Akt 5 listopada

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Plakat zawierający treść proklamacji

5 listopada 1916 roku w wyniku konferencji w Pszczynie władze niemieckie i austro-węgierskie wydały proklamację, zawierającą obietnicę powstania Królestwa Polskiego, pozostającego "w łączności z obu sprzymierzonymi mocarstwami"[1]. W akcie tym nie określono granic przyszłej monarchii. Dokument ten zawierał natomiast sformułowania dotyczące utworzenia armii polskiej.

Wydanie aktu wiązało się z faktem, że przedłużająca się I wojna światowa zmusiła państwa centralne do próby wykorzystania na swoją rzecz zasobów mobilizacyjnych Królestwa Kongresowego.

Oddźwięk międzynarodowy[edytuj | edytuj kod]

Akt 5 listopada wywołał protesty państw Ententy. Niemniej jednak w grudniu 1916 roku za niepodległością Polski wypowiedział się parlament Królestwa Włoch. Na krótko przed rewolucją lutową car Mikołaj II Romanow zapowiedział stworzenie zjednoczonej Polski w unii z Imperium Rosyjskim. Zaś w styczniu 1917 roku, czyli zaraz przed przystąpieniem Stanów Zjednoczonych do wojny, za niepodległością Polski wypowiedział się prezydent Woodrow Wilson.

Choć sam akt 5 listopada nie dawał Polakom pewnej i konkretnej wizji przyszłej niepodległej Polski, to wywołał on na świecie tak szeroki oddźwięk, że jego ogłoszenie wydaje się być kluczowym czynnikiem w polskich staraniach o odzyskanie niepodległości.

Znaczenie państwowotwórcze[edytuj | edytuj kod]

W dniu 15 stycznia 1917 roku rozpoczęła działalność Tymczasowa Rada Stanu w Królestwie Polskim, powołana przez niemieckie i austro-węgierskie władze okupacyjne[2]. W październiku 1917 roku władze okupacyjne ustanowiły Radę Regencyjną, która zastępowała króla i regenta[3]. Natomiast 26 listopada 1917 roku Rada Regencyjna powołała rząd Jana Kucharzewskiego.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Proklamacja cesarza niemieckiego oraz cesarza Austrii i króla Węgier zapowiadająca utworzenie Królestwa Polskiego (Dz. Rozp. c. i k. Jeneralnego Gubernatorstwa Wojskowego dla Austryacko-Węgierskiego Obszaru Okupowanego w Polsce z 1916 r., Cz. XV).
  2. Rozporządzenie o tymczasowej Radzie Stanu w Królestwie Polskiem (Rozporządzenie generalnego gubernatora warszawskiego oraz c. i k. generalnego gubernatora wojskowego z dnia 6 grudnia 1916 r. o tymczasowej Radzie Stanu w Królestwie Polskiem (Dz. Rozp. dla Jeneralnego Gubernatorstwa Warszawskiego Nr 55, poz. 210, Dz. Rozp. c i k. Jeneralnego Gubernatorstwa Wojskowego dla Austryacko-Węgierskiego Obszaru Okupowanego w Polsce z 1916 r., Cz. XIX, poz. 120).
  3. Patent w sprawie Władzy Państwowej w Królestwie Polskiem z dnia 12 września 1917 r. (Dz. Rozp. c. i k. Zarządu Wojskowego w Polsce z 1917 r., Cz. XVI, poz. 75).

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]