Adres zameldowania

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Dokument meldunkowy z okresu okupacji niemieckiej w Polsce 1939-1945
Adnotacje dotyczące zameldowania z lat 60.-80. ⅩⅩ w.

Adres zameldowania (zameldowanie) – określenie miejscowości (miasta, wsi), ulicy (osiedla), numeru domu oraz ewentualnie numeru lokalu mieszkalnego, w którym na stałe lub czasowo przebywa dana osoba.

Obowiązek meldunkowy[edytuj | edytuj kod]

Historycznie instytucja zameldowania jest związana z systemami paszportowymi występującymi już w średniowiecznej Europie, a rozwiniętymi jako element państwowego nadzoru nad obywatelami podczas rewolucji francuskiej, w carskiej Rosji (propiska), w państwach zachodniej Europy po wybuchu I wojny światowej (wprowadzenie wiz) oraz w stalinowskim okresie istnienia Związku Radzieckiego, gdzie taki system był najbardziej restrykcyjny i najmocniej ograniczał prawa człowieka, włącznie z pozakonstytucyjnym pozbawieniem prawa do swobodnego przemieszczania się i pobytu, a także praktycznie regulował jako administracyjne nadanie prawo użytkowania nieruchomości w miejsce mocno ograniczonego prawa własności prywatnej.

Information icon.svg Osobny artykuł: Paszportyzacja (ZSRR).

W postradzieckiej Rosji, pomimo że w Konstytucji Federacji Rosyjskiej pojawił się zapis o swobodzie przemieszczania się i przebywania, to jest on jednak częściowo martwy ze względu na kolizje prawne z ustawami i praktyką, np. stosowaną w Moskwie, gdzie zameldowanie się nie polega na zgłoszeniu tego do zarejestrowania, ale na otrzymaniu pozwolenia na podstawie decyzji administracyjnej.

Obowiązek meldunkowy w Polsce[edytuj | edytuj kod]

W Polsce występują co najmniej dwa obowiązki meldunkowe — cywilny[1] i wojskowy[2].

Cywilny obowiązek meldunkowy[edytuj | edytuj kod]

Zameldowanie cywilne jest obowiązkiem ustawowym związanym z ewidencją ludności i dokumentami tożsamości[3]. Nie wiąże się z prawem własności do lokalu, w którym jest się zameldowanym. Czynności meldunkowych dokonuje właściwy urząd gminy. Nie należy mylić zameldowania z pojęciem miejsca zamieszkania definiowanym przepisem art. 25 kodeksu cywilnego.

Ustawa o ewidencji ludności nakłada na osoby przebywające na terytorium Polski następujące obowiązki:

  • zameldowanie na pobyt stały[4];
  • zameldowanie na pobyt czasowy do 3 miesięcy[5] (tylko cudzoziemcy) oraz powyżej 3 miesięcy[6];
  • zgłoszenie wyjazdu za granicę na czas dłuższy niż 6 miesięcy oraz powrotu zza granicy[7];
  • wymeldowanie z każdego z wyżej wymienionych rodzajów meldunku;

Gdy przebywa się w danej miejscowości pod tym samym adresem dłużej niż trzydzieści dni należy się zameldować. W zakładach hotelarskich i innych instytucjach należy zameldować się w ciągu 24 godzin.

Zameldowanie jest związane z dokumentem tożsamości – dowodem osobistym – w którym równolegle z dokonaniem wpisu w urzędowej ewidencji dokonywana była (w Polsce – w czasach, kiedy dokument ten funkcjonował jako papierowa książeczka) odpowiednia adnotacja (obecne polskie dowody osobiste w formie plastikowej karty nie pozwalają na dokonywanie w nich adnotacji i w przypadku zmiany zameldowania wymagają wymiany na nowy dokument).

