Adler (motoryzacja)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Adler 4 1/2HP Vis-à-vis 1901 jako uczestnik rajdu London to Brighton veteran run 2010.
Adler Junior Typ 1E
Kompleks biurowy Adlerwerke przy Kleyerstraße we Frankfurcie, 2007
Kompleks biurowy Adlerwerke od strony Weilburger Straße, 2007

Adlerwerke (wcześniej H. Kleyer AG) (pl.: Zakłady Adlera) – obok Mercedesa, Opla i Horcha należały do największych producentów samochodów w Niemczech.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Zakłady utworzone zostały w 1880 we Frankfurcie nad Menem przez Heinricha Ludwiga Kleyera jako Heinrich Kleyer GmbH. Produkowano w nich rowery i maszyny do pisania, a w 1900 roku zbudowano pierwszy samochód. Pojazd osobowy z nadwoziem typu vis-à-vis miał jednocylindrowy silnik o mocy 2,6 kW (3,5 KM) francuskiego przedsiębiorstwa De Dion Bouton, napędzający koła tylne za pośrednictwem wału napędowego. Silniki francuskie stosowano do 1903 r., a od 1904 r. silniki dwu- i czterocylindrowe własnej konstrukcji (inż. Edmunda Rumplera).

W 1906 r. wytwórnia zmieniła nazwę i rozpoczęła budowę pierwszych, popularnych, małych samochodów Adler Kleinwagen 4/8 PS, napędzanych widlastymi, dwucylindrowymi silnikami o mocy 5,9 kW (8 KM). Rok później także budowano samochody osobowe z silnikiem 36,8 kW (50 KM), wśród nich samochód specjalny dla cesarza Wilhelma II.

Wykorzystując podwozia pojazdów osobowych w 1908 r. rozpoczęto budowę samochodów dostawczych.

Samochody Adler wytwarzano również w Austrii, gdzie w 1912 roku powstała montownia Österreichische Adler-Werke, natomiast w Anglii przedsiębiorstwo Morgan budowało nadwozia do importowanych z Niemiec podwozi Adlera.

W latach dwudziestych wytwarzano różne modele samochodów osobowych z silnikami rzędowymi cztero- i sześciocylindrowymi, a pod koniec tego okresu nawet z silnikami ośmiocylindrowymi rzędowymi – były to modele 15/80 Standard 8 produkowane 1928-1934 r.

Zakłady Adlera należały, wraz z DKW i Stoewer, do pionierów w budowie samochodów osobowych z przednim napędem. W 1932 r. rozpoczęto bowiem produkcję modelu Adler Trumpf, który skonstruował z takim napędem inż. Hans Gustav Röhr. Odmiana Junior tego pojazdu produkowanego w latach 1934-1941 zdobyła największą popularność wśród samochodów marki Adler.

Sukcesem konstrukcyjnym było opracowanie samochodu Adler 2,5 Liter (typ 10) z nadwoziem o linii aerodynamicznej. Pojazd ten produkowano w latach 1937-1940. Adler 2,5 L w odmianie sport z silnikiem 6-cyl. o mocy 58,8 kW (80 KM) otrzymał nazwę Autobahn-Adler, gdyż został przystosowany do jazdy na autostradach z prędkością maksymalną 150 km/h.

W latach 30. ubiegłego wieku zakłady Adlerwerke przyczyniły się do stworzenia dwóch wojskowych pojazdów transportowych o oznaczeniu Kfz 13 (Maschinengewehrkraftwagen) oraz Kfz 14 (Funkkraftwagen). Pojazdy te budowano z wykorzystaniem podzespołów samochodu osobowego Adler Standard 6. Transportery tego typu używane były głównie do szkolenia w jednostkach kawalerii, jednak mimo że w latach 1939-1940 były już sprzętem przestarzałym, brały udział w kampanii w Polsce i we Francji. Podczas walk samochody Kfz 13 znajdowały się w sekcjach samochodów pancernych przydzielanych do dywizji piechoty. Ogółem wyprodukowano 174 takich pojazdów. Kfz 14 był to nieuzbrojony samochód radiowy, wyposażony w radiostację średniej mocy i antenę poręczową. Wersja ta była identyczna jak Kfz 13, zmieniła się tylko liczba członków załogi, która wzrosła do 3 (kierowca, dowódca, radiotelegrafista). Wyprodukowano 40 takich pojazdów.

