Akcja Wyborcza Solidarność

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Disambig.svg Na tę stronę wskazuje przekierowanie z „AWS”. Zobacz też: inne znaczenia
Akcja Wyborcza Solidarność
Lider Marian Krzaklewski (1996–2001)

Jerzy Buzek (2001)
Data założenia 8 czerwca 1996
Data rozwiązania 18 października 2001
Deklarowana
ideologia polityczna		 konserwatywny liberalizm, chrześcijańska demokracja, konserwatyzm, liberalizm
Deklarowane
poglądy gospodarcze		 wolny rynek, liberalizm

Akcja Wyborcza Solidarność – koalicyjne ugrupowanie polityczne o charakterze centroprawicowym, powstałe 8 czerwca 1996[1], sprawujące władzę w Polsce w latach 1997–2001, którego założycielem był Marian Krzaklewski. Skupiało wiele ugrupowań o różnym charakterze i poglądach, głównie konserwatywno-liberalnych i chrześcijańsko-demokratycznych, centroprawicowych. W okresie od 10 listopada 1997 do 6 czerwca 2000 tworzyła koalicję rządową z Unią Wolności, a następnie, a po wystąpieniu UW z koalicji – rząd mniejszościowy. Przewodniczącym AWS (a później także Klubu Parlamentarnego AWS) był Marian Krzaklewski[2]. Premierem z ramienia koalicji był Jerzy Buzek (jego rząd otrzymał wotum zaufania 11 listopada 1997)[3]. Klub Parlamentarny AWS liczył na koniec kadencji 134 posłów[4].

Spis treści

Historia AWS[edytuj]

Marian Krzaklewski pierwszy przewodniczący Akcji Wyborczej Solidarność

Geneza[edytuj]

Akcja Wyborcza Solidarność założona została w 1996 roku. Jej powstanie wiązało się m.in. z integracją ugrupowań postsolidarnościowych w ramach szerokiego bloku wyborczego. Inicjatorem powstania tego ugrupowania był NSZZ Solidarność, który zawarł porozumienie z ugrupowaniami i stowarzyszeniami o charakterze prawicowym oraz antykomunistycznym[1]. Członkowie AWS wywodzili się głównie ze środowisk związanych z Solidarnością. Ugrupowanie funkcjonowało jako koalicja partii skupiona wokół NSZZ Solidarność. 23 grudnia 2000 AWS podpisało porozumienie z ZCHN PPChD i SKL o przekształceniu koalicji AWS w partię polityczną w ciągu 6 miesięcy po wyborach parlamentarnych[5]. Początkowo życzliwie do formowania się nowej koalicji odnosił się były prezydent Lech Wałęsa.

1997–2001[edytuj]

Jedynymi wyborami, w których wzięło udział ugrupowanie AWS, były wybory do Sejmu i Senatu w 1997. Zwycięstwo w wyborach pozwoliło utworzyć koalicyjny rząd Jerzego Buzka z Leszkiem Balcerowiczem (UW) jako wicepremierem i ministrem finansów. Rządy koalicji AWS-UW przyczyniły się do wyhamowania wzrostu gospodarczego przy jednoczesnym znaczącym wzroście deficytu budżetowego i powstaniu tzw. dziury Bauca. W czerwcu 2000 roku Unia Wolności zerwała koalicję z AWS[5]. 23 grudnia 2000 roku na mocy porozumienia z PPChD SKL i ZCHN zmieniono status ugrupowania określając go jako federację partii[5].

