Aksamitka wzniesiona

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Aksamitka wzniesiona
Aztec Marigold Tagetes erecta.jpg
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad astrowe
Rząd astrowce
Rodzina astrowate
Podrodzina Asteroideae
Rodzaj aksamitka
Gatunek aksamitka wzniesiona
Nazwa systematyczna
Tagetes erecta L.
Sp. pl. 2:887. 1753
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Aksamitka wzniesiona na rabacie

Aksamitka wzniesiona (Tagetes erecta L.) – gatunek rośliny z rodziny astrowatych. Inne jej nazwy: aksamitek wzniesiony, szarańcza wzniesiona, szarańcza wielkokwiatowa, tagetes wzniesiony. Pochodzi z Ameryki Środkowej i północnych obszarów Ameryki Południowej[2]. W wielu krajach świata jest uprawiana jako ozdobna roślina ogrodowa.

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Roślina roczna o wysokości 45-75 cm i wzniesionych, rozgałęzionych pędach. Liście pierzastodzielne, o ząbkowanych brzegach. Kwiaty żółte lub pomarańczowe zebrane w duży, pojedynczo osadzony na szypułkach koszyczek kwiatowy. U typowej formy ma on średnicę do 7 cm, u odmian ozdobnych do 10 cm. Kwitnie od lata do pierwszych jesiennych przymrozków. Owoc: niełupka z łuseczkami na szczycie.

Uprawa[edytuj | edytuj kod]

Wymaga stanowisk w pełnym słońcu i żyznej oraz przepuszczalnej gleby. Rozmnaża się z nasion wysiewanych do rozsadników wczesną wiosną. Chcąc, by zakwitła wcześniej lepiej jest kupić gotowe sadzonki wyhodowane przez specjalistów pod osłonami. Rośliny mogą być atakowane przez ślimaki, a przy długotrwałych deszczach przez szarą pleśń (zapobiega się jej chemicznie, przez opryskiwanie preparatami grzybobójczymi).

Związki czynne[edytuj | edytuj kod]

Roślina podobnie jak wiele innych aksamitek zawiera α-Tertienyl jako jeden z podstawowych składników biologicznie czynnych, wydziela go także do gleby. Nadto: W płatkach występują karotenoidy (w zmydlonym wyciągu 93% przyswajalnych barwników, z czego 88% stanowiły izomery trans i cis luteiny oraz jej estry, a 5% izomery trans i cis zeaksantyny; a produktów utleniania luteiny było mniej niż 0,3% [3], co czyni T.e. najbogatszym źródłem luteiny), flawonoidy (kwercetagetyna, kemferol; i ich glikozydy), w kwiatach i liściach występuje też olejek lotny o zmiennym składzie, [4] [5] W korzeniach stwierdzono obecność pyretryn.

Znaczenie w hinduizmie[edytuj | edytuj kod]

  • Aksamitka (sayapatri) jest uważana za kwiat święty. Nepalscy wyznawcy hinduizmu wieżą, że kwiaty aksamitki o barwie pomarańczowej zamieszkuje bogini Taledźu [6] .
  • Kwiaty te służą do wyrobu girland stosowanych podczas festiwali religijnych w Nepalu [7].

Przypisy

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-04-15].
  2. Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-06-15].
  3. Light Hadden W., Watkins R.H., Lewy L.W., Regalando E., Rivadeneira D.M., van Breemen R.B., Schwartz S.J. „Carotenoid composition of marigold (Tagetes erecta) flower extract used as nutritional supplement.”, Journal of Agricultural and Foot Chemistry, tom 47, nr 10, str. 4189-4194, 1999.
  4. Perez Gutiérrez R.M., Hernandez Luna H., Hernandez Garrido S. „Antioxidant activity of Tagetes erecta essential oil.”, Journal of Chilean Chemical Society, tom 51, nr 2, str. 883-889, 2006.
  5. Sefidkon F., Salehyar S., Mirza M., Dabiri M. "The essential oil of Tagetes erecta L. occurring in Iran" , Flavour and fragrance journal , Tom 19, nr 6, str. 579-581, 2004.
  6. Gerhard Haase-Hindenberg: Bogini. Piotr Lewiński (tł.). Wyd. 1. Warszawa: Muaz SA, 2007, s. 291. ISBN 978-83-7495-145-6.
  7. www.explorehimalaya.com, tasteofnepal.blogspot.com (dostęp 2013-04-07)

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Zbigniew Podbielkowski: Słownik roślin użytkowych. Warszawa: PWRiL, 1989. ISBN 83-09-00256-4.
  2. Bolesław Chlebowski, Kazimierz Mynett: Kwiaciarstwo. Warszawa: PWRiL, 1983. ISBN 83-09-00544-X.
  3. Geoff Burnie i inni: Botanica. Rośliny ogrodowe. Könemann, 2005. ISBN 3-8331-1916-0.