Poza tworzeniem samochodów fabryka Adlerwerke rozwinęła w dużej mierze produkcję skuterów, motocykli i co jest ciekawostką, produkcję maszyn do pisania oraz rowerów.

Adlerwerke zaprzestały produkcji samochodów w 1940 r., wykonując pojedyncze sztuki jeszcze w 1941. Łącznie wyprodukowano 212 624 sztuk aut osobowych marki Adler. Fabryka aż do 1957 produkowała motocykle, skutery i rowery. W 1975 wykupiona została przez grupę Volkswagena.

Zestawienie modeli samochodów osobowych[edytuj | edytuj kod]

Typ Lata produkcji Liczba cylindrów Pojemność Moc silnika Prędkość maksymalna
Vis-à-Vis 1900-1903 1 400 cm³ 3,5 KM (2,6 kW) 30 km/h
4,5 KM 1900-1903 1 510 cm³ 4,5 KM (3,3 kW) 35 km/h
8 KM 1901-1903 1 865 cm³ 8 KM (5,9 kW) 40 km/h
24/28 KM 1904-1905 4 Rzędowy 4016 cm³ 28 KM (20,6 kW) 65 km/h
8/12 (8/14) KM 1904-1906 2 Rzędowy 2008 cm³ 12-14 KM (8,8-10,3 kW) 50 km/h
4/8 KM 1906-1907 2 V 1032 cm³ 8 KM (5,9 kW) 55 km/h
5/9 KM 1907-1909 2 Rzędowy 1134 cm³ 9 KM (6,6 kW) 60 km/h
8/15 KM 1907-1910 4 Rzędowy 2011 cm³ 15 KM (11 kW) 55 km/h
11/18 KM 1907-1910 4 Rzędowy 2799 cm³ 18 KM (13,2 kW) 55 km/h
23/50 KM 1909-1912 4 Rzędowy. 5800 cm³ 58 KM (42,6 kW)
19/45 KM 1909-1912 4 Rzędowy 4840 cm³ 48 KM (35 kW)
13/30 KM 1909-1912 4 Rzędowy 3180 cm³ 35 KM (25,7 kW)
10/28 KM 1909-1912 4 Rzędowy 2612 cm³ 30 KM (22 kW)
K 7/15 KM 1910-1913 4 Rzędowy. 1768 cm³ 15 KM (11 kW) 60 km/h
30/70 KM 1911-1914 4 Rzędowy 7853 cm³ 70 KM (51 kW) 115 km/h
35/80 KM 1911-1914 4 Rzędowy 9081 cm³ 85 KM (62,5 kW)
K 5/13 KM 1911-1920 4 Rzędowy 1292 cm³ 13-14 KM (9,6-10,3 kW) 55 km/h
20/50 KM 1912-1914 4 Rzędowy. 5229 cm³ 55 KM (40 kW) 105 km/h
15/40 KM 1913-1914 4 Rzędowy 3866 cm³ 45 KM (33 kW) 90 km/h
9/24 KM 1913-1914 4 Rzędowy 2313 cm³ 24 KM (17,6 kW) 70 km/h
25/55 KM 1913-1914 4 Rzędowy 6457 cm³ 60 KM (44 kW)
KL 6/16 KM 1913-1920 4 Rzędowy 1551 cm³ 16 KM (11,8 kW) 60 km/h
12/30 KM 1914 4 Rzędowy 3115 cm³ 35 KM (25,7 kW)
9/24 (9/30) KM 1921-1924 4 Rzędowy 2298 cm³ 24-30 KM (17,6-22 kW) 65-75 km/h
12/34 (12/40) KM 1921-1924 4 Rzędowy. 3115 cm³ 34-40 KM (25-29 kW) 85 km/h
18/60 KM 1921-1924 4 Rzędowy 4712 cm³ 60 KM (44 kW) 100 km/h
6/22 KM 1922-1923 4 Rzędowy 1550 cm³ 22 KM (16 kW) 75 km/h