Uregulowania nt. obowiązku zameldowania z okresu PRL wykazują znaczące podobieństwo do analogicznych praktyk radzieckich, choć nie były tak restrykcyjne. Formalnie istniało w Polsce rozróżnienie "zameldowania na pobyt stały" i "zameldowania na pobyt czasowy"; to ostatnie teoretycznie było obowiązkowe w przypadku pobytu poza miejscem stałego zameldowania przez czas dłuższy niż 3 dni, praktykowane jednak było rzadko, od lat 70. XX wieku już jedynie – czasami, raczej rzadko i niekonsekwentnie – w sytuacjach takich, jak pobyt i zamieszkanie w domach akademickich podczas studiów poza domem rodzinnym itp. Po zmianie ustrojowej w 1989 r. przepisy o "meldunku" nie zostały w Polsce formalnie zniesione; instytucje wojskowe zajmujące się ewidencją poborowych oraz żołnierzy rezerwy (WKU) opierają swoje rejestry na podstawie danych meldunkowych, podobnie sądownictwo i system bankowy. Przepisy o zameldowaniu są powodem kontrowersji, oprócz bowiem podnoszonych czasem zastrzeżeń związanych z nadmierną – zdaniem przeciwników systemu meldunkowego – ingerencją państwa w prywatność obywateli, wywołują także niekiedy problemy u osób "wymeldowanych donikąd" (np. w drodze wyroku sądowego, eksmisji, czasem po pobycie w więzieniu). Osoby takie mają często znaczne trudności w uzyskaniu pracy i przy szczególnym splocie niekorzystnych okoliczności mogą popaść w trwałe bezrobocie i bezdomność.

Według urzędników, obowiązek meldunkowy służy między innymi prawidłowemu wykonywaniu przez organy państwowe władzy publicznej, ewidencji ludności polegającej na rejestracji danych o miejscu pobytu osób. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 27 maja 2002 r. (sygn. akt K 20/01) uznał, że obowiązek meldunkowy jest instytucją wynikającą z konstytucyjnej klauzuli porządku publicznego mającą jednocześnie związek z ochroną praw interesów jednostki. Służy bowiem prawidłowemu wykonywaniu funkcji przez organy władzy publicznej oraz ochronie interesów samych zainteresowanych. Organ meldunkowy nie rejestruje uprawnień do lokalu, lecz gromadzi informacje w zakresie danych o miejscu pobytu osób. Ewidencja ludności służy więc rejestracji stanu faktycznego, a nie stanu prawnego. Nie stanowi zaś formy kontroli legalności zamieszkiwania na terenie kraju[8]. Równocześnie jednak część przepisów meldunkowych została przez TK uznana za niezgodne z Konstytucją ze względu na naruszenie zasady proporcjonalności[9][10].

Wojskowy obowiązek meldunkowy[edytuj | edytuj kod]

Wojskowy obowiązek meldunkowy istnieje równolegle do obowiązku cywilnego[11] i dotyczy m.in. wszystkich mężczyzn w wieku 18-50 lat życia[2]. Osoby podlegające temu obowiązkowi powinny zgłaszać do Wojskowej Komendy Uzupełnień (WKU) m.in. zmiany w wykształceniu oraz kwalifikacjach zawodowych. Pozostałe wymagania wojskowego obowiązku meldunkowego są powiązane z obowiązkiem cywilnym.

Do 2012 roku obowiązek obejmował również uzyskiwanie zezwolenia WKU na wyjazd za granicę przekraczający 2 miesiące (§7) oraz zgłaszania powrotu z tego wyjazdu. Po nowelizacji rozporządzenia z 2012 roku[12] obowiązek ten spełnia się za pośrednictwem zgłoszenia wyjazdu w ramach obowiązku cywilnego.

Niespełnienie wyżej wymienionych obowiązków wobec WKU jest przestępstwem[13].