W skład koalicji wchodziło wiele, stopniowo łączących się ugrupowań. Miały one w założeniu stanowić alternatywę dla centrolewicowej koalicji SLD-PSL. W wyniku wewnętrznego konfliktu wewnątrz AWS w 1998 koalicję opuściły Konfederacja Polski Niepodległej - Obóz Patriotyczny[6] oraz Porozumienie Polskie. Bezpośrednią przyczyną wystąpienia tych ugrupowań z koalicji stało się wykluczenie z Klubu Parlamentarnego AWS przywódców tych ugrupowań – Adama Słomki i Jana Łopuszańskiego. Zostali oni usunięci z AWS z powodu oprotestowywania przez nich tych działań koalicji AWS-UW, które były sprzeczne z programem wyborczym AWS. Obok wprowadzania własnego programu AWS podjęła się realizacji, w koalicji z Unią Wolności, czterech reform[7]. Wszystkie reformy zostały wprowadzone w życie w dniu 1 stycznia 1999, a w ich rezultacie nastąpił zdecydowany spadek poparcia dla koalicji rządowej AWS-UW. Jednocześnie postulaty wyborcze AWS w większości nie zostały zrealizowane. W czerwcu 2000 Unia Wolności zerwała koalicję z AWS[5]. W 2001 z AWS odchodziły kolejne podmioty ją tworzące. Jako pierwsza wyodrębniła się liberalno-konserwatywna Platforma Obywatelska. Następnie działacze związani z Lechem Kaczyńskim utworzyli Prawo i Sprawiedliwość, a środowiska narodowe i chrześcijańsko-narodowe powołały Ligę Polskich Rodzin. Dekompozycja ugrupowania spowodowała, że w kolejnych wyborach parlamentarnych występując jako koalicja AWSP nie przekroczyło ono 8% progu wyborczego i nie miało reprezentacji w sejmie.

Realizacja programu AWS[edytuj]

Obok wprowadzania własnego programu AWS podjęła się realizacji, w koalicji z Unią Wolności, czterech reform[7].

Reforma administracyjna[edytuj]

Information icon.svg Osobny artykuł: Reforma administracyjna w Polsce (1999).

Reforma administracyjna polegała na przywróceniu 3 stopniowego poziomu administracji publicznej. Zredukowano liczbę województw z 49 do 16. Pierwotnie projekt AWS zakładał podział kraju na 12 województw oraz przywrócenie szczebla powiatowego w samorządzie. Opozycyjny Sojusz Lewicy Demokratycznej zgłosił propozycję podziału kraju na 17 województw. Pierwsza propozycja została zawetowana przez Aleksandra Kwaśniewskiego, a z kolei propozycja SLD nie uzyskała większości w Sejmie. Kolejna propozycja AWS zakładająca podział kraju na 15 województw również nie uzyskała poparcia. Ostatecznie koalicja AWS-UW zgodziła się na podział kraju na 16 województw, który został wprowadzony[8].

Reforma systemu oświaty[edytuj]

Information icon.svg Osobny artykuł: Reforma systemu oświaty z 1999 roku.

Reforma realizowana w Polsce od 1 września 1999 (de facto od 26 czerwca (data wystawienia świadectw kończących szkołę podstawową dla uczniów klas VI oraz VIII), doprowadziła po trzech latach do przekształcenia obowiązującego od 1968 dwustopniowego systemu szkolnictwa w strukturę trzystopniową. Reforma skróciła naukę w szkole podstawowej z 8 do 6 lat, wprowadziła 3-letnie gimnazjum, 3-letnie licea profilowane, czteroletnie technika. W liceach nauka została skrócona z 4 do 3 lat oraz wprowadzono zewnętrzne egzaminy na zakończenie każdego etapu edukacji[8].

Reforma służby zdrowia[edytuj]

Reforma służby zdrowia polegała na utworzeniu 16 kas chorych w miejsce funkcjonującego scentralizowanego systemu. Założeniem reformy było przekazywane pieniędzy temu oddziałowi kasy chorych, na terenie którego pacjent zdecydował się leczyć. Jednak nieudolne wprowadzenie reformy spowodował wzrost biurokracji co doprowadziło do chaosu i wzrostu niezadowolenia społecznego[7]. W 2001 koalicja SLD-UP-PSL zlikwidował kasy chorych powołując w ich miejsce Narodowy Fundusz Zdrowia.

