Akredytywa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Akredytywa to forma rozliczeń krajowych i zagranicznych za pośrednictwem banku stosowana jako instrument zabezpieczający interesy stron kontraktu. Dokument określający warunki tych rozliczeń zwany jest także listem kredytowym (ang. Letter of Credit, L/C, LC, LOC).

W obrocie stosowanych jest wiele rodzajów akredytyw, ale wspólny mechanizm ich działania można opisać następująco:

  1. Zleceniodawca, którym najczęściej jest kupujący, zabezpiecza w banku określoną sumę, najczęściej poprzez dokonanie blokady na rachunku, złożenie gwarancji lub wykorzystując produkt kredytowy oferowany przez bank.
  2. Zleceniodawca instruuje bank, pod jakimi warunkami i do jakiej kwoty strony trzecie (zazwyczaj sprzedający) mają prawo korzystać z tych pieniędzy. Sposób korzystania z akredytywy może być różny, np. może to być kredyt dla sprzedającego, akceptacja weksli sprzedającego, zapłata sprzedającemu itp. jeśli akredytywa służy jako zabezpieczenie interesów sprzedającego, to musi być nieodwołalna.
  3. Bank wystawia akredytywę (list kredytowy) zgodnie z instrukcjami.
  4. Strona upoważniona (najczęściej sprzedający) korzysta z akredytywy pod warunkiem przedstawienia bankowi dowodu, że wywiązuje się ze swych zobowiązań.

Akredytywa dokumentowa[edytuj | edytuj kod]

Akredytywa dokumentowa (ang. documentary credit, letter of credit, franc. credit documentaire, niem. Dokumentenakkreditiv) stanowi samoistne, pisemne zobowiązanie banku otwierającego (banku zleceniodawcy) wobec beneficjenta akredytywy do zapłaty lub zabezpieczenia zapłaty określonej sumy pieniężnej pod warunkiem zaprezentowania przez niego dokumentów zgodnych z zapisami akredytywy i na warunkach w niej określonych. Akredytywa należy do uwarunkowanych form płatności. Jest to rozliczenie dewizowe i może występować jako rozliczenie natychmiastowe lub kredytowe.

Cechy charakterystyczne akredytywy:

  1. Akredytywa jest samoistnym, abstrakcyjnym zobowiązaniem banku i dlatego nie mają znaczenia przy realizacji tego typu płatności porozumienia i zapisy kontraktu zawartego między importerem a eksporterem.
  2. Bank podejmuje swoje zobowiązanie z tytułu akredytywy wobec imiennie wskazanego beneficjenta.
  3. Zapłata ze strony banku lub zabezpieczenie zapłaty jest uzależnione od spełnienia przez beneficjenta akredytywy określonych w niej warunków. Dowód spełnienia musi wynikać z prezentowanych dokumentów.

Wobec szerokiego zastosowania w handlu zagranicznym akredytywy dokumentowej powstała potrzeba ujednolicenia zasad postępowania uczestników tego typu rozliczenia. Dlatego też w 1933 roku Międzynarodowa Izba Handlowa w Paryżu (ICC) wydała publikację zwaną „Jednolite zwyczaje i praktyka dotyczące akredytyw dokumentowych” (ang. Uniform customs and practice for documentary credits). Obecnie stosowaną wersją jest publikacja nr 600 obowiązująca od 1 lipca 2007 roku (UCP 600), która zastąpiła wersję z 1993 roku (publikacja 500). Publikacją będącą uzupełnieniem do UCP 600 są „Międzynarodowe Standardy Praktyki Bankowej (ISBP) dla badania dokumentów w ramach akredytyw dokumentowych wersja 2007 dla UCP 600".

Strony uczestniczące w akredytywie[edytuj | edytuj kod]

  1. Zleceniodawca (importer, aplikant)
  2. Bank otwierający (bank importera)
  3. Bank pośredniczący (awizujący, negocjujący lub potwierdzający)
  4. Beneficjent (eksporter, remitent)

Rola poszczególnych uczestników akredytywy dokumentowej[edytuj | edytuj kod]

Zleceniodawca przekazuje swojemu bankowi zlecenie otwarcia akredytywy, zapewniając jednocześnie pokrycie środków na wypłatę z niej. Zleceniodawca ma prawo dochodzić od swojego banku wyrównania lub pokrycia strat powstałych na skutek jego działań lub zaniechań. Jednocześnie aplikant jest zobowiązany, na żądanie banku, zapewnić pokrycie kwot wypłaconych beneficjentowi oraz zapłacić ewentualne koszty i prowizje.

