Agatiasz Scholastyk

Agatiasz Scholastyk (gr. ᾿Αγαθίας Σχολαστικός) – historyk, retor i poeta bizantyński. Urodził się ok. 530/532 r. w małoazjatyckiej Myrinie. Zmarł ok. 570/582 r.

Początkowo pobierał lekcje retoryki w szkole swego ojca Memnoniosa w Konstantynopolu, następnie studiował prawo w Aleksandrii. W roku 554 powrócił do stolicy, gdzie - dokończywszy studia - rozpoczął karierę adwokacką.

Na polu literackim zadebiutował zbiorem udanych epigramatów w siedmiu księgach - Κύκλος των νέων Επιγραμμάτων (Cykl nowych epigramatów) - z których zachowało się ponad sto w Antologii Palatyńskiej i Antologii Planudejskiej. Następnie, zachęcony przez przyjaciół przystąpił do spisywania historii Cesarstwa od momentu, w którym Prokopiusz z Cezarei zakończył swoją Historię wojen.

Dzieło Agatiasza - znane nam pod tytułem Περι της ᾿Ιουστινιανού βασιλείας (O panowaniu Justyniana) - w założeniu miało zapewne zostać doprowadzone do końca rządów Justyniana Wielkiego (527-565). Najprawdopodobniej przedwczesna śmierć autora sprawiła jednakże, iż powstało jedynie pięć ksiąg obejmujących okres 552-558. Księgi I i częściowo II zawierają opis walk toczonych z Gotami i Frankami w Italii. W kolejnych zawarte zostały relacje z wojen z Alemanami i Persami w Lazyce. Na uwagę zasługują m.in. liczne wiadomości o plemionach tureckich, pomocniczych oddziałach wojsk Hunów oraz Słowian w armii bizantyńskiej.

Praca Agatiasza stanowi jedyne źródło dla dziejów Bizancjum w tych latach, zaś on sam - pomimo iż niejednokrotnie popuszczał wodze fantazji i dawał się zbytnio ponieść własnym refleksjom - uznawany jest przez specjalistów za autora dość wiarygodnego.
Choć nie zawsze mu się to udawało, wyraźnie starał się przedstawić opisywane zdarzenia w sposób obiektywny, czego przykładem jest np. fakt, iż opisując konflikt bizantyńsko-perski korzystał nie tylko z archiwów i przekazów bizantyńskich, lecz również ze źródeł perskich.

Wydania źródłowe (w oryginale)

• B. G. Niebuhr, Corpus scriptorum historiae Byzantinae, Pars III, Bonn 1828
• L. Dindorf, Historici Graeci minores, II, Lipsk 1871, s. 132-453

Przekłady na języki nowożytne

• Joseph D. Frendo, Agathias: The Histories, Berlin 1975
• M.V. Levczenko, Агафий Миринейский. О царствовании Юстиниана, 1996

Bibliografia

• Oktawiusz Jurewicz (red.), Encyklopedia kultury bizantyńskiej, Warszawa 2002, s. 8-9
• Oktawiusz Jurewicz, Historia literatury bizantyńskiej, Wrocław 2007, s. 39-40