10/50 KM 1925-1927 6 Rzędowy. 2580 cm³ 50 KM (37 kW) 90 km/h
18/80 KM 1925-1927 6 Rzędowy 4704 cm³ 80 KM (59 kW) 100 km/h
6/25 KM 1925-1928 4 Rzędowy 1550 cm³ 25 KM (18 kW) 80 km/h
Standard 6 1927-1928 6 Rzędowy 2540 cm³ 45 KM (33 kW) 85-90 km/h
Standard 8 1928-1933 8 Rzędowy 3887 cm³ 70-80 KM (51-59 kW) 100-105 km/h
Standard 6 A/S 1928-1934 6 Rzędowy 2916 cm³ 50 KM (37 kW) 85-90 km/h
Favorit 1929-1933 4 Rzędowy 1943 cm³ 35 KM (25,7 kW) 80 km/h
Primus 1,5 A 1932-1934 4 Rzędowy 1504 cm³ 32-33 KM (23,5-24,2 kW) 90 km/h
Trumpf 1,5 AV 1932-1934 4 Rzędowy 1504 cm³ 32-33 KM (23,5-24,2 kW) 95 km/h
Favorit 2U 1933-1934 4 Rzędowy 1943 cm³ 40 KM (29 kW) 90 km/h
Standard 6 3U 1933-1934 6 Rzędowy 2916 cm³ 60 KM (44 kW) 100 km/h
Achtzylinder 1933-1934 8 Rzędowy 3887 cm³ 80 KM (59 kW) 105 km/h
Trumpf Sport 1933-1935 4 Rzędowy. 1645 cm³ 47 KM (34,5 kW) 115 km/h
Primus 1,7 A 1933-1936 4 Rzędowy 1645 cm³ 38 KM (28 kW) 95 km/h
Trumpf 1,7 AV 1933-1936 4 Rzędowy 1645 cm³ 38 KM (28 kW) 100 km/h
Diplomat 1934-1938 6 Rzędowy 2916 cm³ 60-65 KM (44-48 kW) 100-105 km/h
Trumpf Junior 1G/E 1934-1941 4 Rzędowy 995 cm³ 25 KM (18,4 kW) 90 km/h
Trumpf Junior Sport 1935-1937 4 Rzędowy 995 cm³ 28 KM (20,6 kW) 110 km/h
Trumpf 1,7 EV 1936-1938 4 Rzędowy 1645 cm³ 38 KM (28 kW) 102 km/h
Primus 1,7 E 1937-1938 4 Rzędowy 1645 cm³ 38 KM (28 kW) 100 km/h
2,5 Liter 1937-1940 6 Rzędowy 2494 cm³ 58 KM (42,6 kW) 125 km/h
2,5 Liter Sport 1938-1939 6 Rzędowy 2494 cm³ 80 KM (59 kW) 150 km/h
2 Liter 1938-1940 4 Rzędowy 1910 cm³ 45 KM (33 kW) 110 km/h

Ciekawostka[edytuj | edytuj kod]

W Muzeum Techniki w Warszawie wystawiony jest Adler z 1901 roku, który jednocześnie jest najstarszym jeżdżącym samochodem w Polsce.

Kompleks biurowy Adlerwerke[edytuj | edytuj kod]

Obecnie istniejace zabytkowe budynki byłych Zakładów Adlera przy Kleyerstraße we Frankfurcie, po wyremontowaniu i dobudowaniu w latach 90. ubiegłego wieku kilku nowych budynków, tworzą kompleks biurowy „Adlerwerke”. Budynki te wynajmowane są obecnie głównie przez spółki koncernu Deutsche Bahn. Swoje główne siedziby mają tu m.in. DB Systel, DB Fahrzeuginstandhaltung, DB Gastronomie, jak również kolejowy związek zawodowy Transnet.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons