Albrecht Stanisław Radziwiłł

Albrecht Stanisław Radziwiłł
Trąby
Data urodzenia	1 lipca 1593
Miejsce urodzenia	Ołyka
Data śmierci	12 listopada 1656
Miejsce śmierci	Gdańsk
Rodzina	Radziwiłłowie
Rodzice	Stanisław Radziwiłł

Akt nadania przez Zygmunta III Wazę, króla polskiego, urzędu kanclerza litewskiego Albrechtowi Stanisławowi Radziwiłłowi

Albrecht (Albrycht) Stanisław Radziwiłł inna forma imienia: Albert Stanisław, herbu Trąby (ur. 1 lipca 1593 w Ołyce, zm. 12 listopada 1656 w Gdańsku) – kanclerz wielki litewski od 1623, podkanclerzy litewski od 1619, starosta łucki 1618-1622, pamiętnikarz i pisarz religijny.

Życiorys

Syn Stanisława, brat Krystyny. Był wychowankiem jezuitów wileńskich. Odbył szereg podróży i studiów zagranicą. W 1619 roku został podkanclerzym, w 1623 kanclerzem wielkim litewskim, występował odtąd stale przy zawieraniu traktatów międzynarodowych i łagodzeniu zatargów wewnętrznych. W latach 1624-1625 towarzyszył królewiczowi Władysławowi w podróży po Europie jako ochmistrz. W 1646 roku powitał w Gdańsku Ludwikę Marię Gonzagę. Niezmiernie gorliwy katolik, zwalczał na każdym kroku różnowierców, pracę dla dobra publicznego łączył z nieustannymi staraniami o wielkość i pożytek swego domu. Spoczął w ufundowanej przez siebie Kolegiacie pw. Trójcy Świętej w Ołyce.

Twórczość

Wiele pomagał rektorowi kościoła w Nieświeżu, św. Andrzejowi Boboli i pod jego wpływem ogłosił światu, na podstawie objawień jednego Jezuity, że Matka Boża pragnie zostać Królową Polski. W roku 1635 książę Albrecht Stanisław Radziwiłł, ogłosił drukiem książeczkę pt. Dyskurs nabożny z kilku słów wzięty o wysławianiu Najświętszej Panny Bogurodzicy Mariey. Na 250 stronicach powołuje się na osobistą znajomość z o. Juliuszem Mancinellim SJ i potwierdza, że właśnie jemu Maryja kazała nazywać się Królową Polski. W tym starodruku nawiązuje do objawień w Neapolu dnia 14 sierpnia 1608 i 15 sierpnia1617 we Wniebowzięcie NMP oraz w Krakowie 8 maja roku 1610, a dotyczących Polski. Ten nakaz z objawień został zrealizowany po wielu staraniach, w Ślubach Lwowskich w roku 1656. Pozostawił w rękopisie diariusz łaciński, obejmujący lata 1632-1655, będący najznakomitszym pamiętnikiem politycznym XVII wieku (niedokładny przekład polski wydał E. Raczyński, 1839, 2 t., nowe wydanie - Pamiętnik o dziejach w Polsce, t. I-III, PIW, 1980) oraz De rebus Sigismundi III, wydał kilka dzieł treści religijnej i ascetycznej.

