Afrykański Kongres Narodowy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Afrykański Kongres Narodowy
ANC UmkhontoweSizwe.gif
Lider Gwede Mantashe
Data założenia 1912
Adres siedziby Luthuli House, 54 Sauer Street, Johannesburg, Gauteng
Deklarowana
ideologia polityczna
socjaldemokracja, lewica narodowa
Deklarowane
poglądy gospodarcze
socjalliberalizm
Członkostwo
międzynarodowe
Międzynarodówka Socjalistyczna
Młodzieżówka ANC Youth League
Obecni posłowie 264 (na 400)
Siedziba biur ANC w Kapsztadzie

Afrykański Kongres Narodowy (The African National Congress, ANC) – centrolewicowa partia polityczna rządząca RPA od 1994 roku, wcześniej do 1989 organizacja narodowowyzwoleńcza czarnej ludności w RPA działająca metodami politycznymi i militarnymi na rzecz likwidacji reżimu apartheidu. Obecnym przewodniczącym partii jest Jacob Zuma, wiceprzewodniczącym Kgalema Motlanthe, a sekretarzem generalnym Gwede Mantashe.

Historia[edytuj | edytuj kod]

ANC została założona 8 stycznia 1912 roku jako organizacja wyzwoleńcza ludności afrykańskiej (do 1923 roku działała pod nazwą South African Native National Congress). Początkowo opowiadała się za pokojowym rozwiązaniem problemów rasowych. Od 1961 w związku z delegalizacją rozpoczęła oprócz podziemnej aktywności politycznej działalność zbrojną wymierzoną przeciw armii i policji reżimu apartheidu oraz obiektom gospodarczym o znaczeniu strategicznym.

Po masakrze w Sharpeville (21 marca 1960 roku), podczas której policja zastrzeliła 69 uczestników pokojowej manifestacji (większość strzałami w plecy) i delegalizacji przez rząd RPA dwóch największych organizacji walczących o prawa czarnej większości - ANC i PAC (Kongres Panafrykański) wśród części młodych działaczy ANC (Nelson Mandela, Oliver Tambo, Walther Sisulu) narodziła się koncepcja walki zbrojnej z reżimem apartheidu. Przywódcą zbrojnego skrzydła ANC Umkhonto we Sizwe ("Włócznia Narodu") został Nelson Mandela (działający w ANC od 1942 roku, a od 1950 roku kierujący ruchem). W okresie od X 1961 do VI 1963 skrzydło zbrojne ANC dokonało 190 ataków sabotażu m.in. wysadzając linie wysokiego napięcia, biura kontroli dowodów osobistych, urzędy pocztowe, budki telefoniczne. Nie było zabitych ani rannych.

Organizacja otrzymywała poparcie ze strony wielu krajów afrykańskich głównie Tanzanii, Algierii, Zambii, Angoli, Mozambiku, Libii a także od Kuby, partii socjaldemokratycznych ze Skandynawii (głównie ze Szwecji), ZSRR i krajów bloku wschodniego oraz wielu organizacji lewicowych w Europie Zachodniej i USA.

W latach sześćdziesiątych działalność militarna ANC osłabła na skutek represji i licznych aresztowań. W czerwcu 1976 doszło do masowych protestów uczniów w Soweto w wyniku których zginęło przeszło 700 czarnych, a kilka tysięcy było rannych. Pod koniec listopada 1976 roku kiedy protesty zostały ostatecznie stłumione kierownictwo ANC podjęło decyzję o wznowieniu akcji zbrojnych przeciw reżimowi apartheidu. Walka była prowadzona w postaci ataków na wojsko, policję i obiekty o znaczeniu gospodarczym. Wśród ofiar śmiertelnych antyrządowych zamachów (w wyniku podkładania min i bomb) było również kilkudziesięciu białych cywili[potrzebne źródło] (według niektórych danych 65 osób[potrzebne źródło].

