Akcyza

karty do gry są obłożone podatkiem akcyzowym

Akcyza lub podatek akcyzowy jest podatkiem pośrednim nakładanym na niektóre wyroby konsumpcyjne.

Podstawowym celem akcyzy jest ograniczenie konsumpcji niektórych dóbr ze względu na ich szkodliwość zdrowotną bądź też wyczerpywanie się ich rezerw. Obecnie stała się obszernym i łatwym wpływem pieniędzy dla budżetu państwa poprzez nakładanie na tzw. dobra infrastrukturalne (energia, paliwa etc.) lub konsumowane na masową skalę (np. używki).

Akcyza w Unii Europejskiej

W krajach Unii Europejskiej podatek akcyzowy od niektórych wyrobów podlega harmonizacji (wyroby akcyzowe niezharmonizowane to m.in samochody, kosmetyki, futra, broń palna, perfumy i dezodoranty, karty do gry, itp.), co oznacza wspólne zasady produkcji, przemieszczania i przechowywania wyrobów akcyzowych oraz wymiaru i poboru akcyzy od tych wyrobów. Stawki akcyzy na poszczególne wyroby są określane przez poszczególne państwa członkowskie, nie mogą one jednak być niższe od poziomów ustalonych w dyrektywach.

Opodatkowaniu akcyzą podlegają następujące kategorie wyrobów:

• produkty energetyczne (ogólnie wszystkie wyroby służące dla celów napędowych lub grzewczych),
• energia elektryczna,
• napoje alkoholowe (piwo, wino, produkty pośrednie, wyroby spirytusowe),
• wyroby tytoniowe (papierosy, cygara, cygaretki, tytoń do palenia).

Stawki akcyzy wyrażone są w:

• kwocie na jednostkę wyrobu (paliwa, alkohol, energia elektryczna),
• procencie maksymalnej ceny detalicznej (wyroby tytoniowe),
• procencie ceny wyrobu (tylko wyroby „niezharmonizowane”).

Przykładowo: benzyna silnikowa podlega stawce 1565 zł/1000 l w, wódka – 4960 zł/100 l od 100% alkoholu etylowego zawartego w produkcie, wino – 158 zł/100 l, olej opałowy (prawidłowo zabarwiony, oznaczony znacznikiem fiskalnym i sprzedawany na cel opałowy) – 232 zł/1000 l (stan na dzień 1 stycznia 2007 r.).

Produkcja wyrobów akcyzowych z reguły odbywa się w składzie podatkowym (wyjątkiem jest np. domowy wyrób wina lub piwa na własny użytek), czyli miejscu posiadającym autoryzację odpowiednich władz podatkowych danego kraju. W takiej sytuacji pobór akcyzy podlega zawieszeniu. Zawieszenie poboru akcyzy może być stosowane również w odniesieniu do przemieszczania oraz magazynowania produktów akcyzowych. Podatek staje się wymagalny w momencie zakończenia procedury zawieszenia poboru akcyzy, przez co zasadniczo rozumie się wyprowadzenie towarów na rynek.

Powyższe zasady nie odnoszą się jednak do wyrobów „niezharmonizowanych”, w stosunku do których akcyza jest wymagalna w związku z ich sprzedażą w Polsce, importem albo przywozem z innego kraju Unii Europejskiej.

Cechą charakterystyczną podatku akcyzowego jest jednofazowy charakter jego poboru, tzn. akcyza uiszczana jest jednokrotnie, a następnie traktowana jest jako koszt wliczany do ceny zbycia, który finalnie ponoszony jest przez ostatecznego nabywcę produktu akcyzowego. W ten sposób podatek od towarów i usług uiszcza się także od akcyzy, co powoduje podwójne opodatkowanie. Powyższe nie dotyczy jednak opodatkowania akcyzą sprzedaży samochodów osobowych przed ich pierwszą rejestracją.

Niektóre wyroby akcyzowe podlegają obowiązkowi oznaczania znakami akcyzy (banderolami), które umieszcza się na jednostkowych opakowaniach produktów. Są to napoje alkoholowe (oprócz piwa) oraz wyroby tytoniowe.

Akcyza w Polsce

Powyższe zasady opodatkowania akcyzą zostały wprowadzone w związku z wstąpieniem Polski do Unii Europejskiej od 1 maja 2004 r. i dokonały zasadniczego przekształcenia regulacji wcześniej obowiązujących w zakresie podatku akcyzowego.

Historia

W Polsce podatek akcyzowy istniał od momentu odzyskania niepodległości. W dwudziestoleciu międzywojennym akcyzą były objęte m.in. cukier, piwo, napoje winne, oleje mineralne, drożdże, kwas octowy, energia elektryczna i ubój zwierząt.

Zastosowania podatku akcyzowego uległo zahamowaniu po II wojnie światowej. Wprawdzie w 1947 r. została dokonana kodyfikacja prawa akcyzowego (dekret z 3 lutego 1947 r. prawo akcyzowe Dz.U. 1947 nr 29 poz. 122, Dz. U. z 1947 r. Nr 29, poz. 122), jednak już w 1948 r. podatek akcyzowy został zastąpiony przez powszechny podatek obrotowy. Podatek akcyzowy został przywrócony na mocy ustawy z 8 stycznia 1993 o podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowym (w systemie komunistycznym był włączony do podatku obrotowego).

W III RP został wprowadzony przez ustawę z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (Dz. U. z 1993 r. Nr 11, poz. 50). Jednak konieczność harmonizacji polskiego prawa podatkowego z prawem UE zmusiła polskiego ustawodawcę do uregulowania tej kwestii w nowej ustawie o podatku akcyzowym z dnia 23 stycznia 2004 roku (Dz. U. z 2004 r. Nr 29, poz. 257).

Polskie przepisy do 28 lutego 2009 r., podobnie jak innych krajów UE, przewidywały specyficzne regulacje krajowe dotyczące opodatkowania akcyzą innych produktów określanych jako wyroby akcyzowe niezharmonizowane, m.in. niektórych kosmetyków – oraz samochodów osobowych przed pierwszą rejestracją (Odejście od jednofazowego charakteru akcyzy. W całej UE z reguły akcyzę płaci się tylko raz, wyjątkiem jest obrót samochodami osobowymi przed pierwszą rejestracją w Polsce. W tym przypadku obowiązek podatkowy powstaje podczas każdej sprzedaży takiego pojazdu). Zasady wymiaru i poboru podatku od tych wyrobów wynikają wyłącznie z krajowych, autonomicznych regulacji, do których nie ma zastosowania system akcyzy unijnej. W innych krajach UE akcyzą objęta jest nawet woda mineralna.

Źródła prawa

• Ustawa z 23 stycznia 2004 o podatku akcyzowym obowiązująca od 1 maja 2004 do 28 lutego 2009 - (Dz.U. nr 29, poz. 257 z późn. zm.)
• Ustawa z 6 grudnia 2008 o podatku akcyzowym obowiązująca od 1 marca 2009 - http://www.mf.gov.pl/_files_/podatki/podatek_akcyzowy/nowa_ustawa.pdf

Zobacz też

• ekonomia

Przypisy

Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć prawnych w Wikipedii.