Ważniejsze utwory

• De rebus Sigismundi III, rękopis Ossolineum
• Memoriale rerum gestarum in Polonia a morte Sigismundi III inchoatum et continuatum levi calamo et raptim descriptum 1632-1655, niewydane, autograf: Biblioteka Czartoryskich, (wydanie przyg. W. Czapliński – zob. O sytuacji w historii literatury polskiej. Wybór referatów wygłoszonych na Zjeździe Polonistów w dniach 8 do 12 maja 1950 r., Warszawa 1950, s. 145); przekł. polski (niedokładny) dworzanina Tokarskiego i Hieronima Radziwiłła, wnuka Albrychta – z pocz. XVIII wieku pt. Memoriał rzeczy znaczniejszych, które się w Polszcze działy od śmierci Zygmunta III, wyd. E. Raczyński pt. Pamiętniki A. S. Radziwiłła, t. 1-2, Poznań 1839; rękopis przekł. polskiego: Ossolineum sygn. 9769/III, (wiadomości o odpisach i przeróbkach podaje S. Żurowski Memoriale A. Radziwiłła na tle pamiętnikarstwa XVII w., praca magisterska, Poznań 1949 – maszynopis Katedry Literatury Polskiej Uniwersytetu im. A. Mickiewicza w Poznaniu)
• Gratulatio królowi... Władysławowi IV po zawarciu umowy... pod Smoleńskiem... 1634 r., ogł. Przyjaciel Ludu 1848, nr 46
• Diskurs nabożny z kilku słów wzięty o wysławieniu Naświętszej Panny... świetckim, zakonnym, kaznodziejom potrzebny, Wilno 1635, drukarnia Akademicka T. J.; wyd. następne: Wilno 1636; pt. Żywot Panny Maryi..., Kraków 1650; Wilno 1812; fragm.: S. Szafraniec: Z badań nad genezą tytułu Najświętszej Panny "Królowej Polski", Ruch Biblijny i Liturgiczny 1957, s. 274
• Elogium... Virginis Mariae, Warszawa 1655, drukarnia J. Förster; przekł. polski pt. Elogium albo sławienie cnót..., powst. 1656, wyd. Poznań 1890

Listy

• Korespondencja z Krzysztofem Radziwiłłem, m.in. z 1626 i 1628, rękopis (wiadomość podał J. Korzeniowski "Zapiski z rękopisów Cesarskiej Biblioteki Publicznej w Petersburgu", Archiwum do Dziejów Literatury i Oświaty w Polsce, t. 11 (1910), nr 422 g, 423.
• Listy do Sekretariatu Stanu z roku 1632, rękopisy: Archiwum Watykańskie, (wiadomość podaje P. Savio "De actis Nuntiaturae Poloniae quae partem Archivi Secretariatus Status constituunt", Watykan 1947, Studia Teologiczne XIII, s. 138
• Do Aleksandra Piaseczyńskiego, kasztelana kamienieckiego, dat. w Ołyce 4 grudnia 1634, wyd. M. Grabowski, A. Przezdziecki Źródła do dziejów polskich, t. 1, Wilno 1843
• Do Jana Sapiehy, starosty brzeskiego, wyd. J. Daneykowicz Ostrowski Swada polska i łacińska, t. 1, Lublin 1745
• List przedstawiający obraz panowania Zygmunta III pt. Epitome rerum gestarum in Regno Poloniae regnantibus Sigismondo III, przekł. polski: E. Kotłubaj pt. "Rys panowania Zygmunta III", Athenaeum 1848, t. 3-4
• 2 listy łacińskie o panowaniu Władysława IV i Jana Kazimierza (stanowią przeróbkę Memoriale rerum gestarum in Polonia a morte Sigismundi III inchoatum et continuatum levi calamo et raptim descriptum 1632-1655); rękopis: Ossolineum
• Listy od Władysława IV, rękopis: Biblioteka Wilanowska sygn. 7/I-III.
• Listy, rękopisy: Archiwum Główne Akt Dawnych, Archiwum Radziwiłłowskie, dz. IV.

Bibliografia

• ks.Ksawery Wilczyński: Niebiańsko-rzymski i europejski rodowód — kontekst NMP Królowej Polski, 400-lecie objawień Sługi Bożego o. Juliusza Mancinellego SJ w Neapolu w: opoka.org.pl
• Bibliografia Literatury Polskiej – Nowy Korbut, t. 3 Piśmiennictwo Staropolskie, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1965, s. 149-151

Linki zewnętrzne

• Albrycht Stanisław Radziwiłł – kanclerz trzech Wazów