W okresie zimnej wojny ANC zostało uznane przez wiele krajów zachodnich w tym przede wszystkim Stany Zjednoczone i Wielką Brytanię za organizację terrorystyczną. USA pomogły w 1962 policji reżimu apartheidu schwytać Nelsona Mandelę a od lat 70. CIA ściśle współpracowała ze służbami specjalnymi RPA w zwalczaniu ANC. Łącznie liczbę zabitych w akcjach zbrojnych ANC oblicza się na 197 osób[potrzebne źródło]. W związku z legalizacją ANC i zmianami politycznymi w RPA we wrześniu 1989 podjęto decyzję o zawieszeniu walki zbrojnej. Po uwolnieniu Mandeli w lutym 1990 kierownictwo ANC zadeklarowało koniec walki zbrojnej dopuszczając jako jedyny środek do zdobycia władzy wybory powszechne.

Po legalizacji ANC i wyjściu z więzienia N. Mandeli w lutym 1990 ANC prowadziło negocjacje z rządem na temat przyszłego ustroju RPA, dążąc do przekształcenia Republiki w wielorasowe państwo demokratyczne. W wyniku rozmów podjęto decyzję o odejściu od apartheidu w 1992 i zorganizowaniu powszechnych wyborów. Na początku lat 90. kierownictwo prawicowej partii skupiającej ludność zuluską - Partii Wolności Inkatha zostało namówione przez wysoko postawionych oficerów wojska i policji, w tym generała Magnusa Malana, do zorganizowania zamieszek etnicznych mających zdyskredytować w oczach krajowej i zagranicznej opinii publicznej Afrykański Kongres Narodowy jako mało wiarygodnego partnera w negocjacjach z rządem białej mniejszości. Inkatha otrzymała od sił rządowych pieniądze i broń na rozprawę z członkami ANC. W wyniku krwawych starć między zwolennikami obu ugrupowań zginęło kilka tysięcy osób.

ANC zwyciężyła w wyborach parlamentarnych w kwietniu 1994 roku (62,6%) i prezydenckich (Nelson Mandela został prezydentem Republiki). Partia ponownie zwyciężyła w kolejnych wyborach parlamentarnych (1999) roku uzyskując 66% głosów. 16 czerwca 1999 roku prezydentem został nowy lider Kongresu Thabo Mbeki. Dominację ANC w życiu politycznym RPA potwierdziły także wybory 10 kwietnia 2004 roku, w których Kongres uzyskał prawie 70% głosów.

Dwóch przywódców ANC otrzymało pokojową nagrodę Nobla: Albert John Luthuli, (przewodniczący Kongresu w latach 1952-1967) i Nelson Mandela (1993).

Poparcie[edytuj | edytuj kod]

Wyniki w wyborach do Zgromadzenia Narodowego od 1994[1]
Wybory Poparcie Zmiana punktów procentowych Mandaty Zmiana
1994 62,65% - 252 -
1999 66,35% Green Arrow Up Darker.svg 3,7 266 Green Arrow Up Darker.svg 14
2004 69,68% Green Arrow Up Darker.svg 3,33 279 Green Arrow Up Darker.svg13
2009 65,9% Red Arrow Down.svg 3,78 264 Red Arrow Down.svg 15
Wyniki w wyborach do Senatu od 1994 i w wyborach do Narodowej Rady Prowincji od 1997[2]
Wybory Mandaty Zmiana
1994 60 -
1999[3] 32 -
2004 35 Green Arrow Up Darker.svg3
2009 35 -

Przypisy

  1. IPU PARLINE database: SOUTH AFRICA (National Assembly), General information
  2. IPU PARLINE database: SOUTH AFRICA (National Council of Provinces), election archives
  3. W 1997 Senat został zastąpiony przez Narodową Radę Prowincji. W 1999 odbyły się pierwsze wybory do Narodowej Rady Prowincji.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Commons in image icon.svg