Agusta A129 Mangusta

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Agusta A129 Mangusta
A129 Mangusta
A129 Mangusta
Dane podstawowe
Państwo  Włochy
Producent Agusta (obecnie AgustaWestland)
Typ śmigłowiec szturmowy
Konstrukcja mieszana (metalowo-kompozytowa)
Załoga 2 osoby
Historia
Data oblotu 15 września 1983[1]
Lata produkcji od 1987[1]
Dane techniczne
Napęd 2x Rolls-Royce Gem 2 Mk 1004D[1]
Moc 2x 708 kW (2x 952 KM)[1]
Wymiary
Rozpiętość 2,5 m[2]
Średnica wirnika 11,9 m[1]
Długość 14,29 m[1]
Długość kadłuba 12,275 m[1]
Szerokość kadłuba 0,95 m[2]
Wysokość 3,315 m[1]
Masa
Własna 2529 kg[1]
Startowa 4100 kg[1]
Uzbrojenia 1000 kg[1]
Paliwa 750 kg (zbiorniki wewnętrzne)[2]
Osiągi
Prędkość maks. 315 km/h[1]

259 km/h (na poziomie morza)[1]

Prędkość przelotowa 250 km/h (maksymalna)[2]
Prędkość wznoszenia 637 m/min[1]
Pułap praktyczny 4725 m[2]
Pułap zawisu z wpływem ziemi 3290 m[1]
Pułap zawisu bez wpływu ziemi 2390 m[1]
Długotrwałość lotu 3h[1]
Dane operacyjne
Uzbrojenie
zależnie od wersji
Użytkownicy
Włochy, Turcja
Rzuty
Rzuty samolotu
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Agusta A129 Mangustaśmigłowiec szturmowy produkowany przez włoską firmę Agusta (obecnie część koncernu AgustaWestland).

Jest to pierwszy śmigłowiec szturmowy zaprojektowany i produkowany całkowicie w Europie. Podstawową wersję opracowano w latach 80. XX wieku, jednakże nie cieszyła się ona dużą popularnością - trafiła tylko na wyposażenie włoskiej armii. Był to klasyczny niszczyciel czołgów, uzbrojony tylko w przeciwpancerne pociski kierowane (ppk). W latach 90. XX wieku zmodernizowano go, dzięki czemu powstał wariant eksportowy z nowymi silnikami oraz dodatkowym uzbrojeniem w postaci ruchomego działka z przodu. Wariant ten nie został zakupiony przez żaden kraj, lecz niektóre rozwiązania zastosowano w modernizacji śmigłowców A129 należących do włoskiej armii.

W roku 2007 śmigłowiec A129 wygrał przetarg na śmigłowiec szturmowy dla tureckiej armii. Zgodnie z ustalaniami podpisanego kontaktu na 50 śmigłowców zmodernizowanych do potrzeb Turków (wariant oznaczony jako T-129 ATAK) mają być one wyprodukowane w Turcji. Ponadto Turcja otrzymała prawo do eksportu zmodernizowanego wariantu śmigłowca zagranicę, z wyłączeniem Włoch i Wielkiej Brytanii.

Historia[edytuj | edytuj kod]

A129 Mangusta[edytuj | edytuj kod]

Projektowanie śmigłowca przeciwpancernego A129 rozpoczęto w 1978 roku na zlecenie włoskiej armii. W początkowym okresie do badań używano śmigłowca A109[1]. W marcu 1983 roku firma Agusta otrzymała zamówienie na budowę czterech latających prototypów[2].

Pierwszy prototyp Mangusty (oznaczony jako P1) wykonał swój inauguracyjny lot 15 września 1983 roku na fabrycznym lotnisku Cascina Costa. Prototyp P1 służył tylko do prób w locie i nie miał rozbudowanych systemów awionicznych. Prototyp P3 wyposażony w pełną awionikę i przeznaczony do prób w operacyjnych pierwszy raz wystartował 23 maja 1985 roku. Ostateczny prototyp w pełni uzbrojony i wyposażony (P4) swój pierwszy lot wykonał 18 lipca 1986 roku[2].

W latach 1986-1987 wykonano testy uzbrojenia, a także testy wytrzymałościowe, podczas których w crash teście zniszczono prototyp P3[2].

W grudniu 1987 roku otrzymano pierwsze zamówienie na budowę 15 egzemplarzy A-129 w wersji przeciwpancernej. Po kolejnych testach uzbrojenia i systemów celowniczych jesienią 1990 roku Mangusty trafiły do służby w armii włoskiej[2].

