Agusta A129 Mangusta
| Agusta A129 Mangusta | |
 A129 Mangusta |
|
| Dane podstawowe | |
| Państwo |  Włochy |
| Producent | Agusta (obecnie AgustaWestland) |
| Typ | śmigłowiec szturmowy |
| Konstrukcja | mieszana (metalowo-kompozytowa) |
| Załoga | 2 osoby |
| Historia | |
| Data oblotu | 15 września 1983[1] |
| Lata produkcji | od 1987[1] |
| Dane techniczne | |
| Napęd | 2x Rolls-Royce Gem 2 Mk 1004D[1] |
| Moc | 2x 708 kW (2x 952 KM)[1] |
| Wymiary | |
| Rozpiętość | 2,5 m[2] |
| Średnica wirnika | 11,9 m[1] |
| Długość | 14,29 m[1] |
| Długość kadłuba | 12,275 m[1] |
| Szerokość kadłuba | 0,95 m[2] |
| Wysokość | 3,315 m[1] |
| Masa | |
| Własna | 2529 kg[1] |
| Startowa | 4100 kg[1] |
| Uzbrojenia | 1000 kg[1] |
| Paliwa | 750 kg (zbiorniki wewnętrzne)[2] |
| Osiągi | |
| Prędkość maks. | 315 km/h[1]
259 km/h (na poziomie morza)[1] |
| Prędkość przelotowa | 250 km/h (maksymalna)[2] |
| Prędkość wznoszenia | 637 m/min[1] |
| Pułap praktyczny | 4725 m[2] |
| Pułap zawisu z wpływem ziemi | 3290 m[1] |
| Pułap zawisu bez wpływu ziemi | 2390 m[1] |
| Długotrwałość lotu | 3h[1] |
| Dane operacyjne | |
| Uzbrojenie | |
| zależnie od wersji | |
| Użytkownicy | |
| Włochy, Turcja | |
| Rzuty | |
 |
|
 Multimedia w Wikimedia Commons |
|
Agusta A129 Mangusta – śmigłowiec szturmowy produkowany przez włoską firmę Agusta (obecnie część koncernu AgustaWestland). Jest to pierwszy śmigłowiec szturmowy zaprojektowany i produkowany całkowicie w Europie.
Spis treści |
Historia [edytuj]
A129 Mangusta [edytuj]
Projektowanie śmigłowca przeciwpancernego A129 rozpoczęto w 1978 na zlecenie włoskiej armii. W początkowym okresie do badań używano śmigłowca A109[1]. W marcu 1983 roku firma Agusta otrzymała zamówienie na budowę czterech latających prototypów[2].
Pierwszy prototyp Mangusty (oznaczony jako P1) wykonał swój inauguracyjny lot 15 września 1983 na fabrycznym lotnisku Cascina Costa. Prototyp P1 służył tylko do prób w locie i nie posiadał rozbudowanych systemów awionicznych. Prototyp P3 wyposażony w pełną awionikę i przeznaczony do prób w operacyjnych pierwszy raz wystartował 23 maja 1985 roku. Ostateczny prototyp w pełni uzbrojony i wyposażony (P4) swój pierwszy lot wykonał 18 lipca 1986 roku[2].
W latach 1986-1987 wykonano testy uzbrojenia, a także testy wytrzymałościowe, podczas których w czasie crash testu zniszczono prototyp P3[2].
W grudniu 1987 roku otrzymano pierwsze zamówienie na budowę 15 egzemplarzy A-129 w wersji przeciwpancernej. Po kolejnych testach uzbrojenia oraz systemów celowniczych jesienią 1990 roku Mangusty trafiły do służby w armii włoskiej[2].
