Alea iacta est

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Alea iacta est (z łac., dosł. kostka została rzucona) – słowa, które rzekomo Juliusz Cezar wypowiedział 10 stycznia 49 r. p.n.e., podczas przekraczania wraz ze swoją armią rzeki Rubikon (pn. Włochy)[1]. Przekroczenie tej rzeki było jednoznaczne z rozpoczęciem wojny domowej przeciwko Pompejuszowi i optymatom. Zwrot po raz pierwszy zacytowany przez Swetoniusza w dziele Żywoty cezarów w formie iacta alea est. Obecnie w języku polskim zwrot funkcjonuje najczęściej w postaci kości zostały rzucone.

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

Obecnie zwrot ten oznacza podjęcie nieodwołalnej decyzji, tak jak gracz w kości, który, gdy rzuci kośćmi, nie ma już odwrotu.

Forma[edytuj | edytuj kod]

Plutarch w żywocie Pompejusza pisał:

Quote-alpha.png

Ἑλληνιστὶ πρὸς τοὺς παρόντας ἐκβοήσας, «Ἀνερρίφθω κύβος», διεβίβαζε τὸν στρατόν.

On [Cezar - przyp.] głośno krzyknął po grecku tym, którzy byli tam obecni: „Niech kostka będzie rzucona”, i przekroczył rzekę wraz z armią.

Zwrot Ἀνερρίφθω κύβος został najprawdopodobniej zaczerpnięty przez Cezara z komedii Menandra Arrephorus[2].

W innym kontekście zwrot trzeba by tłumaczyć jako kość była (ew. została) rzucona, chociaż niektórzy twierdzą[3], że zwrot ten należałoby tłumaczyć jako formę trybu rozkazującego: niech kości zostaną rzucone.

W czasach Cezara "alea" był to rzeczownik oznaczający wczesną formę tryktraka, chociaż kości były znane pod określeniem "cubus", więc zwrot można by tłumaczyć również jako gra w tryktraka została rozpoczęta.

Przypisy

  1. Inga Grześczak: Ścieżki śródziemnomorskie. Warszawa: Wiedza Powszechna, 2002, s. 162. ISBN 83-214-1284-X.
  2. Władysław Kopaliński: Koty w worku, czyli z dziejów pojęć i rzeczy. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Rytm, 2004, s. 91. ISBN 978-83-7399-114-9.
  3. Charlton T. Lewis, Charles Short, A Latin Dictionary, ālĕa