A129 International i A129 CBT[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze lata eksploatacji śmigłowców A129 wykazały pewne wady tego śmigłowca. Brakowało działka, dzięki któremu śmigłowiec byłby bardziej wszechstronny. Inną ważną kwestią było niedostosowanie do lotów z goglami noktowizyjnymi. Wobec tego w roku 1991 rozpoczęto pracę nad nowym projektem: A129 International. W nowym śmigłowcu zastosowano nowe silniki LHTEC CTS 800-2 o mocy 1016 kW każdy i nową przekładnię. Zmiany pozwoliły na zwiększenie masy startowej do 4800 kg. Zamontowano też wieżyczkę z wkm kalibru 12,7 mm Lucas. Niestety nowy śmigłowiec początkowo nie znalazł nabywców. W roku 1996 uzbrojenie strzeleckie zmieniono na działko TM 197 B kalibru 20 mm, później zamontowano także nowy pięciołopatowy wirnik i nową awionikę[2].

W drugiej połowie lat 90. opracowano modernizację śmigłowców A129 Mangusta oznaczoną jako A129 CBT (lub inaczej A129 De Combattimento)[2].

W roku 1999 roku AgustaWestland otrzymała zamówienie od włoskiej armii na produkcję piętnastu śmigłowców w standardzie A129 CBT. Natomiast w roku 2002 podpisano kolejną umowę na modernizację czterdziestu pięciu śmigłowców A129 Mangusta do standardu A129 CBT. Pierwsze śmigłowce w tym standardzie dostarczono na przełomie 2001 i 2002 roku[3][4].

T-129 ATAK[edytuj | edytuj kod]

W roku 2007 Agusta wygrała przetarg na nowy turecki śmigłowiec uderzeniowo-rozpoznawczy. 7 września 2007 roku podpisano umowę dotyczącą dostarczenia tureckim wojskom lądowym pięćdziesięciu śmigłowców A129 (z opcją na kolejnych czterdzieści jeden sztuk) zmodyfikowanych do tureckich potrzeb i zmontowanych w zakładach Turkish Aerospace Industries (TAI) z wykorzystaniem tureckich podzespołów. Ponadto w wyniku umowy firma TAI uzyskała prawo do eksportu tego wariantu śmigłowca za granicę, z wyłączeniem Włoch i Wielkiej Brytanii[5]. Ostatecznieo turecki producent wyprodukuje 60 maszyn w wersji A (przejściowej) i w wersji B - docelowej.

Pierwszy oblot prototypu T129 odbył się 28 września 2009 roku w zakładach AgustaWestland w Vergiate. 19 marca 2010 roku podczas jednego z kolejnych lotów testowych rozbił się prototyp. Obaj piloci odnieśli lekkie obrażenia[6].

Oblotu pierwszego prototypu złożonego w tureckich zakładach TAI dokonano 18 sierpnia 2011 roku[7]. Pierwsza seria maszyn T129A Mangusta wyprodukowanych w Turcji, została uroczyście przekazana tureckim siłom zbrojnym 22 kwietnia 2014 roku. Dwa dni wcześniej producent TAI poinformował o przekroczeniu przez śmigłowce nalotu 3000 godzin, podczas których realizowane były próby wyposażenia i konstrukcji[8].

Konstrukcja[edytuj | edytuj kod]

A129 opracowano jako lekki śmigłowiec przeciwpancerny dla włoskiej armii, dlatego początkowo nie miał opancerzenia, a jedynym uzbrojeniem były przeciwpancerne pociski kierowane. A-129 był więc w tym czasie najlżejszym śmigłowcem szturmowym na świecie. Brak opancerzenia miały rekompensować małe wymiary oraz niskie współczynniki wykrywalności termicznej, akustycznej i radarowej (dużo niższe w porównaniu do AH-64)[2].

Mangusta zbudowana jest w klasycznej koncepcji śmigłowca bojowego. Kabina załogi zbudowana jest w układzie tandem (operator uzbrojenia, a za nim pilot), kadłub śmigłowca jest wąski, a uzbrojenie przenoszone jest na wspornikach bocznych w kształcie skrzydeł[2].