A129 International i A129 CBT [edytuj]
Pierwsze lata eksportacji śmigłowców A129 wykazały pewne wady tego śmigłowca. Brakowało działka, które spowodowałoby że śmigłowiec byłby bardziej wszechstronny. Inną ważną kwestią było niedostosowanie do lotów z goglami noktowizyjnymi. Wobec tego w roku 1991 rozpoczęto pracę nad nowym projektem A129 International. W nowym śmigłowcu zastosowano nowe silniki LHTEC CTS 800-2 o mocy 1016 kW każdy, nową przekładnię. Te zmiany pozwoliły na zwiększenie masy startowej do 4800 kg. Zamontowano też wieżyczkę z wkm kal. 12,7 mm Lucas. Niestety nowy śmigłowiec początkowo nie znalazł nabywców. W roku 1996 uzbrojenie w wieżyczce zmieniono na działko TM 197 B kal. 20 mm, później zamontowano także nowy pięciołopatowy wirnik oraz nową awionikę[2].
W drugiej połowie lat 90. opracowano modernizację śmigłowców A129 Mangusta oznaczoną jako A129 CBT (lub inaczej A129 De Combattimento)[2].
W roku 1999 firma AgustaWestland otrzymała zamówienie od włoskiej armii na produkcję 15 śmigłowców w standardzie A129 CBT. Natomiast w roku 2002 podpisano kolejną umowę na modernizację 45 śmigłowców A129 Mangusta do standardu A129 CBT. Pierwsze śmigłowce w tym standardzie dostarczono na przełomie 2001 i 2002 roku[3][4].
T-129 ATAK [edytuj]
W roku 2007 firma Agusta wygrała przetarg na nowy turecki śmigłowiec uderzeniowo-rozpoznawczy. 7 września 2007 roku podpisano umowę dotyczącą dostarczenia tureckim wojskom lądowym 50 śmigłowców A129 (z opcją na kolejnych 41 sztuk) zmodyfikowanych do tureckich potrzeb i zmontowanych w zakładach Turkish Aerospace Industries (TAI) z wykorzystaniem tureckich podzespołów. Ponadto w wyniku umowy firma TAI uzyskała prawo do eksportu tego wariantu śmigłowca zagranicę, z wyłączeniem Włoch i Wielkiej Brytanii[5].
Pierwszy oblot prototypu T129 odbył się 28 września 2009 roku w zakładach AgustaWestland we włoskim mieście Vergiate. 19 marca 2010 roku podczas jednego z kolejnych lotów testowych rozbił się prototyp maszyny. Obaj piloci odnieśli lekkie obrażenia[6].
Oblot pierwszego prototypu złożonego w tureckich zakładach TAI dokonano 18 sierpnia 2011 roku[7]. Rozpoczęcie produkcji śmigłowców T-129 ATAK planowane jest na rok 2013[8].
Konstrukcja [edytuj]
A129 był konstruowany jako lekki śmigłowiec przeciwpancerny dla włoskiej armii. Dlatego też początkowo nie posiadał opancerzenia, a jedynym uzbrojeniem były ppk. W ten sposób śmigłowiec A-129 w tym czasie był najlżejszym śmigłowcem szturmowym na świecie. Brak opancerzenia miały rekompensować małe wymiary oraz niskie współczynniki wykrywalności termicznej, akustycznej i radarowej (dużo niższe w porównaniu do AH-64)[2].
Mangusta zbudowana jest w klasycznej koncepcji śmigłowca bojowego. Kabina załogi zbudowana jest w układzie tandem (operator uzbrojenia, a zanim pilot), kadłub śmigłowca jest wąski, a uzbrojenie mocowane jest na wspornikach bocznych w kształcie skrzydeł[2].
Duża część płatowca wykonana jest z kompozytów (m.in. przód kadłuba i belka ogonowa). Śmigłowiec wyposażono w podwozie kołowe, trójpodporowe, z kółkiem ogonowym[2].
A129 Mangustę wyposażono w czterołopatowy wirnik z nowatorskim systemem, który obniża poziom wibracji. Łopaty są odporne na trafienia pociskami kal. 12,7 mm i częściowo kal. 23 mm. Ponadto łopaty są zdolne przecinać gałęzie drzew o grubości do 15 cm[2].
Wirnik napędzany jest za pomocą dwóch silników Rolls-Royce Gem 2 Mk 1004D o mocy 2x 708 kW. Silniki produkowane są na licencji przez firmę Piaggo. Zasilanie paliwem zostało zdublowane, a zbiorniki paliwa zostały wyłożone masą samozasklepiającą oraz wyposażone w system wypełniania neutralną pianą co ma ograniczać ryzyko zapłonu i wybuchu[2].