Bank otwierający na podstawie pisemnego zlecenia, podejmuje samodzielne zobowiązanie zapłaty za prawidłowe dokumenty. Otwarcie akredytywy następuje w wyniku umowy między zleceniodawcą a bankiem. Treść zobowiązania banku sprowadza się do obowiązku zapłaty za prezentowane dokumenty zgodne z wymogami akredytywy. Bank otwierający nie ma obowiązku analizowania faktycznego przebiegu transakcji, a decyzję co do zapłaty lub jej odmowy podejmuje wyłącznie w oparciu o przedłożone dokumenty.

W zależności od warunków akredytywy bank pośredniczący może pełnić rolę:

  • banku awizującego, który jedynie zawiadamia beneficjenta o otwarciu akredytywy na jego rzecz oraz pośredniczy w korespondencji pomiędzy bankiem otwierającym a beneficjentem. Odpowiada jedynie wobec banku otwierającego i nie jest zobowiązany do świadczeń z tytułu akredytywy.
  • banku negocjującego, który poza awizacją dokonuje także, na polecenie banku otwierającego, sprawdzenia zgodności dokumentów. Bank taki, wykonując te czynności nie działa w swoim imieniu lecz zleceniodawcy czyli banku otwierającego.
  • banku potwierdzającego, który godząc się na potwierdzenie akredytywy, podejmuje własne samodzielne zobowiązanie na tych samych warunkach jak bank otwierający i ma w stosunku do beneficjenta takie same obowiązki, jak gdyby ją sam otworzył. Bank potwierdzający dokonuje płatności na rzecz beneficjenta we własnym imieniu i niezależnie od swoich własnych rozliczeń z bankiem otwierającym.

Stosunkiem łączącym oba banki jest umowa zlecenia, w której bank otwierający występuje jako zleceniodawca, a bank potwierdzający jako zleceniobiorca.

Beneficjent, czyli eksporter, nie ma żadnych zobowiązań z tytułu akredytywy, ma za to prawo żądać zapłaty, jeśli dopełnił warunków akredytywy czyli zaprezentował dokumenty zgodne z warunkami akredytywy w terminie jej ważności. Uprawnienia beneficjenta i ich uwarunkowania ograniczają się wyłącznie do treści wynikającej z postanowień akredytywy, a nie np. kontraktu.

Rodzaje akredytyw[edytuj | edytuj kod]

Podstawowe klasyfikacje[edytuj | edytuj kod]

Praktyka wytworzyła szereg odmian akredytyw wynikających z dostosowania jej do różnych stanów faktycznych. Dla uporządkowania tych odmian przyjmuje się pewną klasyfikację, wynikająca z następujących kryteriów.

Z punktu widzenia charakteru zobowiązania banku otwierającego rozróżniamy:

  • akredytywę odwołalną, w której bank otwierający zastrzega sobie prawo odwołania lub zmiany swego zobowiązania. Odwołanie takie lub zmiana mogą w tym przypadku nastąpić bez zgody beneficjenta, ale tylko do momentu honorowania dokumentów przez bank pośredniczący.
  • akredytywę nieodwołalną, która nie może być zmieniona ani anulowana bez zgody wszystkich zaangażowanych stron czyli: banku otwierającego, banku pośredniczącego, jeżeli dodał do niej swoje potwierdzenie, beneficjenta i zleceniodawcy. Brak zgody któregokolwiek z uczestników powoduje, że odwołanie lub zmiana akredytywy nie może być skuteczna. Zdecydowana większość akredytyw to akredytywy nieodwołalne – zgodnie z jednolitymi zwyczajami i praktyką, jeżeli w treści akredytywy nie stwierdzono wyraźnie że jest odwołalna to przyjmuje się, że jest nieodwołalna.