Reforma ubezpieczeń emerytalnych[edytuj]

Reforma ubezpieczeń emerytalnych polegała na wprowadzeniu III filarów. Pierwszym filarem stał się Zakład Ubezpieczeń Społecznych. II filar stanowią Otwarte Fundusze Emerytalne (OFE). II filar stał się obowiązkowy dla osób urodzonych po 1 stycznia 1969. III filar wprowadzono jako całkowicie dobrowolny, stanowiący uzupełnienie emerytury pochodzącej z I oraz II filaru. W latach 1999-2011 wysokość przekazywanej do OFE składki wynosiła 7,3%. Od 1 maja 2011 obowiązkowa składka do OFE wynosi 2,3%. W latach 2013-2018 składka na OFE ma wzrastać do poziomu 3,5%[9].

Cztery reformy – zdaniem krytyków – były odstąpieniem od realizacji programu politycznego, społecznego i gospodarczego AWS głoszonego w kampanii wyborczej do parlamentu w 1997 i w efekcie doprowadziły do porażki wyborczej, polegającej na utraceniu przez AWS reprezentacji w Sejmie w wyborach parlamentarnych z 2001.

Akcja Wyborcza Solidarność[edytuj]

Wyniki AWS i AWSP w wyborach

W skład AWS wchodziło wiele ugrupowań, które stopniowo się łączyły:

Program[edytuj]

Zagadnienia ustrojowe[edytuj]

AWS opowiadała się się za decentralizacją państwa poprzez wzmocnienie samorządów terytorialnego, gospodarczego i zawodowego. Podstawą samorządu miała być gmina[10]. Deklarowano przywrócenie równowagi miedzy poszczególnymi rodzajami władzy. AWS postulowała wprowadzenie ostateczności orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego. Postulowała również wybór 2/3 posłów w okręgach jednomandatowych oraz wprowadzenie lustracji kandydatów na ważne stanowiska w państwie oraz wybór urzędników w formie konkursu[10]. Podjęła również nieudaną próbę przegłosowania ustawy o dekomunizacji, obejmujący wszystkich członków PZPR oraz osoby bezpartyjne pełniące za PRL funkcje ministrów i wojewodów[7].

Program gospodarczy[edytuj]

AWS opowiadała się za reformą polityki podatkowej poprzez ograniczenie wysokości podatków i dążyła do zmniejszania roli państwa w redystrybucji dochodów i uproszczenia zasady obliczania podatków, które miały mieć charakter prorodzinny. Koalicja chciała zreformować politykę podatkową ograniczając wysokość podatków i dążąc do zmniejszenia roli państwa w redystrybucji dóbr. Postulowano także zdecydowane uproszczenie zasady obliczania podatków. Obciążenia podatkowe miały charakter prorodzinny. Podstawą opodatkowania miała być suma dochodów dzielona przez liczbę członków rodziny. Podatki nakładane miały być wyłącznie ustawą[10]. AWS opowiadała się za unowocześnieniem i przebudową polskiego rolnictwa, którego podstawą stanowią gospodarstwa rodzinne. Polityka kredytowa, interwencyjna i kształtowanie cen miały wspierać rozwój gospodarstw, inwestycje w sferze obsługi rolnictwa i przetwórstwa spożywczego oraz cywilizacyjną przebudowę wsi. Postulowała także ochronę polskiego rolnictwa przed nieuczciwą konkurencją z zagranicy[10]. W programie gospodarczym koalicja zapowiadała zreformowanie polityki podatkowej poprzez ograniczenie wysokości podatków i dążenie do zmniejszania roli państwa w redystrybucji dochodów oraz utrzymanie zerowej stawki podatku VAT na książki i prasę[10].

Polityka zagraniczna[edytuj]

W kwestii polityki zagranicznej AWS opowiadał się za jak najszybszą integracją z Unią Europejską i NATO na równych prawach. Opowiadała się przy tym za stworzeniem Europy Ojczyzn[10].