Duża część płatowca wykonana jest z kompozytów (m.in. przód kadłuba i belka ogonowa). Śmigłowiec wyposażono w podwozie kołowe, trójpodporowe, z kółkiem ogonowym[2], oraz w czterołopatowy wirnik z nowatorskim systemem obniżania poziomu wibracji. Łopaty są odporne na trafienia pociskami kalibru 12,7 mm i częściowo 23 mm. Ponadto łopaty są zdolne przecinać gałęzie drzew o grubości do 15 cm[2]. Wirnik napędzany jest dwoma silnikami Rolls-Royce Gem 2 Mk 1004D o mocy 708 kW każdy. Silniki produkowane są na licencji przez firmę Piaggio. Zasilanie paliwem zostało zdublowane, a zbiorniki paliwa wyłożono masą samozasklepiającą i wyposażono w system wypełniania neutralną pianą, co ma ograniczać ryzyko zapłonu i wybuchu[2].

Śmigłowiec spełnia normę MIL STD 1290 w zakresie przeżywalności załogi w czasie niekontrolowanego zderzenia z ziemią. Podwozie główne wytrzymuje uderzenie z prędkością 4,57 m/s, bez przekraczania limitów wytrzymałościowych kadłuba. Mangusta zapewnia pilotom 90% szansę przeżycia upadku z prędkością pionową 11,2 m/s i poziomą 13,1 m/s. Płatowiec jest odporny na przeciążenia 3,5g i -1g[2].

W wariancie A129 International kabina została wykonana w standardzie glass cockpit. Ponadto w tym wariancie zastosowano nowsze silniki LHTEC CTS 800-2, przekładnię i pięciołopatowy wirnik[2].

Uzbrojenie[edytuj | edytuj kod]

Zasobniki z ppk TOW, w tym wypadku jako uzbrojenie śmigłowca AH-1W SuperCobra

Z myślą o eksporcie opracowano wersje A129 Mangusta International która zapewniała większą uniwersalność, siłę ognia i nowszą awionikę przy niższych od pierwowzoru kosztach[2]. A129 może być używany jako śmigłowiec przeciwpancerny, rozpoznawczy, eskortowy a także do celów wsparcia ogniowego i obrony przeciwlotniczej[2].

Z uwagi, że projektowany był jako śmigłowiec przeciwpancerny, w pierwotnej wersji jednym jego uzbrojeniem było osiem wyrzutni ppk. Początkowo myślano o zastosowaniu pocisków AGM-114 Hellfire, jednakże ze względu na koszty zdecydowano się na pociski TOW[2].

W późniejszym okresie konstrukcję dostosowano do przenoszenia dwóch rodzajów rakiet niekierowanych kal. 70 mm (Mk 40 lub Mk 66 Hydra 70), a także rakiet kal. 81 mm z nowszego systemu uzbrojenia Medusa oraz zasobników strzeleckie FN/Herstal z wkm kal. 12,7 mm[2].

Zmianą wprowadzoną w A129 International jest umieszczone z przodu w ruchomej wieżyczce trójlufowe działko TM 197 B kal. 20 mm. Ponadto uzbrojenie wzbogacono o pociski powietrze-powietrze Stinger[2].

Zastosowanie bojowe[edytuj | edytuj kod]

Mangusty w Iraku

Pierwsze śmigłowce A129 Mangusta do armii włoskiej trafiły w roku 1990. Początkowo trafiły do pułku szkolnego, a w późniejszym do jednostek operacyjnych. Mangusty swój chrzest bojowy przeszły w roku 1993 podczas misji ONZ w Somali. W składzie włoskiego kontyngentu wojskowego wysłano tam 3 śmigłowce A129, których zadaniem było eskortowanie nieuzbrojonych śmigłowców transportowych oraz konwojów naziemnych, a także sporadyczne wspieranie ogniem innych jednostek[2].

Kolejnym konfliktem, w którym udział wzięły Mangusty była interwencja w Albanii podczas krachu ekonomicznego. Śmigłowce A129 wykonywały zadania dotyczące rozpoznania, eskortowania i ”demonstracji siły”[2].

Mangusty były także używane m.in. podczas operacji w Afganistanie[9].