Śmigłowiec spełnia normę MIL STD 1290 w zakresie przeżywalności załogi, w czasie niekontrolowanego zderzenia z ziemią. Podwozie główne wytrzymuje uderzenie z prędkością 4,57 m/s, bez przekraczania limitów wytrzymałościowych kadłuba. Mangusta zapewnia pilotom 90% szansę przeżycia upadku z prędkością pionową 11,2 m/s i poziomą 13,1 m/s. Płatowiec jest odporny na przeciążenia 3,5g i -1g[2].
W wariancie A129 International kabina została wykonana w standardzie glass cockpit. Ponadto w tym wariancie zastosowano nowsze silniki LHTEC CTS 800-2, przekładnię i pięciołopatowy wirnik[2].
Uzbrojenie [edytuj]
A129 był konstruowany jako lekki śmigłowiec przeciwpancerny dla włoskiej armii. Z myślą o eksporcie opracowano wersje A129 Mangusta International która zapewniała większą uniwersalność, siłę ognia i nowszą awionikę przy niższych od pierwowzoru kosztach[2]. A129 może być używany jako śmigłowiec przeciwpancerny, rozpoznawczy, eskortowy a także do celów wsparcia ogniowego i obrony przeciwlotniczej[2].
Z uwagi, że projektowany był jako śmigłowiec przeciwpancerny, w pierwotnej wersji jednym jego uzbrojeniem było osiem wyrzutni ppk. Początkowo myślano o zastosowaniu pocisków AGM-114 Hellfire, jednakże ze względu na koszty zdecydowano się na pociski TOW[2].
W późniejszym okresie konstrukcję dostosowano do przenoszenia dwóch rodzajów rakiet niekierowanych kal. 70 mm (Mk 40 lub Mk 66 Hydra 70), a także rakiet kal. 81 mm z nowszego systemu uzbrojenia Medusa oraz zasobników strzeleckie FN/Herstal z wkm kal. 12,7 mm[2].
Zmianą wprowadzoną w A129 International jest umieszczone z przodu w ruchomej wieżyczce trójlufowe działko TM 197 B kal. 20 mm. Ponadto uzbrojenie wzbogacono o pociski powietrze-powietrze Stinger[2].
Zastosowanie bojowe [edytuj]
Pierwsze śmigłowce A129 Mangusta do armii włoskiej trafiły w roku 1990. Początkowo trafiły do pułku szkolnego, a w późniejszym do jednostek operacyjnych. Mangusty swój chrzest bojowy przeszły w roku 1993 podczas misji ONZ w Somali. W składzie włoskiego kontyngentu wojskowego wysłano tam 3 śmigłowce A129, których zadaniem było eskortowanie nieuzbrojonych śmigłowców transportowych oraz konwojów naziemnych, a także sporadyczne wspieranie ogniem innych jednostek[2].
Kolejnym konfliktem, w którym udział wzięły Mangusty była interwencja w Albanii podczas krachu ekonomicznego. Śmigłowce A129 wykonywały zadania dotyczące rozpoznania, eskortowania i ”demonstracji siły”[2].
Mangusty były także używane m.in. podczas operacji w Afganistanie[9].
Warianty i modyfikacje [edytuj]
Seryjne [edytuj]
- A129 Mangusta – pierwsza wersja produkcyjna, wyposażona w dwa silniki turbowałowe Rolls-Royce Gem 2[1].
- A129 Mangusta International – wersja zmodernizowana: wirnik pięciołopatowy, dziobowa ruchoma wieżyczka z uzbrojeniem strzeleckim, możliwość odpalania pocisków Hellfire i TOW, nowe silniki LHTEC CTS 800-2. W roku 2007 przemianowana na AW129[10].
- A129 CBT – modernizacja śmigłowców A129 Mangusta opracowana w drugiej połowie lat 90. dla potrzeb włoskiej armii. Wykorzystano w niej rozwiązania z wersji A129 Internationalz zachowaniem starych silników Gem do których dodano nowy system transmisji mocy. Masa startowa wzrosła do 4600 kg, uzbrojenie wzbogacono o działko TM 197 B i pociski powietrze-powietrze Stinger[2].