Kwestie społeczne[edytuj]

AWS w kwestiach społecznych prezentował konserwatywne stanowisko. Według koalicji Naród jest rodziną rodzin, społeczeństwo jest silne energią, zorganizowaniem i pracą obywateli oraz ich niezależnych organizacji. Podstawą ładu Rzeczypospolitej jest prawo naturalne, w tym prawo do życia każdego człowieka od poczęcia do naturalnej śmierci, prawo do wolności, prawo do własności prywatnej[10].

Symbolika[edytuj]

Symbolem AWS był czerwony napis AWS z wystającą z litery W flagą Polski.

Wybory parlamentarne w 1997[edytuj]

Były premier i były przewodniczący Parlamentu Europejskiego i ostatni przewodniczący AWS Jerzy Buzek
Information icon.svg Osobny artykuł: Wybory parlamentarne w Polsce w 1997 roku.

Komitet Wyborczy Akcja Wyborcza Solidarność (komitet wyborczy wyborców) zwyciężył w wyborach parlamentarnych w 1997, uzyskując 4 427 373 głosy, tj. 33,83% głosów ważnych, co dawało 201 mandatów poselskich. AWS zdobyła także 51 mandatów senatorskich[7], co oznaczało bezwzględną większość w drugiej izbie parlamentu.

Wybory samorządowe w 1998[edytuj]

AWS uzyskała w wyborach samorządowych w 1998 10 613 mandatów radnych (342 radnych wojewódzkich, 3130 radnych powiatowych i 7141 radnych gminnych). Spośród ugrupowań prawicowych obok AWS w wyborach tych uczestniczyły: Ruch Patriotyczny „Ojczyzna” (tworzony m.in. przez KPN-OP) i Stowarzyszenie „Rodzina Polska” (popierane m.in. przez Porozumienie Polskie).

Wybory prezydenckie w 2000[edytuj]

Information icon.svg Osobny artykuł: Wybory prezydenckie w Polsce w 2000 roku.

Kandydatem AWS w wyborach prezydenckich w 2000 został przewodniczący AWS Marian Krzaklewski. Zdobył on 2 739 621 głosów, tj. 15,57% głosów ważnych, zajmując trzecie miejsce (wśród 12 kandydatów). W efekcie tej porażki Marian Krzaklewski zrezygnował 23 grudnia 2000 z funkcji przewodniczącego AWS na rzecz Jerzego Buzka[5](formalnie nastąpiło to 10 stycznia 2001).

Federacja Akcja Wyborcza Solidarność[edytuj]

Od 23 grudnia 2000 do 23 września 2001 AWS funkcjonowała jako Federacja Akcja Wyborcza Solidarność w składzie ugrupowań (w nawiasie przewodniczący):

W marcu 2001 SKL wystąpiło z Federacji AWS i brało udział w tworzeniu Platformy Obywatelskiej[5].

W maju tego samego roku Komisja Krajowa NSZZ „Solidarność” podjęła decyzję o wycofaniu związku zawodowego z Federacji AWS i nieuczestniczeniu w żadnej strukturze politycznej[5].

Akcja Wyborcza Solidarność Prawicy[edytuj]

Information icon.svg Osobny artykuł: Akcja Wyborcza Solidarność Prawicy.

Akcja Wyborcza Solidarność Prawicy to koalicja wyborcza powołana 24 maja 2001 i startująca w wyborach parlamentarnych 23 września 2001[11].

W jej skład wchodziły:

Przywódcy partii:

  • Jerzy Buzek (RS AWS)
  • Antoni Tokarczuk (PPChD)
  • Stanisław Zając (ZChN)
  • Leszek Moczulski (KPN)

AWSP wystawiła także 38 kandydatów do Senatu RP w ramach szerszej koalicji Blok Senat 2001.

W okresie od 24 maja 2001 do 19 lipca 2001 w skład Koalicyjnego Komitetu Wyborczego AWSP wchodził również Ruch Odbudowy Polski, Jana Olszewskiego, który wystąpił z koalicji AWSP i ostatecznie wystartował do Sejmu RP z list Ligi Polskich Rodzin, pozostając jednak w Bloku Senat 2001.