Ze względu na sposób płatności:

  • akredytywę gotówkową (a’vista), w której bank otwierający akredytywę zobowiązuje się do zapłaty gotówkowej natychmiast po prezentacji wymaganych dokumentów, zaprezentowanych w terminie jej ważności.
  • akredytywę z odroczonym terminem płatności, w której bank otwierający zobowiązuje się do zapłaty w terminie odroczonym, wskazanym w akredytywie (np. 90 dni od daty wysyłki, 30 dni od daty wystawienia faktury) pod warunkiem przedłożenia dokumentów zgodnych z warunkami akredytywy w terminie jej ważności.
  • akredytywę akceptacyjną, w której bank otwierający upoważnia beneficjenta do ciągnienia traty terminowej na niego. Zobowiązanie w ramach akredytywy ogranicza się do akceptowania traty, a po jej zaakceptowaniu wygasa zobowiązanie z tytułu akredytywy, a w jego miejsce wchodzi zobowiązanie wekslowe banku z tytułu akceptu.
  • akredytywę negocjacyjną, w której bank otwierający udzielił bankowi pośredniczącemu upoważnienia do negocjowania dokumentów tzn. zbadania ich zgodności z akredytywą, zapłaty beneficjentowi za dokumenty oraz określonego postępowania z weksalmi (akcept, skup, dyskonto). Bank pośredniczący nie ma obowiązku dokonania zapłaty z własnych środków, lecz ze środków banku otwierającego.

Ze względu na rolę banku pośredniczącego:

  • akredytywę niepotwierdzoną (awizowaną), w której rola banku pośredniczącego ogranicza się jedynie do zawiadomienia beneficjenta o otwarciu akredytywy na jego rzecz i przekazaniu mu jej treści. W takim przypadku bank pośredniczący nie podejmuje żadnego własnego zobowiązania, a odpowiada jedynie za właściwe (terminowe i bezbłędne) jej awizowanie oraz za autentyczność awizowanej akredytywy. Rola banku pośredniczącego przy tym typie akredytywy sprowadza się do: stwierdzenia autentyczności akredytywy, przekazania jej treści beneficjentowi, pośredniczeniu w korespondencji między beneficjentem a bankiem otwierającym w tym przekazania dokumentów.
  • akredytywę potwierdzoną, w której bank otwierający zleca bankowi pośredniczącemu potwierdzenie akredytywy. Jeśli bank pośredniczący wyrazi zgodę na potwierdzenie akredytywy oznacza to, że podejmuje własne wiążące zobowiązanie na takich warunkach jakie określił bank otwierający akredytywę. Bank pośredniczący ma wówczas, oprócz zwyczajowych czynności banku awizującego, obowiązek zapłaty należności po przedłożeniu przez beneficjenta dokumentów odpowiadających warunkom akredytywy. Bank potwierdzający ponosi odpowiedzialność za zapłatę kwoty akredytywy lub sumy wekslowej w terminie jej wymagalności, nawet w przypadku braku pokrycia ze strony banku otwierającego.

Z punktu widzenia roli klienta danego banku możemy wyróżnić:

  • akredytywę importową, jeżeli klient banku pełni w danej transakcji rolę importera i zleca swojemu bankowi otwarcie akredytywy
  • akredytywę eksportową, jeżeli klient banku pełni w danej transakcji rolę eksportera, na którego rzecz została otwarta i ewentualnie potwierdzona akredytywa.

W praktyce występują jeszcze szczególne rodzaje akredytyw, takie jak:

  • Akredytywa w formie listu kredytowego to akredytywa, która jest awizowana z pominięciem banku pośredniczącego i przesłana bezpośrednio beneficjentowi przez bank otwierający akredytywę. Upoważnia ona beneficjenta do wystawienia traty ciągnionej na bank otwierający. Zawiera nieodwołalne zobowiązanie tego banku do wykupienia trat pod warunkiem prezentowania równocześnie dokumentów, zgodnych z terminami i warunkami akredytywy. W praktyce większość tego typu transakcji jest i tak przeprowadzana za pośrednictwem banku eksportera.
  • Akredytywa przenośna, to akredytywa, której cechą charakterystyczną jest fakt, że jej beneficjent (pierwotny) ma prawo przenieść swoje uprawnienia z akredytywy, w całości lub częściowo na rzecz innej osoby, względnie innych osób (beneficjentów wtórnych), przy czym akredytywa może być przeniesiona tylko raz. Przeniesienie akredytywy wymaga wyraźnej dyspozycji banku otwierającego poprzez określenie jej jako przenośnej, a przeniesienie może nastąpić tylko na podstawie wyraźnej dyspozycji pierwotnego beneficjenta. Bank pośredniczący nie ma obowiązku wykonania zlecenia przeniesienia, względnie może je uzależnić od spełnienia dodatkowych warunków.