- T-129 ATAK (także Agusta A129CTB) – zmodernizowana wersja śmigłowca A129 Mangusta International[11] opracowana dla tureckich wojsk lądowych w latach 2008-2012[5]. Turecka wersja posiada mocniejsze silniki LHTEC T800 oraz nowocześniejsze systemy uzbrojenia oraz awionikę w stosunku do wcześniejszej wersji[11].
Projekty i prototypy [edytuj]
- A129 Tonal – wspólny projekt firm Agusta, Fokker, CASA i Westland będący rozwinięciem śmigłowca A129 Mangusta. Ostatecznie program anulowano w roku 1990[2].
- A129 ASV – wersja pokładowa uzbrojona w kierowane pociski rakietowe powietrze-woda oraz wyposażona w radar[2].
- A139 Utility (także LBH) – 10 miejscowy śmigłowiec transportowy opracowywany w latach 1991-1992. Nie wyszedł poza etap makiety w skali 1:1. Program anulowano w kwietniu 1992 roku[2].
Użytkownicy [edytuj]
Włochy: Włoskie wojska lądowe – łącznie 60 sztuk[12] (A129 Mangusta - od 1990 i A129 CBT - od 2002)
Turcja: 9 sztuk w wersji podstawowej, zamówienie na 51 sztuk w wersji T-129 ATAK. Produkcja ma ruszyć w 2013 roku[13]
Zobacz też [edytuj]
Przypisy
- ↑ 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 1,11 1,12 1,13 1,14 1,15 1,16 1,17 1,18 Dariusz Piotrowski. Śmigłowiec szturmowy A-129 Mangusta. „Technika Wojskowa”. 01/1991, s. 19-20, maj 1991. Cezary Szoszkiewicz – redaktor naczelny. Warszawa: ”Technika Wojskowa” sp. cywilna (pol.).
- ↑ 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 2,11 2,12 2,13 2,14 2,15 2,16 2,17 2,18 2,19 2,20 2,21 2,22 2,23 2,24 2,25 2,26 2,27 2,28 Miłosz Rusiecki. Mangusta. „Nowa Technika Wojskowa”. 4/2000, s. 33-43, kwiecień 2000. Andrzej Kiński – redaktor naczelny. Warszawa: Magnum-X Sp. z o.o (pol.).
- ↑ MANGUSTA A129 (ang.). www.globalsecurity.org. [dostęp 2013-04-01].
- ↑ Paul Lewis: AgustaWestland to deliver new A129 CBT by end of year (ang.). www.flightglobal.com, 2001-05-22. [dostęp 2013-04-01].
- ↑ 5,0 5,1 Wejście w życie umowy o zakupie Mangusty (pol.). www.altair.com.pl, 2008-06-25. [dostęp 2013-04-01].
- ↑ Rozbicie prototypu T129 (pol.). www.altair.com.pl, 2010-03-24. [dostęp 2013-04-01].
- ↑ Oblot tureckiego T129 (pol.). www.altair.com.pl, 2011-08-18. [dostęp 2013-04-01].
- ↑ T129 zgodnie z planem (pol.). www.altair.com.pl, 2012-11-23. [dostęp 2013-04-01].
- ↑ Hiszpańskie Tigery w Afganistanie (pol.). www.altair.com.pl, 2013-03-27. [dostęp 2013-04-01].
- ↑ AW129 Multi-Role Combat Helicopter, Italy (ang.). www.army-technology.com. [dostęp 2013-04-01].
- ↑ 11,0 11,1 Oblot prototypu T129 (pol.). www.altair.com.pl, 2009-09-29. [dostęp 2013-04-01].
- ↑ World Air Forces 2013 (ang.). Flightglobal Insight, 2010. [dostęp 2013-04-01].
- ↑ Dodatkowe zamówienie T129 (pol.). www.altair.com.pl, 2010-11-09. [dostęp 2013-04-01].