Wybory parlamentarne w 2001[edytuj]

Information icon.svg Osobny artykuł: Wybory parlamentarne w Polsce w 2001 roku.

W wyniku wyborów parlamentarnych w 2001 lista AWSP uzyskała 729 207 głosów, tj. 5,60% głosów ważnych i nie uzyskała mandatów poselskich w związku z nieprzekroczeniem progu wyborczego wynoszącego 8% w przypadku koalicji wyborczych[11]. AWSP uzyskała jedynie 7 mandatów senatorskich w ramach koalicji Blok Senat 2001. Po przegranych wyborach część polityków przeszła do Platformy Obywatelskiej (m.in. Andrzej Smirnow i Marek Biernacki), wielu wsparło Prawo i Sprawiedliwość (m.in. Stanisław Zając i inni działacze ZChN oraz byli posłowie-związkowcy).

Poparcie w wyborach[edytuj]

Wyniki w wyborach parlamentarnych
Wybory Poparcie Zmiana punktów procentowych Mandaty (Sejm) Zmiana Mandaty (Senat) Zmiana
1997 33,83% – 201 – 51 –
2001 5,60% Red Arrow Down.svg 28,23% 0 Red Arrow Down.svg 201 7 Red Arrow Down.svg 44
Wyniki w wyborach prezydenckich
Wybory Kandydat Głosowanie Poparcie Uwagi
2000
 Marian Krzaklewski I tura 15,57% Druga tura nie odbyła się

Struktura[edytuj]

Najwyższą władzą AWS była Rada Krajowa na czele której stał przewodniczący. Władzę wykonawczą stanowił Zespół Koordynacyjny. W kwietniu 1998 roku powołano ze składu Rady Krajowej Strukturę terenową stanowiło 16 oddziałów regionalnych. Ich liczba odpowiadała liczbie województw[11].

Ugrupowania polityczne wywodzące się z AWS[edytuj]

W trakcie istnienia Akcji Wyborczej Solidarność dochodziło do rozłamów i część działaczy odchodziła. Zakładali oni koła lub kluby parlamentarne oraz własne partie polityczne. Były to:

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. ↑ 1,0 1,1 Krystyna Paszkiewicz: Partie i koalicje polityczne III Rzeczypospolitej. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 2000, s. 224. ISBN 83-229-2493-3.
  2. ↑ Przemiana Mariana. [dostęp 2013-02-05]. ss. polityka.pl.
  3. ↑ Wyniki głosowania. [dostęp 2013-02-03]. ss. orka.sejm.gov.pl.
  4. ↑ SEJM RP: Posłowie III kadencji.
  5. ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 5,6 Krystyna Paszkiewicz: Partie i koalicje polityczne III Rzeczypospolitej. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 2000, s. 230. ISBN 83-229-2493-3.
  6. ↑ Krystyna Paszkiewicz: Partie i koalicje polityczne III Rzeczypospolitej. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 2000, s. 229. ISBN 83-229-2493-3.
  7. ↑ 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 Krystyna Paszkiewicz: Partie i koalicje polityczne III Rzeczypospolitej. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 2000, s. 227. ISBN 83-229-2493-3.
  8. ↑ 8,0 8,1 Grzegorz Osiecki: Czy reformy rządu Jerzego Buzka wyhamowały rozwój Polski?. Forsal.pl, 2012.
  9. ↑ Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej: Składka na ubezpieczenie emerytalne.
  10. ↑ 10,0 10,1 10,2 10,3 10,4 10,5 10,6 Program AWS.
  11. ↑ 11,0 11,1 11,2 Krystyna Paszkiewicz: Partie i koalicje polityczne III Rzeczypospolitej. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 2000, s. 231. ISBN 83-229-2493-3.
Źródło „http://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Akcja_Wyborcza_Solidarność&oldid=36273263”