieniami wojny. Internowani w Szwajcarii 1940-45. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1976.
  • Andrzej Śródka, Paweł Szczawiński (red.): Biogramy uczonych polskich, Część I: Nauki społeczne, zeszyt 3: P-Z. Wrocław: Ossolineum, 1985.
  • Helena z Kadłubowskich Kunachowiczowa, dziennik z lat 1856-1860. W: Irena Homola, Bolesław Łopuszański (red.): Kapitan i dwie Panny. Kraków: Wydawnictwo Literackie Kraków, 1980, s. 317. ISBN 83-08-00406-7.
  • Jan Wojnowski (redaktor naczelny): Wielka Encyklopedia PWN – Tom 28. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2005, s. 446. ISBN 83-01-14116-6.
  • Iwona Czerkies. Chłopcy z placu św. Jana. „Tygodnik Sanocki”, s. 9, Nr 50 (1099) z 21 grudnia 2012.