Elementy, które mogą być zmienione przy przenoszeniu akredytywy:

  1. Kwota akredytywy.
  2. Cena jednostkowa towaru
  3. Data ważności akredytywy.
  4. Termin na prezentację dokumentów.
  5. Ostateczny termin załadunku.
  6. Wartość ubezpieczenia w ujęciu procentowym.

Inne rodzaje[edytuj | edytuj kod]

Akredytywa standby (zabezpieczająca) to akredytywa o charakterze gwarancji bankowej. W swojej istocie nie powinna służyć rozliczeniu. Akredytywa tego typu zawiera zobowiązanie banku otwierającego do zapłaty sumy pieniężnej określonej w akredytywie, na pierwsze żądanie beneficjenta, w przypadku gdy zleceniodawca nie zapłaci w sposób wcześniej uzgodniony między stronami lub nie wywiąże się z innych zobowiązań zabezpieczonych akredytywą standby. Najczęstszymi dokumentami, które występują przy tego typu akredytywie są kopia faktury oraz oświadczenie beneficjenta. Akredytywy standby mogą podlegać UCP 600 lub ISP98 (International Standby Practices).

Akredytywa rewolwingowa (odnawialna) to akredytywa która ma zastosowanie przy sukcesywnych powtarzalnych dostawach jednolitego towaru w ciągu dłuższego czasu. Jest to akredytywa, która w ramach ustalonej ogólnej kwoty, określanej jako plafon lub pułap, jest realizowana przez beneficjenta częściami, aż do wyczerpania plafonu. Pozostawiona do dyspozycji beneficjenta część akredytywy zwana nawiązką po jej wykorzystaniu jest automatycznie odnawiana. Akredytywa rewolwingowa może być odnawiana w odniesieniu do czasu oraz w odniesieniu do wartości.

Akredytywa back to back jest to akredytywa wystawiana na podstawie innej akredytywy. Akredytywa ta służy na sfinansowanie w całości lub w części zakupów na poczet realizacji kontraktu, który będzie rozliczony akredytywą pierwotną. Akredytywa back to back może być wystawiona na rzecz poddostawcy krajowego jak i zagranicznego. Zwykle akredytywa back to back jest skonstruowana w taki sposób, aby mogły być użyte do prezentacji w obu akredytywach (pierwotnej oraz back to back) te same dokumenty stanowiące podstawę rozliczenia. Zwykle akredytywa back to back jest otwierana przez bank, w którym jest dostępna akredytywa pierwotna stanowiąca podstawę do otwarcia akredytywy back to back (lub kilku akredytyw back to back na rzecz poddostawców lub podwykonawców z kraju lub zagranicy). Zwykle akredytywa back to back ma krótszy okres ważności, który nie przekracza okresu ważności akredytywy pierwotnej.

Akredytywy zaliczkowe (red clause, green clause) to akredytywy które zawierają specjalną klauzulę, upoważniająca bank awizujący lub potwierdzający akredytywę do wypłaty zaliczki beneficjentowi przed prezentacją dokumentów, w zamian za zwykłe pokwitowanie. Zaliczkę taką wypłaca się w ciężar zleceniodawcy i/lub banku otwierającego. Występują dwa rodzaje akredytyw zaliczkowych:

  1. z czerwoną klauzulą (bez zabezpieczenia rzeczowego wypłaconej zaliczki);
  2. z zieloną klauzulą (występuje zabezpieczenie rzeczowe wypłaconej zaliczki np. w postaci cesji kwitu składowego).

Zalety i wady rozliczenia w postaci akredytywy[edytuj | edytuj kod]

Zaletami są duży wybór rodzajów i bogactwo typów, które pozwala na elastyczne stosowanie w zależności od potrzeb oraz jednolite procedury na całym świecie. Wadą natomiast jest duży koszt.

Dla eksportera zaletami są zabezpieczenie przed ryzykiem odstąpienia importera od transakcji oraz płatność zabezpieczona zobowiązaniem banku. Z drugiej strony wadami są konieczność prezentacji dokumentów zgodnych z warunkami akredytywy oraz wymagana duża wiedza teoretyczna i praktyczna eksportera.

Dla importera zaletą jest zabezpieczenie przed ryzykiem nieuzasadnionej wypłaty należności eksporterowi, a wady to brak zabezpieczenia przed niewykonaniem transakcji oraz w związku z tym ponoszenie kosztów finansowych w celu zabezpieczenia akredytywy.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]