Obowiązek meldunkowy w praktyce[edytuj | edytuj kod]

Obowiązek meldunkowy jest w Polsce powszechnie ignorowany, szczególnie meldunek czasowy. Powszechną praktyką jest utrzymywanie meldunku stałego w miejscu innym niż miejsce stałego zamieszkania (np. w mieście urodzenia) w celu utrzymania rozmaitych przywilejów wynikających z meldunku (mieszkanie kwaterunkowe, niższe stawki ubezpieczeń komunikacyjnych)[14].

Jak wskazywano podczas nowelizacji ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych w 2010 roku, znaczna część obowiązków meldunkowych była całkowicie archaiczna — np. zobowiązanie właścicieli mieszkań, dozorców domów i zakładów pracy do donoszenia urzędom gminy o osobach, które nie dopełniły meldunku[15]. Powszechnie ignorowane są także obowiązki takie jak zgłoszenie wyjazdów zagranicznych trwających powyżej 6 miesięcy (i powrotów, do 2010 r. obowiązek ten dotyczył wyjazdów na czas powyżej 3 miesięcy) — np. w Krakowie składanych jest średnio ok. 20 takich zgłoszeń rocznie[16].

W rezultacie nowelizacji ustawy 24 września 2010 obowiązek meldunkowy miał zostać zniesiony od 1 stycznia 2014 roku[17], co ma dać urzędom czas na zbudowanie alternatywnych form ewidencji (Dz. U. z 2010 r. Nr 217, poz. 1427)[18]. Data ta była jednak w przeszłości przesuwana[19]. Obecnie, na podstawie ustawy z dnia 7 grudnia 2012 roku (Dz. U. z 2012 r. Nr 0, poz. 1407), obowiązek meldunkowy ma zostać zniesiony 1 stycznia 2016 roku. Ustawa o ewidencji ludności uchyliła art. 147 Kodeksu wykroczeń, który penalizował niespełnianie obowiązku meldunkowego[20].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Ustawa z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 1974 r. Nr 14, poz. 85)
  2. 2,0 2,1 Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 1 czerwca 2004 r. w sprawie wojskowego obowiązku meldunkowego, obowiązku powiadamiania wojskowego komendanta uzupełnień oraz uzyskiwania zezwolenia na wyjazd i pobyt za granicą
  3. Obowiązek meldunkowy. MSWiA.
  4. Zameldowanie na pobyt stały. MSW.
  5. Zameldowanie na pobyt czasowy trwający do 3 miesięcy. MSW.
  6. Zameldowanie na pobyt czasowy trwający ponad 3 miesiące. MSW.
  7. Zgłoszenie wyjazdu za granicę na okres dłuższy niż 3 miesiące. MSW.
  8. Meldunek nie może być fikcją. Rzeczpospolita, 2012.
  9. Komunikat prasowy po rozprawie w sprawie konstytucyjności przepisu dotyczącego obowiązku meldunkowego na okres dłuższy niż 2 miesiące. Trybunał Konstytucyjny, 2002.
  10. Wyrok z dnia 27 maja 2002 r. Sygn. akt K 20/01. Trybunał Konstytucyjny.
  11. Ustawa z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2012 r. Nr 0, poz. 461, z późn. zm.)
  12. Dz. U. z 18 maja 2012 roku, poz. 544
  13. Art. 53 i art. 224 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2012 r. Nr 0, poz. 461, z późn. zm.)
  14. Ireneusz Krześnicki: Nowa ustawa, stary meldunek cz. 2. LEX.
  15. Ireneusz Krześnicki: Nowa ustawa, stary meldunek cz. 1. LEX.
  16. Zgłaszajmy wyjazdy za granicę, bo tak szybko odchodzą. Echelon.pl, 2012.
  17. Znika kolejny relikt PRL. Za trzy lata – bez meldunku. Wyborcza.pl, 2012.
  18. Zniesienie obowiązku meldunkowego. MSWiA, 2010.
  19. Obowiązek meldunkowy szybko nie zniknie. Wyborcza.pl, 2012.
  20. Art. 62 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności
Scale of justice gold.png Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć prawnych w Wikipedii.