Warianty i modyfikacje[edytuj | edytuj kod]

Śmigłowiec A129 CBT
Śmigłowiec T129

Seryjne[edytuj | edytuj kod]

  • A129 Mangusta – pierwsza wersja produkcyjna, wyposażona w dwa silniki turbowałowe Rolls-Royce Gem 2[1].
  • A129 Mangusta International – wersja zmodernizowana: wirnik pięciołopatowy, dziobowa ruchoma wieżyczka z uzbrojeniem strzeleckim, możliwość odpalania pocisków Hellfire i TOW, nowe silniki LHTEC CTS 800-2. W roku 2007 przemianowana na AW129[10].
  • A129 CBT – modernizacja śmigłowców A129 Mangusta opracowana w drugiej połowie lat 90. dla potrzeb włoskiej armii. Wykorzystano w niej rozwiązania z wersji A129 International z zachowaniem starych silników Gem do których dodano nowy system transmisji mocy. Masa startowa wzrosła do 4600 kg, uzbrojenie wzbogacono o działko TM 197 B i pociski powietrze-powietrze Stinger[2].
  • T-129 ATAK (także Agusta A129CTB) – zmodernizowana wersja śmigłowca A129 Mangusta International[11] opracowana dla tureckich wojsk lądowych w latach 2008-2012[5]. Turecka wersja posiada mocniejsze silniki LHTEC T800 oraz nowocześniejsze systemy uzbrojenia oraz awionikę w stosunku do wcześniejszej wersji[11].

Projekty i prototypy[edytuj | edytuj kod]

  • A129 Tonal – wspólny projekt firm Agusta, Fokker, CASA i Westland będący rozwinięciem śmigłowca A129 Mangusta. Ostatecznie program anulowano w roku 1990[2].
  • A129 ASV – wersja pokładowa uzbrojona w kierowane pociski rakietowe powietrze-woda oraz wyposażona w radar[2].
  • A139 Utility (także LBH) – 10 miejscowy śmigłowiec transportowy opracowywany w latach 1991-1992. Nie wyszedł poza etap makiety w skali 1:1. Program anulowano w kwietniu 1992 roku[2].

Użytkownicy[edytuj | edytuj kod]

  •  Włochy: Włoskie wojska lądowe – łącznie 60 sztuk[12] (A129 Mangusta - od 1990 i A129 CBT - od 2002)
  •  Turcja: 9 sztuk w wersji podstawowej, zamówienie na 51 sztuk w wersji T-129 ATAK. Produkcja ma ruszyć w 2013 roku[13]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 1,11 1,12 1,13 1,14 1,15 1,16 1,17 1,18 Dariusz Piotrowski. Śmigłowiec szturmowy A-129 Mangusta. „Technika Wojskowa”. 01/1991, s. 19-20, maj 1991. Cezary Szoszkiewicz – redaktor naczelny. Warszawa: ”Technika Wojskowa” sp. cywilna (pol.). 
  2. 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 2,11 2,12 2,13 2,14 2,15 2,16 2,17 2,18 2,19 2,20 2,21 2,22 2,23 2,24 2,25 2,26 2,27 2,28 Miłosz Rusiecki. Mangusta. „Nowa Technika Wojskowa”. 4/2000, s. 33-43, kwiecień 2000. Andrzej Kiński – redaktor naczelny. Warszawa: Magnum-X Sp. z o.o (pol.). 
  3. MANGUSTA A129 (ang.). www.globalsecurity.org. [dostęp 2013-04-01].
  4. Paul Lewis: AgustaWestland to deliver new A129 CBT by end of year (ang.). www.flightglobal.com, 2001-05-22. [dostęp 2013-04-01].
  5. 5,0 5,1 Wejście w życie umowy o zakupie Mangusty (pol.). www.altair.com.pl, 2008-06-25. [dostęp 2013-04-01].
  6. Rozbicie prototypu T129 (pol.). www.altair.com.pl, 2010-03-24. [dostęp 2013-04-01].
  7. Oblot tureckiego T129 (pol.). www.altair.com.pl, 2011-08-18. [dostęp 2013-04-01].
  8. Pierwsze tureckie T129A Mangusta, „Lotnictwo”, nr 6 (2014), s. 4, ISSN 1732-5323
  9. Hiszpańskie Tigery w Afganistanie (pol.). www.altair.com.pl, 2013-03-27. [dostęp 2013-04-01].
  10. AW129 Multi-Role Combat Helicopter, Italy (ang.). www.army-technology.com. [dostęp 2013-04-01].
  11. 11,0 11,1 Oblot prototypu T129 (pol.). www.altair.com.pl, 2009-09-29. [dostęp 2013-04-01].
  12. World Air Forces 2013 (ang.). Flightglobal Insight, 2010. [dostęp 2013-04-01].
  13. Dodatkowe zamówienie T129 (pol.). www.altair.com.pl, 2010-11-09. [dostęp 2013-04-01].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]