Aleksander Fiodorowicz Czartoryski

Z Wikipedii

Aleksander Fiodorowicz Czartoryski (ur. w 1517 - zm. w 1571), wojewoda wołyński, brat Iwana Fedorowicza.

[edytuj] Drzewo Genealogiczne

4. Michał Wasylewicz Czartoryski (zm. 1489)
			2. Fiodor Czartoryski (zm. 1542)
5. Maria Niemir (zm. 1504)
						1. Aleksander Fedorowicz Czartoryski
6. Andrzej Aleksandrowicz Sanguszko
			3. Zofia Sanguszko
7. NN

[edytuj] Tekst z Encyklopedii z 1864 roku

Ten artykuł wymaga dopracowania zgodnie z zaleceniami edycyjnymi. Po naprawieniu wszystkich błędów można usunąć tę wiadomość.

"Czartoryski (Alexander Federowicz), książę, wojewoda wołyński. Syn Fedora starosty łuckiego. Pierwsze pole służył ojczyźnie w rycerskim zawodzie, pod sławnym księciem Konstantym Ostrogskim. Raz, a było to w chwilach pierwszej jego młodości, roku 1527, aż o czterdzieści mil za Kijów zaciekłszy się, napadł na Tatarów powracających z plonem i wziął udział w bitwie, w której 24,000 wrogów poległo i sam Ibraim pasza, a 80,000 ludu z niewoli odbito i łup wszystek odebrano (Niesiecki z Kołajowicza). Starosta łucki już od r. 1545, czy jeszcze staroście, kiedy na rozkaz królewski jechał z Włodzimierza do Łucka ks. Jerzy Falczewski, łaciński biskup łucki, dla spisywania zamków ukraińskich. Książęta i szlachta po swoich powiatach miała wszędzie czekać na biskupa; w gronie innych czekali też na niego w Łucku książę Alexander i brat jego Iwan, Federowicze CZartoryscy (w Czerwcu 1545, Pamiętniki komissyi kijowskiej, t.IV, oddz. 2 str. 41, 84 itd.). W r. 1547 dzieli się książę z bratem ojcowizną, sam wziął na swój dział Czartoryski i Litowiż. Wojewodą wołyńskim książę już r. 1560, według świadectwa Paprockiego (Herby rycerstwa, wyd. Turowskiego, str. 829). Pod r. 1566 wspominany także jako wojewoda wołyński w Inflantach (Hylzena str. 183). Mąż zasłuzony królowi i ojczyźnie od młodości aż do późnych lat; w życiu tak prywatnem jak publicznem, celował zdolnością, męztwem, cnotą, wiarą i roztropnością. Te pochwały oddaje mu Zygmunt August w przywileju, którym zatwierdził dawny przywilej dany w ogóle książętom Czartoryskim w r.1442. Na sejmie lubelskim z r. 1569 miał stawać gorąco za uniją i za wcieleniem Podlasia i Wołynia do Korony. Jednakże z Daryjusza unii świeżo wydanego, wcale tego nie widać. Owszem książę po wydanym przywileju na wcielenie Wołynia nie stawił się w zamku włodziemierskim przed kimmissarzem królewskim dnia 17 Lipca 1569 r.,ażeby przysięgę wierności wykonać Koronie, (Iwanyszew, Materyjały do życia Kurbskiego I. 22), ale może przysięgał gdzieindziej. lub znajdował się wtedy na sejmie w Lublinie. Podpisał albowiem tę uniję Litwy z Koroną (Vol. leg. II, 766). Książę na Wołyniu sąsiadował z kniaziem Andrzejem Kurbskim, stąd często się z nim ucierał. Były jakieś, tam spory graniczne, a pycha panów, nieporozumienie sie ich, zamiast goić sprawę, jeszcze ją więcej Rozdrazniały. Więcej tu winien był jednak Kurbski, który prawa nie rozumiał. Król nadał księciu włość Smedyńską, to jest dał mu ja właściwie w zastawie za tysiąc kóp groszy litewskich, które pozyczył i stąd niespokojne to kśięciu sąsiedztwo. Ludzie Kurbskiego z Wizowa I kowla prowadzili wojnę ze Smedyńcami. Zabrali im ziemię, wybrali ule, a już nie mówić o pobojach, grabieżach i gwałtach; cieślę książęcego Wacława także pobili i cały mu zabrali majątek. Doszło nawet do wyroków sądowych. Omelijaniec włościan królewski ze Smedyna za jakąś zbrodnię skazany był na śmierć, a że był w niewoli i Kelemeta, za opłatą był przez niego wydany i poniósł śmierć za wyrokiem w Smedynie, ale w Kowlu zostało sięzajęte jego stado, to jest dziewięć sztuk rogatego bydła i trzydzieści owiec. Skarżył się wojewoda raz wraz, ale nic nie pomogło; rządcy Kurbskiego, Kelemet z Kowla i Postnik z Wiżowa, coraz więcej dokazywali. Poskarżył sięwreszcie królowi, który nakazał Kurbskiemu, żeby dał pokój tej nieustannej wojnie, a sądził winnych i żeby całe stado oddał wdowie po Omelijańcu. Posłani przez księcia do Kurbskiego urzędnicy sądowi, z listem królewskim, za całą od niego odebrali odpowiedź (w Milanowiczach 14 Maja 1566 r.): "Nie każę mięszać się do Smedyna, a swojej ziemi bronię, którą mam z łaski Bożej i króla: jeśli Smedyńcy przywłaszczą co sobie z mojego Wizowa, np. wyspy, które opisane są w nadaniu królewskiem, każę ich łapać i wieszać, bo to moja ziemia wiżowska nie smedyńska. A co się dotycze zadosyćuczynienie za krzywdy i szkody, jakiego Smedyńcy od moich urzędników i włościan domagają się, z tego co mam obowiązku rozprawiac się, bo co moi zrobili za moją wiedzą. A bydła i owiec Omelijańcowiej nie wydam, bo to bydło powinno do mnie należyć." Walka skończyła sie jednakże zwycięztwem Kurbskiego, bo król przywilejem swoim z d. 23 Listopada 1567 r. nadał mu na własność ziemię smedyńską, ale z warunkiem, żeby ksieciu wojewodzie spłacał tysiąc kóp groszy pożyczonych. Pomimo takich stosunków z Kurbskim, skiąże nieraz występował jako sędzia polubowny pomiędzy nim, ażoną jego Maryją,księżniczką Holszańską. Książę Alexander jest wielką postacią kistoryczną w dziejach swojej rodziny; pierwszy to Czartoryski, co w Litwie stał się Polakiem i rozpoczął nową erę. Zamknął też cały swój zawód zacny wiekopomnym wypadkiem, bo podpisaniem unii, gdyż zaraz potem w r. 1570 umarł. Żona jego Magdalena Despotówna, wdowa po księciu Iwanie Wiśniowieckim. Miał jednego syna i jedną podobno córkę. Syn Michał, córka podobno Maryjanna za Jędrzejem Sapiehą, najprzód wojewodą połeckim, potem smoleńskim, bezpotomna w tem małżeństwie."

Dzieci: Michał i Maryjanna

Żona: Magdalena Despotówna